1
C £> s- C
£ 0 3 ^ >-
A£. 5- Si O C
%
A
REVERENDI
IN C H R I S T O
PATRIS,
L A N C E L O T L
EPISCOPI VVIN-
TO NIENSIS,
OTVSCVL^ QV jEV <a
POSTHVMA.
LONDINI, Excudebat Ftlix Kyngfto» pro R. B. & i^indrxa Hebb. 1629.
TWO
ANSWERS
TO CARDINALL
PER.RO N,
A N D T W O
SPEECHES IN THE
STAREtCH AMBER:
BY
THE RIGHT REVEREND FATHER
IN GOD, Lancelot, LATE
Biftiop of Vfincbetter.
LONDON, Printcd by F . K. for RLhard Baigtr znAt^indrevoHebb. 1629.
\y?OC
SEREN ISSIMO,
POTENTiSS IMOQVE
PRINCIPI AC DOMINO NOSTRO,
CA^OLO, DEI GRATIA, MAGNiE BRITAN NIj£,
Franci*, & HlBERNIA REGI, Fidci Defenferi, &c.
Serenifsime Principvm,
Cripta teReverendi Prse- fulis, ne tenebris perpetuis fepulta jacerent , CuraTua fuit. Ea utilitati fimul & honori tum Ecclefiae;, tum Reipubiica* futura}nos iuJJuTuopubliciju- ris fecimus. Qpncionum quidem quas fUe foslicifiimo ingenio elucubratas perpolivitfvo- lumen fatit amplum, zodemjujju fulti , nu~ perrime in lucem dedimus. Fauslo illud pe<- de Jmperij tuijpatia peragret : doceat fimul <& confoletur : Sed ejus limites ne egrecfia-
tur,
Epiftola
ttflfc lingua> qua ufus ef> vernacula objlat. Hoc nunc volumine pauciora> nec minora ta- men>damm: ex ufu certe publico futurama^ git. JS^am dum tiicfere omnia habitu R.o mano induta> non quidem fa$luofeyJedgra~ yiter incedunt • ad exteras etiam (jentes no~ men Audioris celeberrimum quidni deferantt Concioncs \etiaminterhcec nonnulU funt. Tra&atus alij qui funt > Tauci quidem iffo nec ultima manu Venerandi Senis omnes expoliti> Luce tamen non indigni>prodeunt. J\(am ut omnia tiic adeo perfecta & elimata fnt> ut non Aucffor ipfefifuperfles edidiffet> multa mutaturm aut additurm fuerit > ut nos pra/iarenolumm>itanec yohimm Lcdiorem expe&are. -fUud quidem nobis curce fuit> ?7e quicquam prodiret > cujus pccafone fan&ci manes queri jurepojfent > famtc fuce apud pofleros male confultum a nobU e/fe. que yeremur > ut titcquicquam Ledtor pru^ clens & cordatm reperiat > quo carere> quam W jic fmi malit. Quanquam autem^ & hcec ipfa> qu^e upr^fenmrim > plcraq^ junior mhm Jcrrpj^em^xSi qm tnmen:cmda. riu
mts
Dedicatoria.
tnh & indigeHa fuerunt, quce jam Senex acri penfata judicio re\ecit} in Audtoris ipfius judicio acqnieVimus. 3\Qque enwt_> aquum fuit> qui Coeli iam fumma fcan- derit} eum ad Qarcerssdenuo revocare}& nomen Orbi notifimum tjrocjnij fui rudi- mentis obfcnrare veUe->.
Srunt fortnjfe qui mirentnr, cnrnon alia} cur non & plura Jcripjerit Vir fumrrms: Quod tamen qui faciunt, illum certe haud fatis nomnt. Sapentia quidem, fi quis alius} pracelluit Hic nofter. Qui tamen ntadfn- vidiam-j doHus } itamire pauciloquus fuit.
lingua ei defuit expedita fatis } nec acumenjlyli: fed acri judicio utrdque ita temperata fuere, nt non niji lente cunUan- tertaut ad dicendum}aut adfcribendum acce- deret.i^pn quianon potmtjed quianoluit aliter. Hujusenim fye tarditatis, /he mora, non ingenij hebetndo aliqua , fed cantio ni- mia&penfitatioincausa fuit. Ad pauca refpicientes facile pronunciant, ut vere phiiofophorum Princeps?- e£» quinonom- nia prius examinant}& expendunt acriter.eo
a ipjd
Epiftoh
ipfo quandoque plura quam par eft, &lo* quuntur & fcrihunt. flle vero dum omnia penitius undique introft>icit}perftecialibrat, librata circumcidit undique , ne yana & ju- tilia, ne laxa & hiulca , ne vel nimia vel jeiuna nimis Lectori tadio ac faslidio fo- rent , Jcriptorum paucitate contentus fuit- & de quibus non facile iudicayit,ea non niftdijfi- culter prodire paffus eft.
Si quis quxrat infuper, cur h#c & non alia fibi aa fcrtbendum de/egerit- Huic ft non fa- tis fueritrefpondijfe , e re nata accidijfe hoc, ac prout occafto tuiit, ipfum Aucrorem con- veniat oportet, caufam yeram ac legitimam fcifcitaturus. Et certe inter hacnonnulla ejfey qu# ex ohlata occdjtone fcripjerit , ajferere non dubitamus, & res ipfa indicat. J\Qm literae ^Petro MoliNjEO, Theo- logo non indoBo, & acuto fatis, ad iUum feripte, in causa fuere , cur tam graviter, um fjlide,acdolie,de Ordine EpifcopaK, paucis licet, rejponderit. Velitationis cum PfiRONio, Prioris quidem aucloriUi & im- pulfirJBeatift(:memoria Rex Majeftatis
Veftra
Dedicatoria.
Veftrse Parens; Pofterioris autem, prima ab ipfo Cardinale occafio , qui noflrum in Juisficriptis intcgro & elaborato cap ite ag- greffusfiuerat: quod ille Oput fummo judi- cio CjT* acumine pari refutavit.
Aliamfi quis velit caufiam, curVirdo&ifi fimus nec aliavotueritnec plura ficribere^ fs ficumtempcrumin quce incidimus iniquita* temreputet, & nifallimur, inyeniet. Tem- porum dicimus, quibus firipta fi non ad publicum faporem temperaia, qub doffiora, qub fanBiora funt, eb minus ptacent. flla autem (quodcerte vidit acutifiimusSenex-*) qu# Audlores fiuos, quin & ipfum Secu- lumapudomnesfobrie & fievere doBosinfa- mant & dedecorant , eidem jam segrotanti Seculo longefint acceptifiima. Mores e- nim praecipices cum eant, nec vitia no- ftra, nec remedia pati p oflum us j & Me~ dicina l>el fcripta non placet. D^ecmirum fimiles fifimilia delelient. Et qui bene norit feculi tam infiruniti labra, operam fimul (3* 0- leum perdere yideretur, fialias eis pararet
a 2 Lattu-
Epiflola
Li&£tuzz$?quam qualis terra incultaprofert. ^oluit certe Firgravis (quod olim monuk
E^dRuft. Sanctus Hierony mu s)ad Jcriberiduiri cito profilire, nelevi duceretur infania: ^^- men levis ea dicenda fitxquainunc fcriptorum yulgus agitat. Sedindeprofettbfundinojlri calamitas, qubd tenetinjanabite mtdtos 'jcri- bendi Cacoetbes , qubdjcribimus indoctvquic^ quid in buccamyenit , quicquidfib manu naf citur. jfndetantaubique librorum tnrba.ttt vel paucioribus ac brevioribus docliormn Jcriptisvix fuperfit locus .' St hocquoque de
wb.3Go.fc£C JVJanichasis obfemavit olim Sandtus Au-
cap.o. j
gullinus,qu6dlibros fcnberent <3c mukos ingentes, aefihoc ctiamin fatis fuijfet, ut is dcdlisfimus evaderer, quicopiofiffi- me deliraret. 3S(eque tamen hicindujhn- am cujufquam jugiilatum imus ; (it fane qua- lem cupimus & yovemus , Sed hoccfi quod oftamus maxime/nec •fperamus tamen ', ut x~ tas htcc tandem aliquando fobrie fapiat,nec in Juum ipfus dedccm^ '& pofiermm dam- num^duTQ* nihili (ne quid gravim dica~
mus )
Dedicfecofia.
mus ) unde nec doclior quis nec meliorfat,
enim bene faltem olere difcent, > dum thuris piperifye cucuilifmt^ qUlnuIIius are digrtj fmt iibri.
Vnicum efi quod reUat, S^ejnpe utft otMj inhocoperefeveriora^identur, •Qviden- tur autmalicubi ndHnulld : yjcire dignetur Majeftas Veftra , Saturnum hunc no- ftrurr^ tvfridi ingenij -ac perfpicacis Scneni, Veriiatemieultuproprio ac fuocontempiatum fuiffe, ■ idefl, grayi ac Jeipcro. *A Uamen, utquidamfunt phnet&minuti Qita nonnuU lis fl&m\§\^ttt$pxx$timm.ts\ erraniei ludunt vjm &Hic n(4\ernon<femper&u~ bique fari :fuperalia frontem \contrahit, §ayletoam{3twis^ licet, &*
in re feria, decenter quidem, fed hdentem tam.en . Et in his itiam, fui itaubiqueJimU lis effutfaciieft videre, quam nullo nego~ tio quoties Itbuit, e re fuit, vel induere potuerit^yel exuere: Catonem.
a .3 Quod:
Epiftola
Qupdreliquumeft, Sacratifsimam Mem. Vm .orata cupimus}ut hxcqualia qualia Jint, veluti reliquias Sanctifsimi Prejulis in finu Suo fovere dignetur. Sut htc paucis multajed qu<e yix pauci pluribus ex#quent. Qubpau- ciora funt, eb citius,Jed & feepius poffunt legi. Qub feepiuslegi, ebplus eft, quodinde difeatur. T)ijcentur autem, tumtfu#$\iper~ ftitionem proftigent, tum quamenti erudien- dtf atque componenda? injerviant. T)um yixit}non habuit Regia Ms.Va.Servumyfi delem magis: nohabuit Ecelefia Antift item magis eruditum. 3^(unc mortuus per nos 0- rat,ut dum illi wwoSepulchri monumentu parare fatagit, hoc Jaltem monumentum , quod hicponimuSypropria ipftus manu, dum yiyeretjngenioj efabricatum, Regio Veilxo FatrocinioJntaBum maneat& intemera-* tum. (tApud pojleros in Ecclefia hac tanti
piin.jij.Ep ,4. an cura txlt aliquanefcimus. Ulius certe fcripta,dum eriinthomines^no defi- nentmereri ut fintaliqua.,?y£0/ interim hoc Officio funcli id egimus, quantum in nobis eft,
ut
Dedicatoria.
ut inter doBos vfaeret. Faxit *Deus,ut Epif- cepi moribus doBrindqueJinon pares Jimiles tamen>deinceps onerifuccedant Epifcopali • Vt tnde pax Ecc\efix,Jalus Reip. bona pro* Jperaque omnia Mfi. V*. cumulatisjime veniant,
Serenifima c5W'*r' Vejlra
bumillimi Jmml de~ vinBifiimi,
i
Subditi Seryig
L.
Guilr London; lo: Eliens;
c\tt\\MS\w
nobnoJ :lic/0
CONCIO AD
CLERVM PRO
GRADV DOCTO^
RIS, &c*
Prov. Cap. XX. Ver. XXV.
Laqueus efi homini devorarc Sacra»
T quem ad finem a Deo defiinatus efi /A lius Sexmoy euminnobisfinemfortiatur hoc tempore^ totaque h<zc aclio nofira cum frucln fit, invitemus huc Nvmen precibus nofiris ( Patres & Fratres in C hrist o vcnerandi:)^4gnitaprimb ex intimisfenfibus indignitatenofira,eti- am vel accedendi ad Eum , nedum o- randi, ac mulib adhuc minus exorandi quicquam. Jguin totam dignitatem nofiram^ex dignatione Fi l 1 1 imjotamque ejr o- randi fiduciam, & exorandi ftem ab illius interceffione pcndc- re. Per Eum^deprecemurpanam hodiernam priftin* nc/lr*, & /^Verboingratitudini, eJ*wVerbo ofc'itmux,meritifiimb delitam. Preccmur, ut praveniat nos hodie Gratia S p i R I t v s fui3 tjr quodutiliter meditatum efl Cor meum , perducat in Lin- guammeam,indein auves vefirasjndein corda vefira, inde in vitam, ftudia , mores veflros, ad nofiram omnium falutem 3 //- tinfyue gloriam fempiternam.
B dc
Concio ad Clerum
y^dcy ne immemores fimus Eccleiia? Christi inprecibns noftris, quxipfa nojlri nunquam efi immemor in Juis , intcrcccU- mus apudindulgentifitmum Pat r bm, pro Ecclcfmlpfiusinjer- ris militante^wp* omnes tcrras & Rcgiones dtjjaninata. Con- jervet ei D e v s recuperatam non ita prtdem , cx denfftwis erro- rurn tenebns Veritatem fuam : Reftituat ci , cum Bi vifim fut- rit^amifjamjam pene^per Chriftiani Orbis drffidia5 Vnitatem Suam. f v ^ '
\^dc quapars, in ca, votis noflrts indiget , vd maxime , cam Vrtter fupraque c&teras^ non ftne gcmiiu commendemus. Partem 'dtcoe]us,five t xterna cruce pro tcftimonio confcientise bona?, ftve imcma froteliimonio rnalse , affttclam ejr opprejjam. Pre- ccmur eis cdamitatum Juarum fcelicem exitum . ac interim, dum exitus in incerto e(l , paticntiam quanta fat erit adcruccs fuds kni- ter (yt dxet ) conflanterque ferferendas.
Pro Ecckfix parte Paceftorenti : nominatim}pro Anglicant hac nojlra. Det nobis , diem agnojcere vifitationis noftra , rjr digne ambulare Mifericordia iHtus tanta, quantam nosquidem, at ante nos, nulla ufquam Gens, nu/ia isEias experta eftm
Pro Ecclefia* noftra? Reipublicaequc CMembro primario, SereniiiimaRegia Maiestatb, omntbus tanto Loco , tanti Loci Prxfide dignis virtutibus , ornanda cumuUndaquc. Vt in Rcgno hoc Ejw, Regnum Christi magis indies magijquc propagctur: Vtquellli, Db i omniatam fint cur* atque cordi% quam llle cam fibi cordi atque cura efje,argumentis plurtmis, max- tmis,priftiriisjiovifitmi&forfirmavtt* -
Pro Regni Procei ibns Nobiliifimis viris: ijs prafertim qtti Regiae M a ustati a Confilijs funt $ quibus {uti diu fectt ) Db ys pcrgat Juggererc qujtcunquc Ecclefiae hujus Rcgmqtte Paci, veifiiutarta Junt, vt agantur, vel noxia, ut arceantur.
Prt) Clero Anglicano; cui cum omnia fauftaoptare cupitr,quid aiiudoptema Domino^w idcmjemei fapereeJ* fentire in omnibus i
Pro Magiftratu noftro^ ut cafte integreque verfentur in fuo Muncrc* neve\\xi\it\m\mutent in abfynthium, cefruptaCau- farnm dqudicatione 5 ncvc in acet um etiamrfrolixa carum ejr di- Hii&afuftpenjione.
fro
progradu T>oBoris.
Pr$ Populo, ejr Regni parte fnfima (ftc eft,fcd tamenpreiiofa empta nempe pretiofo Iesv ChrIsti fanguine:)ta ejr audtant quos habenty ejr habeant quos audtant, Vtros ad docendnmtdoneos> tamtnprafcns^qtraminfuturum.
Idut itafit,perp(tumueftt , & fuccrefcat indies magna Eru- ditomm Ctoanus , quantafatis fit, ejr Caufarum aquttati 5 ejr corporum fanitatifejr animarum faluti procurandx, Devm precemnr - ut Bonus Fccltxque adfit Scholis qu<t ufpiam funt omnibus • Ftrique Academia?, acinprimis noflra* huic> cjufque Magiftratibus untverfts^ Honorattfftmo Viro Qua?ftori Regni5 Canccllaric noflro^ Omatifitmo Domino Pro-cancellario 5 Do- minis Procuratoribus ejr Taxatoribus5 catertfque , qui ullo a- pud nos fungunturmunerc.
Poftrtmo,vtplenamarm benedicTtonts fuas effundatin Collc- gia noflra • ac, quo me vocat officij ratio ftngnlarts 5 in Aulan* Pembrochianam illiufqne Ccxtum univtrfum : ut memores Ma- jorum nofirorttm, qui tlluflres femper in hac Ecclcfiaextiterunty ecrum imttcmur induftriam5 conftdermtes qut fuerit Exitusrw- vcrfationiscorum.
Pro hifce omnibus ( Patrcs & Fratres ) fupflices efferamus Christo IntQXcefioxinoflre^Sttamipftu* Orationcm5PA- T R I Suonojlrts nomtmbus cffirindam, ut lllenobis hac^ tum alia prater hac,qu&cunquc noftrum cutque ncccffartafunt 5 quam be- ntgmftrne largiatur.
Patcr nofter5 &c.
l ;
.Am indc a Capite decimo5 qux hk fparfim
^sj SJRJ leguntur Proverbia9 rcceptumeft inter Theo- &j| S^gj /^v':)fquemethodocfre,necpcrpctuotenoreir ~%lfS ^criPra3ut prioxa novem^i Saiom o NE.Sed alia* w alijs temporibus5utircs ferebat&tempus?pio- lataaJf*£*,abaftantibusobfcrvata,pdft literis Librifque5non fine fru&u quidem, fed tamcn fine ordine, confignata.
Acalijs quidem eflfercndis, occafiones alia? fnec enim temerequicquamautintempeftive virtantus: ) huicnoft.ro vcro5 qua? fuerit an(a, cui refpoqfum5 quaoccafione prola-
B 2 tvm%
4
Qoncio ad Clerum
tum, non perinde liquct. Quid enim < Nec intcr Aw&e^ B*- <nxi«5 erat Salomon , nec (quodpera?queinfameeft) inter Nemoillo3in /to.SWwmunificentior$nemoa&*- cris alienandis alienior. Et vnde Ei,aut quid cum SacrtlegisSc vottfragis^ quos defignat hic Vcrfus * Ecquis5S alomonis culo,f uit OBfofhagus tam facer,ut ei res corfecratas pro bolo efle oportcret f Ecquis, eo feculo, tantus Sacrorum hoftis5 vt ea devorare 5 tantus votorum^ vt ea violare vellet { Ita vide- tur: Etftneeores rcdit3 utexiftiment quiinter Interpretes non poftremi mihi funt, ita fui(fe> & quorum non pauci funt noftr&hac, eorum nonnullos, e& setate, extitiffe. Refpon- fumque hoc pium & prudens, pij & prudentis Regis^ ad Sua- fores quofdam, qui hoc illi inducere volebant in animum, Eaquae aPatreeius,a Savlb &Samvble, data&dicata fuerunt5ac fepofita tum in apotbecis^xtYificando T emplo, pofle abaltenari atque infumi in ncquitias aulicas. Pauldrem repetamaltius. '.<:z.y. i" ■ Davidi (quemSacnrLiterarpauIulum deftexa voce5
Dhi Corcu/umdixete,) eam mcntem Dev s dederar3 Viro ex mente Sua, vt incongruum /udicaret, Pacatis iam bello- *$tm*m. rum tempeftatibus, Cedro Se5 Cfrcam vero Db 1 cortims ha- bkare. Et eftfaneiniquum poftulatumquorundam homi- num,vt nihilo ampliore ftatu fit Eccleftamn fub pace florens, fbU. 4. ia. quam fuit olim, fub cruce affli&a • nunquam ««1* fcmper Pars eft Templo fua in rebusprofperis.Sic Da v i d. fie cum Davidb pij omnes. Belloquidem, &impeditis temporibus5pellibuscaprinis contentum effe : Pace vero, & folutis, magis tabulata Cedrina poftulare. E6 igitur fe %<dareDAviD, ac to^um^ncumbere; acpmer w/m*multa x<xbft#* 26, 17* £ S a vlb} Abnbro/Samvele jam ante, tounc in finem re- ^codita, ab iproautem^fandiffim^fideliffimeqj confervata,& eedros, fkmarmora, & gemmas7 &metalla, defuo infuperlar- gitum-efRv Nec idparce aut maligne: T aknta enfm auri C+* 4- 3ODO s wgenti 70 co erogaffe. Nec eocontentum, Regni / " quoque Prcceres , partim exemplo, partim hortatu, eo in> f {V. • puliffe, vt & ij quoque voti fcfimilis reos facerenr. Qup-
' ' rtim bunifeentia 5 oco wj talemorunv roooo «rgevti; &
m / / i , & * <
progradu T>oBoris.
*ris pondo 18003, ferri 100000 acccffioncm efle fa<5iam. Acceffionem (inquam) ram illuftrem, vt quod memoria no- ftra accidit indeceflioneab^/^, idrum inacceifione ad Ecclejiam^opus fuerit C/miquadam Augmematiomm, cm Gb- hielem quendam Prtpofttum fuifle Cbronica teftantur, Lih i.C 29. v. 8.
Hanc*«r/ vimtantam& argtmi^cum Salomoni fi!io3 jam moriens, ad T emplt ftru&uram tradidilTer, eaque adhuc eflet in JErario, nec dum.in Templum importata ; extitifle quofdam PaUtifSorices (forte Ieroboam, & eiusfurfuris alios-J qui fuaderent Regiy quod illiapud aPropheram, Dei Mi&i.* domum laquearihus carerepo(je;.quod ille apud bEvangcliftam, b ^r.x^ Chris ti caput nardpcarere fro(fe,Vtquid perditiobtc f pro*. in addicerct illa Fifco fuo5 cui illa multoaptiora quhnTem- plo^ ineumqucfinemparatoseflefe, inquirerein-iMiSAv- lis & Abner i5 ac(quod facile fit) nodos aliquos aliunde reperire5 qubvotane vota finr. .Nohvaluiffe quidemeos apud Regem cordatum, fedfuifle ramCTCjufmodi nionito- res; hancque huins Verfus occafioncm fuiife, nec C6m+ mentatores Hebrtcs conie&ura fua valde abei rafle, mihi vei i- fimilefic. Non v.aknffe finquamj cos, indicat hic verfus, qui apud pios & Sa lo MONi-fimilcs Principes7x:eYivbmQC- cludetos petitioniifti: Etid quoqueindicar^curnon valu- erit: Laquetim enim fibi certum foie, esciuum Regno fuo, fi hoc rantum Scelus admitrerer. Eife quidem efcam hanc i!- kabrofam fatis3 fedcircundari ei./^^fATw irtexplicabilem.
Verbavideusqnofpe&ent, (& ipfa feprima fronrepro- dunt:) adSacrum fcilicet Pammonium confervandum?ad arcendas abeo facrilegas manus, Ikaddentes, qmSacrade- ^r^/pbftupefatiendos.Qjod vtinamperfuafum foret Sse- culo huic noftro^inquo peifimus mos invaluir, ifq» manat in- dies latius5&*^ 4//m^W/:in.quo'acceifiones ad cUrumiml- la?3(vtinam idtantiim) crebrarimminutioncs funt : Crebrg (inquam)imminutionesfunr ^atq-vrinam id tantumcontin- gat dicere3S/w/$nec caufa fit vnquam fuiuri temporis vfurpan- di:Tnquo(liberam vocem cmhtm^pr x Sacraaar; fame nihil cft Sacrttmdn quo, Sacrorum reftauratio3pi gteuus Sacrikzif
B 3 Ad
Qoncio tii Qlerum^j
Ad hoc autem fxculi noftri ingcninm acccdic & crror alter5quod lllufires illiviri, nec vnquam fine fumma honoris prrfatione nominandi, quorum Devs5 in Re/igtene reftau- ranJa, opcra ufus cft,de Do8rin& rcftitutionevalce follici- ti3 zdPatrimonium minus attenderint j acid pene dixerint divcrfofenfu,quod Solomarum ^AbrahamOj/)^.^ bis ammas.utera vobis ffl/Ztf Verum5ut illi qui Ra p t i s t am • ita & hij qui fe Abrahamvm fe in Au/is. Principumjei^zx- turos fperabant, vtrique falfi funr.
Qai crroretfilevis fit$ (&eft certe lcvis, fiad magna illa illorum ytoi&hm confcraturj) tamenverendumeft,ni fiftatur, ne gravitcr incumbat fequenti iseculo ; in quo cor- datjviri (exillo Salomonis, Permria^Boum^ubt pr&fepc va~ cuum,) vcl Barbariem, vel aliudquod dicere nolo,auguran- tur : falfo quidem fortaffe 5 idquc faxit Dsvs 0 fed non temeretamen augurantur. Omnino, nifideferi ftationes has,fqijalerehunc Ordinem, ruereTto Sacras &retro fub- lapias referri volumus, intercedamus oportetpro fatrimo- wio \ inungamus quod rcliquum eft, hoctam amaro fucco ^ monftremus eis/^f^^inquemfeconanturindueres nec liccre eis quod quotidie moliuntur, nifi & Verfum hunc de Sacris Literis delcre liceat.
Nec ego ifta pro vulgi concione dicerem : fed foli jam fumus • & vel hic hodie, vd nufquam diccnda funt. Ac me quidem (Vt, quodreseft3 fatear^) labeshtfc feculi noftri male habet, quodfic&w* deuorantur: (Quanquam erant, omnino erant, & Salomonis quoque laxulo, quorum adea dentes pruriebant :)• At illudmagis, quodnos illa fic abfumi quotidie tepidi & tacentes videmus, quod de- voramtudeuorationes has, & (quodqueritur ApoftoIus$) Si quis nos exedat, f/quis ad mendicfiaum redigat^fufiimmus: Om- nium vero pefTime illud, quod^w ipfi nos ipfos (quod fit,) Cltroboris his comcdendos quotidie bibendofque propina- mus> Non fic fiet quod volumus, non fiet fanc. Votum multorum eft, &meum cum multis, Cleruspex omnia^- cltu docenfque. Fiat Domine Ib s v5 fiat cito : Votum c- nimfandtumatque falubreeft : SedcnimfiiWr* noftra fic
arrofa,
pro gradu T>dioris.
arrofi5 arraftj femcfa, exefa patimur5 Vorum inanc&irri- tum. Pharaonis demcntia fuithcTc: Sacrificatum vo- Ji:it Dom i no • verum non pecudcm vllam5nonannentum educi. Nofter hiccrror cft: dcmens crror. Illiincaftds prudentius : Prifrum dc Commcatu profpicicjndum5 poft de mtlite. At nos mtlttts indies donfcribimus mu!tos5 fortes5 bonos : Commeatum cis nec comportamus5 & qui jam eft5 quotidie cxportari finimus ; & ( quod cgo non feincl mira- tus fiim in noftris hominibus pcrpetu6 dc luminis acccnfu 9rft\ vix vnquamdcO/^/^/^verbafacimus. ' Nobisvc- ro5quam deiycbno^tamde oleo inftitucndus fermoeft; in- tcrcedcndurn firpiu^vehementius5proS*<T0 Aerario^b pcr- duccndi homincs noftri5qao Salomon pcrduxit fuos5 vt religio fit illis5 reltgiofum quicquam attingere • vt jejunare malint5 qmm res Sacra* prandck - vt ftrangulari ft putent5 fi Sacrnm quid vcl imprudcntcs tranfmiferint. Id fi fiat (quaefoautem vos^Viri Fratres, vt fia*) Sperabo dies5qua«* les fub Salomo n1e : Sin autem -3 Scd nolo quid triftifcs ominari. Pergoadinftitutum.
Vcrfum ego hunc5 uti ipfe fe findit5 in duas partes dividam: 1 Altcram dc Sacris non devorandis : 2 De r^anxienon difqmrendis\d\t(:x2m> idoi
Priorem vero5 quo diftinde progvediar5tria itwfifnbig * didtxam. > 1 :" .» . icor\
1. Qu^ illa fint qua? Salom o n i Sacra habcntur. tXUX iM
2 . Qti i il ! i fi 'nt5 q u i ca dtvor ent.
fi 'Qndtvorrtverint, eos fe gravis Sceleris nexu5quafi tcn> dicuia quadam irretire.
I
DEprimo. Salomoni ^i^m eft, hoc Capite5ea Desw*no» ti* pars, qua ( Ctpite 111. vcr. IX.) De\«lSc wclli dixit bonorariV Ncc enim Avgvsto fc>li: potcftas .defcri- bcndt Orbh r'. & D t o quoquc dcfcripiio fua 5 nempe cx ple- no jure in faciikares rtoftras. Quodne cuidubium clfet, aut obfcurum, dupliccm fub Lege monetam cudi voluit $ 1 Alreram Principis gladio & Sceptro percufiam : ^ Alreram, Aa k o n 1 * virga & vwL Ex co5 Princigi cenfttm fuum5 qui
nos
8 Concio ad Clerum
nos Sceptro contra lites^gladio contra protegeret Ex hoc Sacerdoti fuum^cujus nosopera efuccifis atque ari« dislignis denuo revivifcere, redivivos manni coeleftipaf- ci voluit ad vitam zeternam. Vtrumque Pater edixit,u- truiriquc Filiys pendit .• Tum Temflo columbas fias 5 Tum Principi didracbma fua« Prius illud facrum ve&igal eft, Q*x sacr* di- ^ re ^ p iulo magis exa&e cognofcere velitis, fic
swiur.aCr* ^ babete. Stuatnor omnino efle5 qua* in Sacris Literis Sacra pcrhibentur.
1 E quibus mihi primum fit, cujus gratia tria reliqua fan-
dlificata funt : Primitias dico Sp 1 r 1 t v s 5 Nempe Sanfti- /4/fwipfam,quainitiatos e(Te oportet, qui in Sacram&ca* lefiem Hierofolymam intromittendi funt. Encomium Dei eftinore i^ingelorum (Sicilli,Sicnos De o)EJau VI. III. Sanflus, Sanclitsr Sanflus. Devs vero nobis fic fub Lcge$ Santti efiote , quia egoSan6ius.Levit.XX. VII. Sub Evange- tXhefai. Uo ; tfac eH voluntas De 1 , Janttificatio vefira. Voluntas h&c De i , eadem & noftra efte debet. Cum Ecclefiam fuam ( quae *Ep&.i.4. fumusnos) & a elegcritP atek ante Jkculum^ & h redtmerit b Bph.$.i€. Fi livs a fieculo, & « vnxerit Sp ir i t v s in Jkculo. Primum « iMzto. habetis Sanciificationem noftram.
Huicveroinnobis procreandas primum, dcinpropa- 2 gandae, fecundum Jacrorum genus fan&ificavit : Oiiedia nempe quatuor, 1 Vcrbum, 1 Orationcm, 3 Symbola, 4 Cen- /0.17.17. faras. ti Verbum vero ante caetera, Sandifica eos in veritate, VerbumtuumVeritas. 2. Quicum 0r4ft* copulata San8i~ i.Tiw.4 f • ficantur in Verbo 8cOratione. 3 , Dein Signa quoque Sacra : Et Lavacri, ad Ephes. V. & EucbariHU^ Heb. XIII. 4.Poftremo Cenfurt quoque: Eas rem Sanftam fcivit Chr 1- STVS> nec canibus proijciendam; Sandiificatasfcilicet a Se3 hominibus tum in officio continendis, tum adofficiumrc- vocandis. Secundum habetis 5 OWedia facra. 2 . Porno Medjjs hijs exercendis, & (cuidcftinavitufui)
applicandis, tertium S acrorum genus Sacro-fanttum eflevo- luit. Triplex illud eft : 1 Locivbi, * Temporis quando^ 3 Perfon* perquam adminiftrari debeant.
i.Z*rf3quem propterea Santtum> adeoque Santtuarium
appellavit.
— — ■ .
pro gradu T>oBoris. p
appellavit. 2. Temporis^ quod proptcrea dicit Diem San- Hat^tf- toDoMiNi. 3. Perfonjt, quam propterea Virum faa- vellVl dumfuum nominavit. Tertium habetis.
Perfonis vero hijs fic in re divina occupatis, & pra? facris 4 rebus fuas res pofthabentibus, ad vi£him cukumque, quar- rum Sacrorum genus confecratum eft Sacrorum veftigalium. Optime rem totamcomplexus eft/tavoptimus Ezechias, 2.tffr*\t+ QubLegis ftudio ftrenue incumbant, Oportereillisdecer- ni commodam portionem. Ea ponbportio utfacra cenferetur, de Dei fententia lata lex : Tum fub Lege^ Populus fic doce- tur loqui; Suflulirem facram e domo mea^ ideft, Sacrumfa- vtu.i6.ii* teri vecligal illud , quod Leviu penditur : Tum fub Euan- gelhi ubi, ea nonmodo quibusoperamur, fedeaquoque quibus yefiimur^ Pavlo cenfenturiV 'V. x.cw.M3»
En vobis quadruplex Sacrorum genus, alterum ex alte- ronatum,acalterumalcericentcrvando deftinatum : 1 Saw cri Mores, ^SacraMedia, iSacra Perfonk, ^Sacri Redditus. Dequarto hocagitur. Tribusnamque illis ncmo inhiare, nemo dentem imprimere : vltimum hocillud eft; illud, illud (inquam) eft, cuiparant dentem& ventrem. Quan- quam (quod mox doceoj unus bolus, unus hanftuseft om- nium. Omnino ar&o ha?c interfenexudevinciuntur, Sacri Proventus, Jacr* Perfon<e, facra Media,facri CMores. Neque Moresfantti dneMedijs debitis; Neque Media debitafinC Perfonis idoneis; Neque Perfonas idoneas fine luculentis proventibus retinerefas eft.
Sa lomonis ergo Sacra,ve61igalia funt. Sed qu$natn illa, aut unde ? dicam hoc quoque. Diffufa illa quidem pcr Sacras Literas^ fed ad duo fere capita reducuntur, 1 oblatio- nis,&c ilndicJionis.
1. Oblationis,\z\uotiv4jtc\ 2 VoluntarU: illud™ hoc Hcbraidixere, Incurrunthoecin mcmbrum fecundum ; non perlequor^ Id tantum dico : Diploma datum Ecclejia^ cujus vi libertas cuique alienandt res fuas ad Sacros ufus, idquc feu ffonte^ feu voti vi, Tum perfonam . Tum lumentum^ mundum vel immundu gregale vel armentarium;Tum adesfundofque, iw.27. feu hxreditan) eflent, feuemptitij. Idemtndultummane-
C re
io Qoncio ad Clerum
refub Evangelio, Poncndi, cuique, quid, quantum veller, Aft+l h de fuo, ad pedes Apottolorum* id eft, dandi, donandi, dican* di, confccrandi resfuas.
2 Ad lndiclionem venio, qua? ftararia efh Erverafic fit oporrer5ne fi refrigefcanc illa Spomanea^ & vacuus reperia- rur (vr fere reperirur) Ctypus Ecclfia, cum nulla CManna plu- via jam fir3ftrenue cfuriatjr. Difficili de re di&urus fum, & (quod me male haberj brevirer di&urus* Cerrum eft5effe in cujufque feibflantia porrionem aliquam facram. Ulud fpit Xjcu.14. fius 5 qu& illa fir vel quota. Parer fidelium^ Abrahamvs, (per omnia filijsfuis, vbi& quanrumdarur imirandus) in- dixirfibi Decimam, Levitico nondum fcripro. Vnde hoc, aut quis expedivir illi menfuram Divin^ portionis * Non dti- bium5 quin Spiritvs SANCTVStam fanttovho. Idem ille Sp ir 1 Tvs5qui quod ante oceukedi&arat Ab r ah amo, poft diferra lege cavir de hac & non alia portione, Sacratis k Nnm.it.ii. Se Perfonis perfolvenda. Ac alijs rorum hoc CAremoniale viderifoler, vr hodie funr omnia qu:e pulfant crumenam. Porrionem aliquam luris naturaHsz&^tznum pofitivi alij non danr. Quam enim fuit de Levitarum vi&u follicirus, tamfuiffedenoftro. Ibi pofttivo luri refervarum nihil 5 ne hic quidem igirurr hucque illud aftruunr e Mattbai XX 1 1 1. f a« & *>,fw. Ego concionarum hodie, non difpurarum ve-
fiio; Qiiare recipiomead recepram magis opinioneirr, Vimhabereab indtfiione Eccle[i&. Namqu*efuit olimpe- nes Ecclefiam poteftas inftiruendi fibi Tracepa^ ac imponen- NcbeACH* di Siclum^flclive trientem^dcuUum Domus divin<t^ maner e- ASLn. adem nunc quoque fub Evangelio^ vbi& ktw& reperias & *i*T*ycH, id eft^Decreta, & Edicla : eafque non modo, quod isor.i 6, pAV L vs jp^e rcfcrt5 acj ckemofjnas pauperum, fed eriam ad ASt^^tj* *cwofds SAcrorum. Ergo cum edido cavere veller Ecclefia Primitivadt?idiii\Mjftagogis(\xis indiclione^ cumin omnia feverrifferjacfummamfeciffercogirarionum f^arum, non aliam reperit &qutorem^ quam fcire & fancire ponet, quam fciram olim fub Lege& fanciramde^wi proventus annui portione: iEquiffima qua ad Deum^ qua ad bomines. Quaad Dxh Sic Auguftinm ; Deus fic dic^Mm cs? 0 bomo9 mea
progradu T>oBom.
efl terra quam colis,mea funt feminaquA fpargis, meaamma'ia qu& fatigas, me*funt pluvi&,meus folis hic ardor>omnia mca funt^ tu qui manum tantitm accommodas^ folam Decimam merebaris, fed fervottbi novem, damtbiDecimam. Poteitne oratio fin- gimagis equa?
Qjaad homines. jEquiflimum ibi,finon fitremisfiusu- m7durius alteri. Idhic fit, & exa&e quidem fit.- Divtti nonparcitur,?4*/tfrnonprcegravatur: qua? ferequerelaeft de Trincipum Edi&is^ melius ibi Corvo quam Columb&*
Illam ergo facravit Ecclefa^ huncque Deo honorem hdbuit i^futboriindicJionis hujus, vtEioptime putaret cx- ploratam menfuram vccligalis fui; nec vJla aut Ecclcfi* Con- cilia aut Regni Comitia prudentius ifta de re ftatuerc pofle, quameftolimcautum/<g* facra, quamipfe Legijlator (tam abfoIutus,vt/^/?r>//4^nihilad Eum)antemulta jamfWcu- la promulgarat. Ergo qu# potuit indicere, poterit cum vult interdiccrt. Non cenfco- certe non fuadeo. Argumento hoc,tum quod periculofus inde mos 5 Vt fit facrum quod volumus, quantum volumus, quamdiu volumus,fi ifta fic dentur : Tum hoc, quod oporteat Htreditatum iura efie Sacro-fanfta: Et Devs Sua dixit patla falis^ nec fubinde pro libitu figi, refigi, irrogari, furrogari, abrogari : Tum hoc, quod antiquari non debeat antiqua lex, nifi propter illi- usvel **$*vb «9*9i\is. Neutrum Mc. T/wenim videoab///- ventore, confenfu, confuetudine,multttudine. Deniquenon vel tacita vel muta , fed tum expreffa , tum tefiata fa?cu!orum omnium approbatione. Vfum video: Eum enim diu jam fine cujufquam querela prxftitit, cui rei defhnata eft; &qui- demnifi clifieftent ejusnerviper improprios qnofdam Pro- prietarios, pleniiis adhuc praeftaret, neque Ecclefia ex hac parte quicquam laboraret. Tum hoc denique, quod vbi calido confilio in (lipemmumo. eft, nollent fa&um .*■ multi exin errores,fraudes, dtffcultates, querimonu. Extat querela Ecclefa ScoticA exhibita tn Comitijs Edinburgi A.D.MD LXV. vbi folium ejus oftavum lego3 miferet me iHonun: nihil ad-
do3nifiquod pueri cantillant Fcelix quem ftciunt &c*
ManeatergoimmotaCw/SitfW* hsec3 adeoque conclufi
C 2 mihi
12,
Concio ad Clerum
mihi in eo pars prima fit : Quicquid femel vel voto addt- ftum eft, \Q\Lege{ndi£t\xm^Sacrume(l ; illud (ut X l L Ta- 2 buU loquuntuOqui clepferit, rep(ertive9Sacrilegus efto. j.Quidfnsncra Sciftis jam quae Sacra fint. Iamquod fumfecundoloco mIZT' pollicitus, accipitc5 QuidfitJtor* devorare. Malachias pro FetereTeftamento dicit m fpoliare- LvCAspro
horum quid faudare vel intervertere. In quo3 Sa- lomon aptiffima mihi voce videturufus5 dum quod ali- enare proprie dicendumerat5dixit^^r4^.
1 Certe enim noftris dum vefcimur5quod morati faciunt, buccellatim probe manfis & mafticatis vefcimur : aliemrp fieft quod arripuimus, nc fuperveniat is cujus eftacpra?ri- piat nobis bolumdz faucibus, cito totum &fimultranfmit- timus. In eo apte primum,quod noftra non fint.
2 Secundo ineoquod^i^. Videmihi moloffum illum Efa^w Seveca^ aut fi mavrs5£/4/*5 menfse inhiantcm5 nufquam ocu-
los moventem, cauda mota5& voce milvinaabblandientem^ dumcialiquid inos. Audi mihi aliquem ex Cleroboris no- ftris, dilatantem os atque animam in bona Bcclefu , ma- 4isincrepantem5 dentibus prurientem5ingeminantemquo« tidieillud5 Damihibac latifundia, Da mibiilludfr&dium fu- perfluum 5 tllam EccUftam caducam : quaefo quid intcreft t In eo apte fccundo, quod avide rapiantur.
3 Terti65illum ipfum canem advertite non modo avidum^ fed nefciemem faturari ; fi quid ei inje&um in os, momento tran(glutientcm5 necminus poftfauces diducentemquam antea. Etiftos itidem adverte petacesfcmper; inquibus
xrw.jo.jy. ut agnofcasipfam hydropem, fitis crefcit ex potu«; vt fcias fan- guifugarum d . gencrc efTe5 audi filiam cjus clatnantcm an a*& 4. Quart65quodin,iwvj«£/w iftis ufu venit milvis, lupis^ kcuflis, utperpetuo ftrigoft mancant5 necquifquam cxeis cvadat^/7/>:idem&hijs. Nimiruin Pharaonisw^ macie confe&ae devorarunt pingues5 & afpe&us earum ma- ncbat malus ficut antea : quotidie rapicntes §e femperine- gcftate JDeo fcilicet fic partas opesafflante5utmi< rmurom- nes5quid mafTa illafa&um fit,qugabijtanteannos paucosin lienem Reipttblic*. Nobis ergo hoc efto dzvowe / J Ds 1 quae
funr,
progradu T>offoris.
funt, non nojlra . ^glutire avide, quibus ncc 3 nutriatur quis^ nec ^faturetur. Dc redixi: Expediam eriam dc Perfonis.
Gcnus efthominum duplcx: *partim corum quibus 2 #/*//«/# 5 a partim eorum, quibus lus quidem, fed eo tur^ z-Qumamfint piterpcr ncquitiamabutuntur. i.Quibusnullamlw: Ccn- 2^evorcut' tupondiocnimhoc pcccatum gravius2etfi vtrumque gra- ve. Isnamquefipeccat3quieaprodigit5 qua? fuifuntjuris • quialiena, inqusenihil ei luris^ ac nec capacitasjuris (vt Io- quunturjidquecum Dei injuria5ncc De i cujufvis, fedvivi, fo/0.13.7. facra diripit3quantus Peccator? Cuique reddcndum quod fu- umh ita nempe lujlitia vult: Hociliis fuumeR, itataaien fuum, vt Db 1 primum 5 vt fempcr pcccctur prius in ccelum, Kum i$ quam in : Primarium cnim jus Dbi$ Sibi afferit. Si Mat.zi.' quod fuumcuiqueyquxDs 1 Deo. De i autem hxcfi Db o credimus. Et quidem bis Dh 1 . De 1 primum creatione fea, vndeid neceflecft dicamus omnes, quoddixit David, H<zcqu&damttsjmniatuafunt : Tua deTuisTibi damus. Cre- ucbrp.2^ ationc primum {u&,Dicatione dein mfira : Quse Db vs fecun- darioiurc^ tranfcripfit in nos a?'qu*iffim£ lege, Vtquipro ho« minibtu conftituimur, in ijs qua? apudDu v m5 pro Dbo con- ftituamun, inijs quar apnd homines . qui porrigimus qua? Dei {unt}h$minibus 3 accipiamus quse Dei funt, <r£ £0- minibus. Tranfcripfic (inquam) )m> tam ar£lum/«f, vtnon modo non telli quicquam inde5 ne pcr infcitiamquidem • Scd fquod in Civilibua licet) ncc vendi y non modo tc- Lev.s. tum^ kd ncc partem quidcm fas fit. Non vendi y non £^fc4** fw//> nedum igitur devorari. Ncque vero id ci tantumfcc- lusaui extorfcrit, fcd CWagiftratni etiamqui permiferir : Dcque co protcftatus eft Nchemias bonus Princeps, non mo- db non fuftuliffe fe Sacra^ fcd ab Vrbc abfuifle, cum tol- lcrentur, namfi adfui(Iet3 potius quam idfieret, de ffco fuo (q.\od<^4rtaxerxes fecitj de menfa fua(quodfccit Pha- rao) largiturum fuifle. Aio igitur, qui5 quod Levitas capcre oportet, id intercipiunt, eos committerc inDfiVM, five vi id fiat5 Cwcfraude ^ five ad milttaria vertant Jlipendta, five ad flrnBuras JEdium five lucri, fivc voluptatis causa faciant; fivepartem, RvQtotum intervenant. Pervim, ViW^vxAihalia.
per-
Qonclo ad Clerum
perrumpens inDomumDu, & diripiens qua» inibi crant ornma: Pcvfraudem, impius ytowclanculum defodiensin tentono, vt adjiceret ad fupellc&ilem fuam rem facram. PubUco cowwdo vifaseb facere Ioas, pacis enimconditi- ones redemit thefauro Domus Da i, fedpacis lubric* ; de- voravitcnimfacra. Publick magmficenti* vifus eft facere Ie- hoboam : extruxitmde5^fe»»iw & Phenuelem^ fed in fanwimbus, quippe fpoliato T emplo, & alienato jure Deci- marum. Lucri caufa& coipmodi, TVfeVi cubiculumfibi a- dornat in itfftw! Dei : voluptatis, perpotavit Baltazar in vafisfacris: uterque Sacnlegus. Denique ejufdem nomi- nis non modo ille qui convafavit omnia • fed & das quiaufus/i^%wdigitosinfererein/^»/w Christi, ctflfee contentus. Et Par illud Sacrilegorum Conjugum, quodaufuminvadere loculos Ecclefia, & vel partem eorum detinerc, qux ^poftlorum pedes attigerant. Quivis ho- rumS^mV^reus. s
Dicendum de fecundo genere. Genus hominum qm- bus \hs quidem, fed abutuntur ]ure per in)urum. Putatis for- telon^hinc abiturumut quaeram. Non eo pedemhinc, nondffcedo. Nosipfifumus; & apud nos hic multifunt, nimismulti,qui Sacra devorant. Nam(quod non nemoc nobis facitj per otium & ignaviam , hicfucorum inftar obtor- pefcerc,bonashorasmaleperdere, luxudiffluere, comef fationibus3ludis,nugisvacare5h^cfacere, &tamen ex ijs cux Sdcris ufibus dicata funt, nos faginare, id dcmum eft ex Christ i fententia, devorare & dilapidare pater-
namrem. ■ . . ,tl.
Propiusadhucacccdam: Pnons ilhus partemmagnam fluxifle a nobis hinc $ Idco zhaliemSacra vorantur quia vormur inobis. Pcrindeenimfibilicere, resS^lcge- «r,rem^«negligere,acnobis. quidem (quod val- di vercortquinunc tondcnc Lviam,peilcmcumlana deglu- bent- qui nunc arrodunt Ecclfi* bona, plems tandem fau- cibus abfument,nifi detur a Deo nobts mens mclior. Cer- %i enimnullumefttam (acrum guttur, ut cifacra deghure liccac vefciYxca&pjcr. mfih nonmodo locafis ilhs
pro gradu T>oBom. 15
fedvelwto5nefhs. FLnt5fiant *«ra5acervi obfoniorum fed j=3>plnah fit evwwpU facrorumPfid €*epcnftA/mt. Participanti »^"-3M» vero, non aflidenti ; opes impendenti3operas nufquam rer lXor'9' pendenti, peccatum eft illi. Non eb dico, vt populus de- mat ei demcrcede : non hercle magis de Caiphjb ftclo mali facerdotis, quam de Tiberii cenfu mali Imperatoris : Vtrobique debitum reddat, etfi debitum non reddatur. Dei uterqueMiniftcreft3DEo ftatvelcadit. DEiqusefuntac- cipit3fi^a/'%imanuaccipit5D E orationem redditurus. E6 dico5qu6d meliorem mentem optem utrifquc3& hijs &illis. Illis prioribus, dehinc vt quiefcant porro & defi- nant facradevorare : Pofterioribus hijs3 dehinc vtlaborent porro,& definant facra dcv&rare.
Devorare facra quicffit, & qui fint, notumjam : utinam minus notum. ^
Qui faxit, quoilli eventurum fa&um fuum (quodpofui poenac^w tertium; ) audite >am : Laqueus eft, Fa£uros enim S a l o- qrihww* m o i* praevidit» fubfecutatcmporacomprobarunt. Certe tzmfacra fames, vt fit furtwfa facrilcgium, fic facrorum omnium everfio, nc fi De v s ipfe prasfens edi&o^interdi&o^ ac vel fulmine caveat, efficiat ne illibata fint. Boius eft tam ofimtttfalato plaeens> plenus deltcurutn^ vt fauces ijs divelli, ac diffringi maxiilas-. opus fit, vt cxtoroueat.. Non;convc« nit fic. Subdit ergo Saicmon, Exedantrergo fi volem, ebibantquem fiacras $ Efiam placere, atenimJub efcahac, bamum latcre, quem vna.deglutiunt : Caveant illecekrjm, tehdicvlam haud procul abeffe \ Jgrum neattir.gant,, efie Acheldama \ AnathematdTempli ne tollanr3anathemate enim Divino implicari. Qua1 vocefcite Salomon inprimis, eleganterquc remtotam, quadc zg\xx\xyaucufio compnrar, inquo magnusille animarum 4^cep$y$A 7 an a s (Sic.c- nim D a v 1 d5 PJalmo XCL v?v* PrA v l v $, ILTim. JL (^u dixit) prxdam captans^ obtendit pro efik fua prtdia & fun- dos Eccleftafticosy fed facrjkgijficelere, quzfi tendictJ^ circun- datos- Ibi Cleroboros noftros,qui (quod a k a<x ifoh facere vifus, cum Ecclefiam opprimeret, Feortc^fitpientfr a- gamusi ) fapere fibi valde videntur, lucraii ex re faw&qtiafi
ftuhas^
^oncioad Qlerum^
ftultasaviculas (vthzbctuxCzy. VII. Ver. XXIII.) feftinare ad laqueum^ nefcientes contra vitam fuam illum effe 5 ad vo- lare ftatim pr^dkcon^cGt^capere & C4pi,8i devor4tk pradA, prtAam iilius fieri, qui circuhno£tcs di&[(\uc ^qu&rens quem dcveret. VeriffimuFn hoc vcrbum eft : EflTe inomni peccato efiam & Ucfueum • efcam^c\ux obtenditur \Uqueum,c^x\ fub- tenditur. £/?4*w,aliquod lucellum iniquitatis, aut voluptatu- Um peccari § Laqueum, peccatum aliquod xum aculeo fiio, diro fcilicct Legis malcdiclo. Non longe difcedam : Cap.VQ. In vaga libidine : Efcam^cffe Ubia mereiricis mel mcrum ftit lantia $ Uqueum, peccati reliquias abfynthio amariores^ gla- dio ipfo acuriores. Cap.XXUI. Per.XXXf.ln luxu & vmolen- tiAh Efca, vinicolorivL sitxo^fiporin palato; Laqueus^ morf fus quafi Serpentis zut Reguli, ccrtam morfu fuo mortem inferentis.
Hocipfo Capite, Ver.XVII. In furto: Efia^panis fraudisy furtivus, abfque fudore qua>(itus 5 Laqueus, pecc4tum com- plensos fabulo, undc cxiitetneceffte&ftridordentium. Ha- bet (inquam) fcelus omne efcam, habet ScUqueum 3 Scd> de quoagimus, prater fupraque ca?tera. £/ir4wfumoprocon- feffo : laqueum monttvo, velinip(aG*tff/07#hiftoria, fi vul- tis. Cambysem, qui Sacrum Hammonis^ cxitiofibi fuif» fe : Brennvm, qui Delphicum, exitio cum fibitum fiiis. Cr assvm vero, qui Hierofolymitanum, ijfdem faucibus haufiffepbft aurumliquefa&um, quibusanre facrum haufe- rat. Mavultis Sacra f eo fequor. Dathan, qui ani- mum tantum habuit facradevorandi, ixcvvi devoratus, A* c Aisi, qui primus adjicerc aufus rem facram gdfuam fu- pelle&ilem, a ftrue lapidum devoratus in valle K^Achor. Balthazah, cum in digitis haberet crateres Sacros^ digitos vidit ex advcrfo, fatales tum vita?, tum. imperio ipfius. A t h a l 1 a, intra Templi pomoeriaconfofta gla- djis, ejus ipfius T empli, cu jus non ita pridcm ficra fuftulerat. Verum quiain proclivi labor c^.jceleris iftius vltionem, fub Legc, rcperiendi, ac (iifpeda in quxftione hac fides Tcftamenti Veteris, m&o de T^ovo fumere. Ibi I .vd as, qui rem Gw rhti primq expilavit, Christvm ipfum
pro gradu rDoftoris. 1 7
poft, prioris pcccati poena prodidit, laqueum in rebus facris latere trifti cxcmplo docuit. Hocqui remCHRisTi. Qui vero rem Ecclefu (quanquam idem eft :) primi invadc- rc, nec rapere jam donatam, fed antcquam donata eflet, detincre tantum aufi funt , (Evangelio ncquicquam inter- cedentej Apoftoli ipfius ore, horrcnda morte fulfocati funt. Qno ipfo loco, paululum morabor : Eftenimvtpul- cherrimus, ita maxime appofitus ad quaeftionem hanc. Conftat primo, Poffe & fub Evangelio, dicarires facris nfibus. Secundo, Dicatas fic, noftras jam non effe. Tertio, Cum nofir& non fint, non finc gravi fcelere detineri, non fincgra- viori furripi. Quartd, Qui alterutrum fecerit, ideofacere, quodillius corSatanas o^leverit ^{Sacrilegi ergo noftri&tfrf- ^pleni. ) Quint, OMorte hocgQnus hommum mul&an- dum, noncenfuris notandum effc. Sexto, Ulforte autem tum improvifa, nelocus fithuic tanto fceferi expiando : y° Tum cxlitks immijja, quo fa&o, Devs kkvitorem hujusfiagitij^ quafi de coelo confpicicndum prcebuit.
Evangelica hare funt {Patres & Fratrer. ) Nihilo in hos homines mitius Evangelium,c]uam Lex. Et Evangelio ipfi vita? miniftro, Laqueus fuus, laquens mortis, illi homini, illi confcientia?,cui,qu£ Religionis funt, .abligurire religio non eft. *
Verumenimquam multis Sacrilegis nihil talc obvenit ? Ncc enim folcnnecft, aut perpetuum, quod Sceleri furgenti infligitur. Ncc hoc dicit Salomon, eos |p**tfa«4* op- primendos : Sccl quod dicit, folenne eft, ncc fallit exem- plum : id cft, ut ut lucem effugiant, non effugient tamen ; pra?hendet coscdcaneo Salomonis laqueus. Laqueum cnimdicit, aucupantis laqueum, inquo non ftatim fuffocatur /jww/^quccdcprcnfa eft, quin pede aut collo aftri&a adve£ pcram interdum, interdum & diutius in reditum vfque aucupis affervatur • Lcnto fepe interitu, certo tamcn.
Credo vos advertiffe, de pcrnkie fceleratorum SacrasLi- teras verbafaccre,noneodem modo. Ira Dei vel c&rui- i$f.i\^ ^fubitoproftcrnens, vclm^ rapicns, &poft tempus inte- rimcns. Apud Esaiam (Cap. L /. Ver* V 1 1 J. ) cttSe- ourU rcpente excidcns: Eft & tendo paulatim erodens. A-
D pud
Concio ad Clerum
pud Hoseam (Cap. V. Ver% X I /.) Leonem fore fe ait, qui- bufdam T ineam : Leonem.qui momcnto diripit; Ttneam.qux fenfim abfumit & fine fenfu. Aliter interimic Apoplexta^Mtet Bcttica \ fed utraque ramcn interimit : aliter perit navis fen - f/^negledla5aliterobruente fiuttu\ fed vtroque perit. Ce- lerius Petri fulmen illud rem efficit, tardius laqueus iftc nofterj fed idem uterque efficit.
Ifthuc in Sacrilegio fir. Involant mefcam^ etiaminrfltf quoque; fcd toti intentiin pradam, illius dulcedinem fenti- unt, hujus periculum non advertunt, quo cor & confcientiam obftri&i tenentur. Nonidita, vt ftatim pereant, fedcpu- lentur verwiculo fuo, donectotum abfumpferint : atcum abire vrolent, fentient yfc peccatifuniculis,utCap.V. Ver. XXII. mortis laqueis, Pfal. CXVIII.Si ludtctum quod protinus non irruit, fed pr# foribus excubat, non effe nihili faciendum: Vcnturumenim tandem Aucupem, certiffimc venturum, & animam fic illaqueatam ei pra?dam f uturam ; Pra?dam(inquamJ Damoni, cui D e v s & qua? D e i funr, priuspra^dafuerint, juftiiTimojudicio; gui te dtrtpiunt,di~ ripientur^ I e r. 3 o. 1 5.
Monftravi laqueum. Is autema^Homini pofitus eft, tum ipfi quipeccat, tum aljis propter ipfum. Ea cnim natura peccati hujus, utin caftrauniverfa pertingat, ut vallem A- chor effidatifr/p«£.univerfa?. De^w/^ipfodiximus, peffime iftuc confulerein rem fuam familiarcm 5 in quam anathematiz>xtum illudlucrum mvehitjatarrhabonem rSJi^xfin Omnino exedcnt fundum loculorumm facra^ inquosab- duntur, & pertufos reddent. Agerhic agros rehquos a£* Aisbit urtdine: fupellex iftatabem inducetin reliquam/tf- pelletttlem. Ea poena eft Aggaei. Peffime in animas, quasSatana opplent, qui illos involvit/^a^inexplicabili, refervat ludicto intolerabilf.
Dicam paucis de Repub. deque Ecclefa. Vbi admiffum eft, Reipub/ic<epYQptetdevoratafacra, aDEO Dezorator immit- titur: Sive is^Bruchw cft,fivehomines Brncho deteriores. Cumdirepta/^r* zRegibus lfraefis ro.i erar pax, fcd vexa- tioncs rtjulfe» cxeunti & redeunti : Quod fuftulerant a Tcm- plo^ coa&i impendere in Locujlas cajirenfes. Cum direpta
Sacra
progradu T>oBoris.
19
Sacra a Prafidibus Provinciarum^ Avgvstini faeculo, noneftditatuspopulus illc: Qnodfuftulerant zTcmplo^Qo. acfti impenderc in Locuftas forcnfes* Q^ia dcceilit devotio D £ i, acccflk indtclto jifci. Devorator immittitur dcvoranti^ Vcl manipuli Mdttum% velcxamen Cauftdicorum. Laqueus Qiixjaqucus ')tiris^ laqucus fifci^ laqucusbelU* Omnino laqucos pluet in gentem illam Dominvs,
De Ecclefia jam paucis. Ibi vero, cum facris obfonijs devoratis, & omne quod facrum cfi vna dcvoratur. Dcbilita- tis enimC/tr/ manibus, qm funt 5. alienatis animis , qui fu- turi funt, vel Propheta njllus,, vel qui erit, laqueus ipfe erit in ucf^. vijsIfheK Populu* praeda fict dra.onis: Draconis illius3 qui ftatante mulierem paritnram^ vt cum pepcrerit, partume- jus devoret. Certe enim majus huic fcelut fubcft vel ipfo fa<.rt!egio, & fquod initio monuij ncn modo facrilegi ho- mines hij, fcd hoftes ctiam habendi fcrorum omnium.
Om enimha?rcant fibiinvicem5&complicata quafi fint qiMtu<>r (acrorum genera^ Sacri mores,* medtaj perfon*y *pro+ vc.tius, vnus bolus eft omnium, &abcffe non poteft, qui haulcrit vmiro, quin& ca?teia quoque fub eodcm hauftu hauri u. 1 Nc fic vecligd . non crit L.vita Nehem. c. XIII. Vidc tis hancC oronam tantam^ D.ffugientquif. que in agrum fuim% defercntque DomumDE i, nifi dc con- grtia cis portione provideatur. 2 Ne fic Propheta; non trit propbctiay nonA.v. Si diffugerint ifti, necerit Sacerdos do&us docenfquc populum. Conjungit ifta duo S p i r i- t v s S an c t v s; 1 fine Saccrdote docent\ & 1 fine lcge. *^w».rf;ji 3 Ne fit frofhetia^ non crit populus^ ipfilTima. S al o- Prdy.19.18. m o n 1 s vcrba. Redeunt cahaec omnia, cos homines qui ficra dcvoranty dcvorare etiam Prophetas fuos5 vt illi ludtces fuos. Qui illos autem dcvorant, animas dcvomc : qui ani- m^s dzvQvznt, populttm D ei ficut pancmd . vor.ne. Non pM 14*4. QXgovecligaltummodb^ fcd & Propbctarttm, & C^c-onum^ & Animarum, & Gentium gurgites funt, qui Sacra deglutiunr. Nemo vosieducat verbis Tallacibus : ut fdus non fine vet- bo5 necfine Profheta vcrbum^ fic Cinc authorjmento fi:o,ne- que Prophetasyntc\\XQ P> cfbetamm Scbolas hd$, diuforeccr- tum eft.
D z Num-
20 Qoncio ad Clerum
Nurn fecundum homincmiftadico? nonne £*<rr* Lite* ya hxc eadem dicunt i Quod omnia Etbnicorum fcripta in- geminant, Honorem arnumnutricem^ eandem Pav- ucw+ao. L v Sj jheologtd quoque nutricem effetcr uno Verfu incul- cavit. arandum, ferendum, triturandum : finehac
Jpe carnalium^ a<3um eife de melfe fpiritualmm. Dixit S a- lomon, Penurtamprafepis penuriam boum confequi : No- bis dixir, qui nifi hordeum cumulamus, fruftra boves condo- cefa&os.quaerimus.. Dixitfapkntior Salomon E,non dere noftra, nontamen absrenoftra, Nifit cadaver, non £oiq af iHas : Nobis hoc dixit5 qui fruftra aquilas fperamqs, cumcadaver tollimus. Oportet ftudijsTheologtcis autbora- mentttm fuum effe. Nec enim C hr i s t v s cum Colle- gio fuo Fratricelli erant, vt eftdefinitum ; quin>x*^w, ei, & tam amplum 3 ut indc non modo coemerit qua? opus, fed & pAttperibus etiam erogarit. Pavlvs autem non modd in eleemofynis^ fed multo etiam magis in w« (de utrifque x.cw.8.20 en*m intelligendum, /am ante monui , ) d^mrm cffe vultf id *.cw.*6,xs. eft) dapfilnatem quandam , fcf non non modo
i.Tiw.3.2. w ^w»3 «e^mwMK^wjfed etiam «^^'««w. Tumqui *a»^f5» 32«- queac m«*™> vult elTe quem inftituit CWwiftrum^gr vero3 fi quicquam in prioreloco pra?judicij5prius*^»=»:) non mo- do a inftrudlum vult, ad «fofawcW»; fed ab 4^ etiam in- ftru&um, ad •*\«|tn'*r. D:nique&exaruifieeos in fidccen- '4,X0, fet, qui fic : & fi quando excreverit eorum fidcs, tum demum pro attributo nobis canone , conditionem no- ftram fore au&iorem. Oportet eam efte ^fer/ conditionem, qua? inviditfn, nonmifericordta finitima.
Vetercm Canonem vidcte. Confecrationu pars vna, unclio . altera, manuum impletio ; & ubi pofterior deficit , prior quo- que defideratur. Ita fub Mose. Invidit Dathan: Afuppim Habeat oportct fuum ^na ( id eft ) ararium , & -u-® ( id eft ) pfrbarf'1^18'/^- ^ta &b David e. <^fcetvi fiant oportet, plurimi a.pW.31.10. acervi 5 ninpon,ad magna? multitudints inflar. Ita f lb Eze- chi a. Neque vcroltftamagis facies, quam fab Regibiu hi/s 5 qui dapfilcs in Levitas extitcrunt : Ncque vero tetra magis aut funefta facies Reipublic*j\\aim fub Regibu* ijSjO, ?i maligno in Levitas oculo extitcrunt.
Videte
progradu T>o&om.
Videte Anarcbiam illam hidicum\ YLvvmcosLcvit#s 5 huc ludl* illuc. Ratio D^enim //Wtf valcbant. Videte S a v li s: \yircA non qucercbatur in diebus illis. Ratio: Conditio eorum,incurvare fe pro nummo argenteo & fgmento panis • meliore loco Doeg, quam Ahimelech, Videte Ierobohami: De novifiwis quifque qui voluix jonfecratus cft. Ratio.-liovifimi enim fit apti novifiim* conditioni Et apud nos (Patres & Fratres) Si operam tam viii locatam volumus, quam quidam, ubi frontem perfricuerunt 5 non dubitant affirmare ; quivis qui talarem togam gcrere, & garrire pote- ritadclepfydram, **>Wn ™*« coh^remianoncohaeren- tia pr<ecipitarc,is erit nobis aptus Propbeta.
Verbo abfol vam quod fupereft. Videte mihi Devm apud Z e c h a r i a m ( Cap. X /. Vtr. X I J.) ubi defcrere vult ifraelem^ hoc ipfo dcferent-em, quod Ipfius operam ni- mis frigida w^w^penfaverint. Heus ( inquit ) fi bonum videtur in oculis veftris , appendite mihi mercedem : fin minus5defiftite. Cum illinummosaliquot (triginta puta,) appendiffent, ibi Ille indignabundus: Egregiam vero mcr- ccdem & magnificum pretium 5 quo #ftimatus fum a vobis / diffregitque baculum Pasioralis muneris , ac irritum fccit quicquid ei populo bonum deftinaverat. Non fruftra po- fitum exemplum hoc. Idem quotidie uftivenire mihicre- dite, in pra?ftantibus & Deo plenis ingenijs (exceptofi E l d a d fuerit aut Medad unus autalter :) profpicc- rc huc fubindc & fefe tacitc percontari : Hem Onus ingens natura fua, fed quorundam Pbarifaica alligatione (quod ta- men ipfi non attingunt) infmtum jam locus lubricus 5 ttdij & moleftiarum plenus : Ecquidcrit pretij f Vbi frigere vi- dent hac ex parte homines,nimium vili locandam operam^ infinitum/^^w rcquiri , trigintanummos appcndi* quia- lioquiinh^cftudia propenderent,£d£«/W fuos diffringere, ad aliafeftudia vertere, irritum ficere propofitum fuum, ftudijs fc hifce, atque huic tam Sacro muneri confecrandi.
Qiiod ne fiat , ( Patres & Fratres ) ne plura indies fiant fragmenta baculorum^ mature accurrite huic mOrbo : Ec- ckfiam ab illa cauda Prophetarum , qu^ eft ei alioqui obven- tura 5 Rempubltcam i Uqueis vexationum ; Vos iplos a fan-
D 3 guine
Concio ad Clerum
guine tot animarum Sacrilegio quotidie pereuntium libera- te 5 Tcxtum hunc, alios huic fimiles fa^pe vrgete.
Omnino mihi pro conceffb eft confeffoque ab omni- bus, Optimam fore rem optatiflimamque , Cltrum cru- ditum,dum conftet ratio, qua id poifit effici. Quod ut effe- &um detur3potior mihi ratio videtur hxc pro concione in- culcandi,quam (quod diu jam trifti fucceflu fecimus jmor- dendinosatq;lancinandiinvicem, donectandem alteriab alteris confumamur»
Quodnrfi fiat, ruderacerte&ruina* Ecclcfi* confpicuse funt ; ftru&ura vero aut ftru&urse materia non apparet. Ruta c&(& video : vnde ftrciantur vel tegantur, non video : M liorelocoforeresquamfunr, fperare non poffum ; pejorc adhuc fore quam funt, metuere pofTum.
Diffcrui de re,. vtmihi quidem videri foter* neccflaria & tra&atu & cogiratu. Sentcntiam ea de re mcam vobis, qui Profheu eftis & frophcu* ^fnglican* Patres^ Prorheta ip- feejufdemordinis non ejufdcm nunri, meque ipfumpcr om^ia fubmiifum volo.
Satis jimdudum txdij devoraftis fcio j non pcccabo i^i- tur diutius ia patientbm veftram*
Illuftret mentes noftras lumine fuoveraMundi Lvx, nonmodo vtvitia vidcamus, & labesreir.m pr#fentium &earum caufas (cruremur; icd vt? ex ijs qu# maximi mo- mentifint, excutiamus, aci caquc amovenda totitotisvi- ribus incumbami.s ; florentem Ecclesi* ftatum, quoad ejus fieri poteft , omnimodo faciamus, £:<5ium con- fervemus : Denique revocermisad Iervsalem caput bexitix noftra? per C h r i s t v m D o m i n v m noftrum3
ccTn C I o
AD CLERVM
IN SYNODO PRO-
VINCIALI CANTV-
ARIENSIS PRO-
VINCU A D D. Pavli.
T>ie XX° Februarij.
A.D. MDxcni.
LONDINI, Excudebat Fclix Kyngtton pro R. B. & K^ArtdriA Htbb. 1 629.
Act. Cap. XX. Ver, XXVIII.
* <t/f ttendite yobis, & uniuerfb Cjfregi^ in quolpos Spiritvs Sanctvs pofiit Epifcopos^gere Eccldiam D e i, quam^ acquijivit fanguine StiO-
\Vam vobis recitavi fententiam (Reve- rendilfimi in Christo Patres, Fra- tres in Domino chariffimi ) Di- viPavli efl, e concione defumpta,quam ilie ad Epifcopos habuit & Clerum A s i Ay Mileti in Prouinciali Synodo congregatos9 T^ec alia mihi aptior oc- currtt insiituto nosiro ^ quitdem hicho- die molimur, quiquea Provinciaufque ultima convocati , frafi- dio Chri st ij Almtque Spiritvs fubftdio , ftcram hic hodie Synodum a Sacris aufpicamur.
Provincialem dtxifuiffe Synodum hanc Pavli $ idemque hoc mecum dicit Author non indiligens , & quiprimus Synodos ccUcgity\s\D o\\\s. ls namq^author efl,utillud Capite XV. Ge- neralium Conciliorum^W^r^Capite XX. Provinci- alium Synodorum primam/w/fr. Idem hoc ex ultima antiqui- tate Tettti, <jra Christo recens 1 r e n je v s, (Lib.I 1 U Cap.XlV.)Convocaffehuc Pavlvm utrofquc,& Epifcopos & Presbyteros, (nonenim Irenao, idem Epifcopus & Presbyter •) nonab Ephefb modo, feda reliquis in circuit». Civitatibus 5 ad Synodum facicndam. Idem ipfe Pavlvs paulo ante Ver. XXV- Omnes vos(inqwt) per quos tranf-
E ivi
Qoncio ad Clerum
ivi pra?dicans Verbum Dei: quod, de unica Ephefi vrbe interpretari, nimis violentum cft. Synodus ergo fuit.
^nk de Synodo miravt rem memorat, D.Lvc A s. Mile- ti Pa v l v s efl : properat 4^Hierofolymam3 ejr Spiritualli- gatus properat,nec omnino illt animm xw^ufa™* tn A s i a : At> q:antumvis properantem/#/> tamen §ynodinecefota<s>& qui illum ligarat Spiritvs, exolvit ad tempm vinculU fuis huic negotio : ejr Synodum celebrare 3 non fuit P a v l o tum , iinam vcro nec nobis nunc, -^nt^m • CMagnam vet o Sy nodi neceffttitem^ vel ob hocnnttm, cfuod tn medio iiinere> in hac Apo* ftoli feftinatione tanta, in htjs tantis temprum anguftijs,pr*ter- mitti tamen non debutt.
Cur veronon debuit pratermitti, in caufafttit, quod cernebat d- nimo P a v lvs, imminere tum A s i m proceUam gravem^ non ab Hermogene folum & Phygello haere- ticis 5 (quitamen pauto poft, ut ipfe refert (I I.Tim.L X V.) totam poene Asiam a fid: averterunt: ) Sed ab Ephefinis//5& Beftijs mulibmxgis, quibm Refurre&io iam tum> adeoquetota Religio *?yt \oy&.
gu-tre vliimum \am videns Clerum hunc Apoftolus, nec )am amplius v;furm,cum fctret quanti interejjer ,attentos effequi prtn- cipemin Eccle fia locum tenerent, attentm ipfer eosut attentos redderet, quo vmiemi huic tantomalo attentione fuaoccurre- rcnt, Synodum hanc habuit, & hanc in Synodo conciontm, Atter.dite.
In ebque regulam nobis fixit habendi Synodos. Hon modo>fi exortum jam murmur eft (ut Cap. V I.) fi jam emerfit hscre- fis, (ut c. X Y$) ad Medelam, cum quid Ecclefia d-trimenti ce- pit >fedetiam,fi minatur tempeftasfi Ltipus pro fortbm efiy ut hoc loco^ad CauteLm, ne qutdEcclcfm detrimenti capiat. Cautelam vero Mcdcla pr&fiantiorem, apud Medicos • ejr «ew»^» fa^cia?J apud Theologos, receptum efh
^uidaclum Mileti in Synodo hkc> quid cautum ftt, fi qu&ri- tis, legt vobis Canonem magnum, Canonem de Attentione tum nofiri > tum Crcgis. Unicum tllum quidem , fed inftar multorum : cuique fi attenti fuiflent Curatores Ecclefi^, nnicah&c Synodus , untcmhtc Canon Milefius fattsfutffet^ JNW tot poft Synodis , Concilijs , Conventibus opm uttum,
inSynodo Trovinciali, &c. VJ
ad tam multos Canones, Afta, Decrcta coacervanda.
Quo in Canone propono vobts}exponoque tria htc* Primum de I Decreto ipfo, ipsa n-mpe attentionc : Capnt enim tH toiius Versus, ejr ( ut Iurifconfulti loquuntur ) Verbum operati- vum^verbumprimum» Att-cndite.
Stcundtim, de Attcntionis hu]tssexten(ione>quoujque fe por- \\ rigat,ejr *d quos : Ad vos ipfos5ad Gregcm univcrfum.
T ertium , de Attcntionis hujus intenfione (ut in Scholis JU loqmmur : ) qmb w falicct argu mentis intendat , (id cH ) attentam magis intentamqtte rcddat Apoftolus Attentioncm hanc. Tria ,vci o ftnt. Primumfa Munere tpfo • Pofiti eftis ad pafcendum. i
Secundum, a <jMuneris Subyfto : fupra Ecclefiam D e i po- 2 fiti5quam propriofanguinc acquifivir.
T ertium , a Muneris Autbore : Pofiti autem a SpiRit\ 3 S an c t o.
In quo vos pofuit Spiritvs Sanctvs pafccre Ec« clcfiamD Ei^quam propriofinguineacquifivit.
ego dum fic fmgula compledor , ut quem ad finem <iDeo deliinatus eH Ipfius Scrmo/«w in nnbts finefortiatur hoc temport, totaque h*c aclto noHra cum fruttu fit> tnvittmus huc Nvmen prcctbutnoHtts ( Patres & Fratrc s /# Christo Revcrcndi:) qno detnr mthi frmo in apertione oris, qucdque utilitcr meditatum eH cor meum, perducat in linguam meam , tnde in aures veftras, inde tn corda wHra , inde in [ludia atque in mores veHros , ad Sui T^ominis gloriamjioHramque omnium falutem fempiternam ^&c.
^T tendite, ejrc ^tttntos nos primo rcddit prima De AtJntione P a v l 1 vox; fcum Avgvstino dicam) iffa five voX) five tuba^ five tonitru^ axicuditt. At- Vj tentosnos (inquamj reddit^eomagis *//#?/*<•, ^ quia-verfus vixunus aut alterintercedit , quin hoc idcm itcrum ingeminet, Ver. XXXI. propter quodvigU late. Id pcrinde eft ac fi diccret : Iterum vos monco atque iterum,Provincicim tradtare vos fpifiam atque arduam,Pro- vinciam qua? attentas aures^qux vigites oudos requirat ; atten- tas <r#w,proin attendite^vigilts w#/w,propter quod vtgi/att. Neqac vcro temere hxc, K^dpeftolus 5 ( non enim tc-
E 2 mere
28 Qoncio ad Clerum
merequicquamautintempeftivc vir tanrus:) Viderat, pro- culdubio viderat alicubi in Sjnodo .emitfas quorundam manus, folutagenua • Viderat nonnullos in K^ifia, quo- rum nos hic m^Anglia non paucos videmus, ad Munus fuum vcl non fatis attendentes , vel non fatis acri tendentes animo. Perfacile iftuc fit (Patres :) Attentio namquefine tenftone non fit. Violentares eft3 & Natura noftra tcnella
>f*.4.s,*' cftj remitti vult, cucurbitam Iox^, pulvillos Ezechi-
£^.13.18. E L x s amat & fe&atur; quin fialiqua forte nos machina tetenditjftatimtamen ( quod acute animadvertit Psalmi-
?fift*S7* sta;) inftar arcus dolofi efle nos5 & nervum noftrum de incifura fuacito refilcre. Atque hinc illud noftrum, dum ita fere animati fumus, dumita (ut elegamer A v- gvstinvsJ fecum quifque loquitur, guid ad mc pertinet ? quifque qutd velit agat ; vi&usmeus falvus erit& lac& lanay Satis eft mihi, eat Ecclcfia qua pote/l. Hoc malum fublble eft (Patres : ) ab hoc vcro malo eft quicquid vfquam eft mali. Cladem Ecclefu fic orditur Christv s5 Parabo-
1ftM.x3.if. {^zizaniorum, Cum dormircnt bcmines. Scio quidem ac- ceifit invidia D&moms 5 fcd fubftrata illi caufa, defidia homi- minis. Nam ccrte, qu# fuerunt vnquam Cregis difperfio- nes, autagri ziz^ntjs oppleti, vel luxataein Ecclefia trabes &t:&a perftillantia, abhocmalo fucrunr omnia. Etiam nos {Patm) dum femi-fomnes hic fedemus (quanquain fomnus non fuit, vidimus enim^) dum vidcmusergofed.ta- mcntcpidi& tacentes fedemus, nefeioquse portenta 0/>/W- onum invalucrunt hic apudnos, nulli prifcorumaudita vel vifa5 & vulgi aurcs animofque occuparunt, zcjdmzizania, * icilicet zizAnia non funt3 fruges funt. Cura certe nobis, vel finon cura, cor defuit • & eodem rcdirv venienti malovel non attendereper oicitantiam, vel non contratendere perve- cordiam. In attentionem enim (quae& Oculata & Cordata eftj vtrumquecommittit.
Vidithaec Pavlvs. Parte verbexaltera, viditmag- num huic malo rcmedium efle in hac vocula, [Attendite.'] T h a l e s olim CMileftu* hoc ipfo in loco , afcriptam poft multis fententiam, primus dicitur dixifle, Non fwe oculo Damini fid cft3 attentione) equum^ ?^on fwcvefligio Dmini
(id
in Synodo ^Proyinciali^&c. 19
(ideft, attentione) agrum pinguefcere : ideft, Omnein ti$ne pun&um effe. Eodemque in loco hoc Pavlvs, (jan* CMilefm) Nec, finevoce hac, bene efle 5 fed
&illam attenti$ne veftra, veftris oculis^ (id eft) quotidiana infpeftione in Confiftorijs veftris • vcjligijs^ (id eft ) folenni luftratione inVtfitationibus, la?tam florentemque fierL Ita vtraque & Pbilofopbia & Theologia favent attentioni : & apud Philofopbos W*, &apud Tbeologos Canon Qd^Attendite: vtrique magnum iaeo momentum viderunr.
P a v l v s vero tantum in his quatuor fyllabis mo- mentum vidit, vt Attendite, dixerit; dixerit, & tantum dixerit, nec verbum pra?terea vllum addiderit, quafi in eo infint omnia ; & cum csetera poftet, gratiam, poten- tiam, opulentiam meminiffe; (in quibus eft & momen- tum fuum;) quafi vbi vel reliqua defunty fola attemio fa- tis fit, folam evocavit. Et quidem fi folers eft atque feria, fi affidua atquc anxia, fi(vt/V<?7* verbisvtarj improba at- tentio (ideft, qualis in improbis) fitiseftvel fola, neceft ei, vel vox aliay vel virtus addenda. Enimvero qui at- tente hiftorias legcrit , videbit illa qua? dixi , Pjrincifum gratiam, opulentiam, potentiam, magna rerum gerenda^ rum praefidia, piimis lllis Chrtstianis defuiffc ; vnam hanc vocemnondcfuiffe : vnamhanc inftar omnium fuifte : vni huic poft Chmstvm quidem, debere Ecclefiam in- crementa fiia. Neque vero l<eta rnagis facies Ecckfi*, aut quam videre mailes, quam cum Timo.theqs habuit, qui rem Gregis germane accurabant : Ncque verb t etra ma- gis aut funefta facies Ecclefi^ quam cum Galliones A&iSnf, habuit, quibusnihil t/iorum curt, quibus fufquedequequid fieret Ecdf*.
Quamobrem 3 & qniatanta in.hac voee virtus, vrget eam ^Apofiolus^ & vero etiam, quia illa quae modo no- minaviy Potentia, Opes, Gratia, aliundc pendent, nec o- pisfiint noftra- Attentioncm vero quifqtie Dei virtute a. feipfo petit, fecum habet, & apud feinfcvcum opus eft, excitat 5 quod Naamani olim Syro fervus ejus, id u*$&t*$- mthiliceat vfurpare (Patres:) Si rem -grandem Mxiffet Apo- Holus^ certe. facere ckbuijfetis ; quanto magis, cumhoc unum
E 3 modoi
Qoncio ad Clerum
modbdixit, Attendite ? ideft, vt vtccetera defint, Gratia, Potentia, Opes; quce quia penes vosnon funt, non pe- tit a vobis, vnam hahc vobifcum afferte, attcntionem.
Quanquam illaquidem (quod inkio monui) vna nofr eft; multiplex cft: necmihi (vtquodr.seft dicamj per omnia fatifftcir> Latinum hoc attendite. Plenius eft quod in orieineeft. «^^; id verolatinede verbofonat^/*^. adhtbcte vobis9 adhibete Gregi. Quid tandem i Cum nihil certi adjunxit,indcfinite intelligi voluit, ^d^n k^m*
ideft5 i^ddhibete am es atque gchIos^ mentem atque animum, cnram omnem atque joltcitudinem.
lnattentione infunthaec omnia; quafi Symdum quandam eoghationum, curarum, confliorum, compkxus videtur voce hac : feorfim illam quidem vobis, & ftmper; hic vero in SjzWtfjamcongregatis, aoprimc nec-ffariam, commendat Synodo huicvocem Apoftolus, qux ipfa eftSynodus. Etego (Patres) commendo vobis3 adltbete Syr/odum hanc Synodo huic : nec illam folumde Supvriore Synodi Domo, ocula- tam folicitudinem : fed & hanc de inferiore , cordatam fortitudinem adhibete ; id eft , non modo vitia & labes attendite rerum pra?fentium, fed &contraeas acri tendentes -Bfalm.io6.2i. animo afcendite ; ex adverfo Statein confratltone, ejr oppwite &V-i3'S> vos murum pro Domo I s r a e l. Quod fi fiat (qusefo autem vos Patres & Fratres vtfiat;) fpeciem ahquam vifurifumus legitima* Synodi. Sin autem: Sednolo quidtriftius omi- nari. Pergoadinftitutum.
II
Deattemionh QCiftis vero atkndite quid fibi velit. Quod pofui fecun-
vlbt&wii. ^dum^ aflumojam mihi, Adquosje^ & quofque porrigat- nempe de attentionis cxtenfione. Semel quidem di&um vna vox [attendite{\ fed &n bis repetenda ; 1 Attendite vo- if bis : z Attendite gregi.
Atxndut vobis. Qua? namque reliquis fimpia fuflficit attentio^ ea dupla re- quiritura^^V; vobts, quaChrifiiani^ Gregi, qua Prapofiti : Vrrique nos attentos vul.t P a V l v s5fed primo vobis. Vobis; nam nifi Vos vobis, quis vobis ? Nam quis cufiodiet ipfos Cusie*
Atttik.<{.i$. des ? a.ut Salfi infatuatusfuerit, inquo falietur f Vobis 5 quia, qui ftbi non attendit, quomodo Gregi l Aut3 in yJ/ofidelis
qui
3°
in Synodo Trovincialiy &c. 3 i
qui non eft3 alienum quiscrcdet illic' Vigilanti Petr o, hu.i***.. Christvs, Tuconverfns,confrmafratrcs: is C hri s- Luc-lz't1' ti ordocft,primout in fexendax, converfus^ poft, ut ad alios fe exxendax attentio, Corjfrma. Semi-fomni Petrq Afar.14.37. paulopoft Christv s, Simon dormis ? ideftnimi- rum5 Tu, gw/ahjs attendere, qui alios exdtare dcbueras, Tu dormis ? tute t i bi non attendis f Abfurdum id Chri.sto vifumeftj &cftfaneabfurdum. Quare principio Vobis at- tendite.
Etcft invobis cura, e&attentiove/lri; quisnegat? Satis enimvostw^ attendere3 etreiveftne3 populivoxcft- fa- tis vos ftrenue3 ditandis filijs3 dotandis filiabus attendere. Tam verovos hacexparte attentoscffe, utharedum magna vobis ^ittentio, Succfforum exigua (etfi qua^ exigua eft3 ali- liquaeftj ut prae haredum attentione, nu/Iafn Succejforum. Attendere hoc quidem eft3 fed vereor ut Pavli fit. Ex- plicat vero fe Pavlvs (optimusfui interpres.) & longe vosalio vocat, apudquenrgloflacft 4/^/00// hujus I. ad Timothcum.Cap.I V. Attende tibi ejr ^swr^U, Attende tibi & i.Tm^.i63\i. h**&v*> Quo modo ex ofiibus & carnecorpus conflatur, ita concretum quid cx vita & doctrina ponit Timothevm; tit doclrin& & vita aitendere, id demum fit Vobis attendcre.
De doclrina pnmo : Attendite vobis & doclrina. Failor (Patres) fi non hac ipfa voce Sacrati3 inque ipfam Epifcopaiis gradus po^fefiionemmiffi eftis 5 proin illa vobis excidere non poteft. Dociri/iA enim ad vos cura proprie & primb i.Ti«.&ao. fpe&at, Depofitum vcftrum efl; : vobis datum & mifamtei id ett,pr£cipere,ne quis aliter doceat, 1. Tim. 1.3. Et fiquisa- Jiter doceat «foh*c&*h id eft, cohtbere. %Xima&<*
Hicveroquxfo (Patres)^ximum attentionis veftrse fpeci- mervedite. Aitendite do&rina?, nondicoa fermentoerrcris, wxvera fit- non ab dgris illis & veriigwojls qudfiiombus, XX fanafu; (quanquam& illavotiis cura incumbit & i!la : ) il- lud dico3 Attendite a Barbaric, uxfit; id eft, ne omnino nulla fit# Ex quo enim nuper hic apnd nos vapuiarunt Canes muti (pro quibns, non quifquam (credo) nifi exlex ille folus quem ^iectfitatem dicimus^ iuterccdit,) animos fibifump- fit indodtiffimus quifquc, involavit ialoctim hunc5 inhoc
Sapienti^
Qoncio ad Qlerum
Sapientiae Divinae Solium, hicadclepfydram coha:rentia non cohaercntia, fcabra, putida, infulfa nec co£ta nec condita prsecipitavit ad naufeam vfque; &hoc fcilicet Conaonari dicitur, Permittite mihi liberius quid dicere: exquoexdufifunt Clamatores ifti odiofi, ac mo- lefti; ex quopeflTimus lfte mos invaluit j ex quo prurigi- nofo cuique aditus patefadlus, hic3quicquidlibet effuti- endi, Ecclefia in tonftrinam verfa eft ; non plus ibi incptiarum Mnt.6.7. quam hk; T heologia in rfWoxo^v, damnandum certe non mi- nusinConcione quam inOratione fu^o^oi Canes nonlatran- tes mutati in catulos oblatrantes. Haud fere fcias3 quid op- tandum fit, illudne fiIentium5anhijlatratusabfoni$ illud- nc jcjunium, an hcec naufca. Certe dottrtna hic apud nos non attcnditur. *
Nonhoc Ecclefiaflcs illepermittit, quiverba hic profe- renda, nonfoliim rettitudtnis verbaeffe voluit, fcd delettus etiam verba9 addo & dckttationis (EccleJ. Cap. Xll. v. X. ) Noa
1. rim.i.xu hoc Pavlvs nofier, qui nos omnes 0,^«>, id eft,^-
2. rim.$.i7. curata methodo partiri^ quinos omnes^^wx^id eft, Ser-
ntones nofiros elaborare • quinos omnes (dicam vno verbo5) dottrin* vult attendere.
Nonhocexemploveftrofit (Patres:) quoties enim di- vina? voces veftrae & hijs longediflimiles,noftras omnium aures circurnfonuerunt < Conniventia vcftra fit, & defe&u, hac ex parte, attemionis veftra?. Dum vos nobis non attendu tisy do&rinae hic apud nos non attenditur.
Non ferendum hoc (Patrcs : ) Ulud multoadhuc minus, quod per importunas quorundam concionesj per libros necgeniumhabentesnec ingenium; perangulares(nefcio quasj & femi-dodas Synodos, id agitur, ut jam non modo li- ccat5 fed etiam neceffe fit nobis infulfis effe. Profcribunt e- nim ufum inSacris dottrin* omnem. Siquis Ecclefu Lv- m i n a, 'Ofwe^ff ts \>y* (B \ s i l 1 1 verbis utar) id eft, inter- prctationis fux tanquam Obfides dare 5 fi quis quid enucle- ata? aut reconditse eruditionis proferre 5 fi quis hinc a Mileto quidquam petere^ ftatim corrupterem clamant, & quafi dulterantem VerbumDE 1: Ita reum peraguntipfi omni- um corruptores &caupones nequiffimi3 quinon eruditio-
nem
inSynodo Trovinciali, &c.
nem ullam immifcent, nofi certe, fed pro ea nugas, & n#- nias, & cerebri crtiditates, quibus non faliva, non albumen oviuilum magis aut /ejunura autinfulfara eft. Summaeftj Doclrin& non attenditur. Tendit vero vobis manus fupplex DocJrina, ut poffit attendi : quod nifi Dofitriv<e voci, idque mature attcndatis, brevi nullafuturaeft omninOjCui(fi maxi- mevelitis5) poflitis attendere.
Verumenim non, fifatis DoBrin* cautum eft, ablblvit vos Apofiolus, nifi&adi>//4«?quoquefitis attenti. Attendite vobis & do&rina? ; nec doclrina modo, (ed &
et»Ar/>cp5 AttCndi- fjfifff.,
te, id eft, ^Attendite ne quod voce aftruitis, id vita deftruatis. Pra?ceptavos grcgi, necfolum praecepta, excmpla quoque darevult: nccexempla darevos, quin Exempla vultefle fidelium • atque indenimirum gregis mentio. Populum e- nimdum gregern dicit, id dicit,Oportcre vos ita compofi- tos efle refpe&u populi^ ea efie& integritate morum & fan&imonia, utreliqui, comparatione veftri, meritd dicantur. Acute id vidit Scholtaftes, perinde ut ita & non atfive folum , verum paftivh quoque ufurpari. Eptfcopi eftis aclive, id eft, Infpeflores ; paftive, id eft, Speclacu- U: aliorum fimul Injpeffores, fimul Infpefti • omniumenim in vos oculi atque ora converfa funt 5 omnes in dottrink at- tendunt vobis, omnes invita attendunt ad vos. Quod fi quis in veftro illo tam fan&oac vencrando Ordine mala? frugis, fi quis Dilapidator iErarij facriyR quis polygamus,fi nepos, fi falfarius, fi foenerator, fi caupo Beneficiorum • late fc fpargit exemplum, &nimis facile refponfum, ldem hoc Epifcopus mfier faclitavit. Certe fi quid vcl leviter a vobis admiflumeft, magnainde, & malis licentia peccandi, & malignis anfa calumniandi : magnumque declinationes veftrae, & hic in Sione lu&um, & illic trans mare quoque in K^fcalone triumphum excitant. Quare ab hac quoque parte attenditeVobis.
Enimvero, nifi vos vobis hac parte caveatis, Optima» Principis gratia, Procerum favor, Legum terior5 diu vobis cavere non poterunt. Intelligentibus loquor. Scio ego vos advertifle Statum hunc atque Ordinem noftrum, aon tam a politicis legibus, quam ab hominum confcienti-
F is
Concio ad Clerum
is momentum habere atque vim fuam: quibus nifi nos com- mendare in confpe&u Dei ; & in quibus nifi venerationem internam lucrari detur, quam ifta nobis (de qua dixiyatten- tto conciliabit, fruftra nobis favent, fruftra caverit lex vlla. Siremittitis hac parte atttntiontm vcftram5ii dattrina ludi- brium eft, fi vita fcandalum, fortaflTe non momento uno, non i<5iu oculi , fed fenfim tamen fenelcet, evanefcet, tendet ad interitum Ordo vefter, M ™ 5f8^ «w*: *t*Mc. ^ittentione^ enim veftra, non Ecclefia folum, fed vos quoque ipfi ftatis • ideoque curam conjunxit Apostolusgregis, fed veftra quoque 2 hic res yertitur.
$t GregL Ha?e ad vos de vobis. De gregc jam vcftro fiipereft fermo alter. Nam & gregi pars fua eft in attentione veftra $ & vobis etfi cura veftri impofita eft3 tamen non ad curam veftri pofiti e&isfedgregis. De vobisjfmz authoramento dixit- degrcgc verd, inquo pofitieslts. Et iila tria quae mox explicoargu- menta,pro£r*gr funt fingula, non pro vobis. Certe fic fa&o opus fuit. Omninaenim auditur fufurrus ifte in vulgo, (utinam falfo : ) Ubiveftraresagitur, fiquid intitulos, in ftatum5in dignitatem veftram tentatur • fi periclitatur Yobis
cap.ifM* pars veftra in dargutionem venire 5 ut ille pra?cedentc C4^//fpro Diana fua, itidem & vos minim inmodum lata- gere; non labori5nonfamptui parcerc, nonattentioni u\\i: De®e vero non perinde follicitos efle. Etiam hoc quo- qucdicitur, adillos confeffus veftros &Confiftoria,fi ve- ftrum cujufquam privata res agatur3 five lucrum eft 5 five vindidhi, alacres, arredios, attentos advolare vos3 acvehe- menterquidemperorarc; fin aliquid in communetradlarv dum5ficollatisfententi;s deliberandum,vel ne quid Ecclefta detrimenti capiat^ velcum quid Ecciefia detrimenti cepit, fi res gregis prse manibus eft^concidere illico attentionem ve- ftram, fubducerefequemque, vel noninterefte, vcl3 fiin- terfit , tepidum &taccntem fcdcre, &obtorpcfcere : Mul- ttjm ut intcrfit inter geminum hoc attendttc, 1 gregis , & % veliri.
Nonficfa&um oportuit (Patres;) vobis veroquamve- ftri5 tam gregts habenda attenth : Addoetiam (qmagrex abeft, & hic foli j am fumus5) major grcgis quam vcSri, prce
CU|US
in Synodo Troyinciali, &c*
cujus attentione, nec vobis ipfis interdum eft attendendum .* pro eoque, ad magni Pastoris exemplum, veftri non dicam ludi, quinfcria- nec feria modo, fedtempus erit, cum anixnaquoque ipfa ponenda eft.
Attendite gregi univerfo. Levate nunc in circuitu oculos veftros , & videte : omnes ifti qui congregati hic /am ad- funt, grex vefter funt : omnes illi qui in caulis fuis quifque non in urbe foliim & propinquo rure, fedper remotiffimas Regni partes abfunt,£>*.v vefter funt, Nobis quidem p ani- cuU Gregu qucedam$ vobis vcro univeyfm per univerfum hoc Regnum Grex commiftus eft. Cum [univerfo gregi] dixit, vobis dixit : greges namquenoftri, Gregis vettri pars funt ; nos ipfi5quibus in D o m i n o prseeftis, Gregis veftri pars fumus. Qusefo vos ( Patres,) icq:je in vifceribus I e s v Christi, & hijs & illis, & veftris &noftris, & nobis ipfis, attendite: Attendite univcrfo Gregi.
Latum vero campum, & quem metuo intrare ; fed de- curram brevi. Sunt vero in univerfo hoc grege veftro, funt oves erratica?, ad alieni vocemaliquam per abrupta Scbif matum palantes : Nolite dicere, Errent vero in malam rem ; fed attendite ut reducatis. In univcrfo hocgrege veftro, funt morbidse aliae, quas vel Cancer depravatse opinionis, vel diflblutas vitae labes depafcit : Nolite dicere, Jguod pe- rit pereat\ fed attendite quzefo ut alltgetis. In univerfi hoc *r<g*veftro , funt &protervse, quarum jamvaldenumerus excrevit, maceriam atque fepca tranfilientes; oves alias, etiamipfurn quoque Paftorcm, latere atque cornu impe- tentes : Nolitedicere, * 2{on eft bona fama quam ego audio * uSm.x^ devobU\ nolitefic-, fed attendtte quseio, ut coerceatis. In univerfo hocgrege veftro, funt porro aliqu# (non multse qui- dem,fed funt tamen aliquse) mites,morat2e,condocefadte: Nolite dicere, Sibona funt, ftbifunt* fed attend yte quaefo ut confolidetU. Non multse enim funt hze, fed multo tamen pauciores futura?, nifi per vos mitius cum ijs3 & rcmiffiiis agatur, Necenim ullarum jam deterior conditio, quam harum* quarum quia levis natura cft, invitat tond 'ntem. Et certe ut jam tempora funt, nihil minus expedit quam moratam effe 5 nihil magis quam morofam : Morofis enim
F 2 illis
3<f Qpncio ad Clerum
illis parcitur. nemo uber illis tra&are, ncmo vcllusattinge- rc: at mifelhs iftis incumbunt cenfura?3incumbunt folutiones omncs ; totics huc ad mul&ram veniunt, ut jam fanguis ex- primatur,non lac- fanguis ccrte. Parcite vero hijs ( Patres^) quantutn poteflis , parcite hijs ^ illas reducite y alias alligatc, alias cocrcete, univerfts at tendit^.
Addo unum modo, ncc vos hac in partc diutius tenebo. Attenditc Gregi : quod nifives gregt,grcx vobis attendet : Pr#- ternaturam hocquidem, &monftri fimileeft, grcxvofa; fed tamcn hoc in gcnere nuper, necid quidem lcviter, at- tcntati cftis. Grex ipfc petulantior jam fa<3us, ufurparc fibi cozpitattentionem vcftri: dumque vos populum lente cura- tis, vospopulus curat fcilicct. Inde enim nupcr rnale feriati illi tam oculati^ tam attenti, tam Lynceiin morcs& aflio- nes veftras : Inde illa? nupera* tam curiofe inquifitioncs, & difquifitiones in menfis& cubicula veftra: Inde Itincraru illa, Regiffra, Fafti, quid aquoque vefttum, quando^ qui- bus in rebus,erratum cft, Quid aliud hoc *&r*t>o*3 quam levis vellicatio rcmiifionis veftra?? Attentto ncmpe gregu ad vos, dum ipfi ad gregem parura attcnditis. Petr o dor- mienti Christvs : Simon, dormis ? Addidipriusgloflam unam, Simo x^dormis, qui alios excitaredebuerai * Addo jam aliam : Simo ^dormis, & I vdas non dormtt f Vo- bis ( Patres) addo : I v d a vigilante, nec uno I v d a, iftis tot I v d i s pervigilantibus, iftis tot I v d i s infidias vobis tendcntibus,iftis tot I v. d t s ad pernicicm vcftram attcn- dentibus, Vos vobis ad filurcm non attenditis ? ^Attcnditc vcro ; hora )am efl, vos vobts, & grcgi vcftro attcnders. Ac. dc attcnticne veftra huc ufque exicnfivt : Pergit vero jam, & w!c?:{ive loquitur ApoHoltu.
III
Dcattemionis f~\ Via enim (tit antc, de * Tfalmk, citavi) fcre inBar arctu l*Mtim% ^Zdolaft fumus,& ncrvus nofter cito dc tenu delabitur • ne + J 7 '17- Ukafctt dcnubatttntio noftra, ne&it trcs nodos Apoftoius, & quafi ftmiculo tripkci aftringit ad officiunu Qua? namque rcftant, ftatumina tria , & quafi tres monitores funt , qui quod Vcfialis illa Sacrorum Regi apud Romanos , perpetuo vobis ad aurem occinat3 VigiU{nc? Rcx vigila ; Atnntiditifnc
inSynodo^Provinciali, &c.
(Patres & Fratres etiam attenditc^. x
Moniror primus Munus ipfum : Pofittettis Epifcopi ad paf- Aiiumm^o. cendum. Primusquidem, at quanquam primus, nonramen unicus: Singula? enirri voces, Pofiti, Epifcopi, Pafcere,fm- gulaargumcntafunr: Pofiti, Munus defignat3 Epifcopi^o- men- P^r^Similirudinem : Titulus&Nomcn5quono- tati; Imago &vmbra, quareprafentati • Munus & Pro- vincia, ad quam vocati eftis. Ha?c vos omnia una voce ad 4ttentione wvocant.
In eo qubdpofitos dicit, non vel obitcr, vel cafu^fed con- fulto, &(utitadicam)ex intentione locaros ihdicat. In eo quod Eptfcopos, idcm bis irerar : Epifcopatm enim 5 vi vocisy Am b r o s i o imcxyxctc ^uper-attentiortem fignificar. In eo qnddpafcere.idcm terinculcat. Pervigil cnim vocario/^- ratua^&c nec de no<5te vel fomnum capcre poteft^vel de atten- rt^fuaquicqiiamremittere. Ad hoc defignati, cumhoc comparati^abhocdcnominati eftis: Hoceftis- eftequod eftisiLsittendtte Muner^Nomini^Exemplari veftro,& fat eft.
PKimus -hic Monitor,SimiIis huic {ecundus5Muneris Ob- ^ Muneri* ja<5him; Supcr Ecclefam Dz\^quam proprio fanguine acquift- SHb]*a°* ^aadd^eftjCfucm pcdCxus gr*gem,cmq{pafcende pofiti,\mb^ pofiti c{\.is^pufillu4 etty(Lnc. XII. XXXIL) Pufillu6,kd inclytus, (lerem* XllLXX.) Namerfiaureumvcllusnonhaber, at animas habet auracontta non caras : co magis follicite a vobis,atqucanxiecuftot]iendus. Namhicqmdem Coetus, quem Ecclefiam dicimus 5 quemque pleriqueram frigide & lente curamus> fi- Pktko credimtis^ confortes dlvinanain- LFtfci.* r& fur* - fi Ioa k n i, Mumcipes cce'orum funt ♦ fi P a v l o, ifim&^ ludiccs Angelorum futuri funt. Ab hoc Verfu non difccdo : velhicunusfatisperfe momenti haber, ut non poflitnoa' attemus effe gregi, qtii huic uni attenderit. Tria ponit : r. Grex ifte vefter Eccelefia Dei eft5 & hoc ipfo quod D i i eft,curandacerte5necprolevihabendaeft. 2. Dei vero, nonquidvis, aurquovis modo. Nonenimfolum, ^utreli- quae in mundo creatura^ ut mundus ipfe, ) fttni modo D>:/3 id cRjompofitio, fine vel pretio vcl fumptu; Dixir5& fadlum eft: Immd veroplus eft, nempe ™vT*^fxdtb^acquifitioi
F i mercimo*
Concio ad Clerum
mercimonium D e i- pretio Illi ftcrit. 3. Pretio autem non quocunque, noncorrupttbtUbus aure (jrargento*. pluris,multo pluris Ecc/efia, SedSanguine: Nec illo Hecatomb& alicujus, nempe vel belluino, vd humano,vel(verbodicam )aliem-y fed froprtOy&c fuo,pretiofifiimo fcilicct fanguine acquifivit. Non tanti Illi Rejpabltca, non Regnum ullum , non tanti mundus ipfe5 quanti Ecclefta. Tanti fuit UliG^^huncredimere: Tanti fit nobis ad Gregem hunc attendere. Pupil/am ocult Di« uc.%.%. wwolimfub veteri Teftamento Zacharias Ecclefi- am dixit: multumdixitjnonautpilusautunguis^ non vel pedisdigitus velmanus, verum oculus^ & ocult non quivis circuluSj, nonalbugo3non iris^quin pupil/a ipfa: Eam vero fi quis,non pungat vel prematjfed fi vel leviter attingat,pcf- fimeiftucinfeconfulet. Ille quidein fic. Plus magilque fpirat hic Spiritvs in Teftamento Novo:cum,non^- pi/lamDivinioculifed cordis Divinifanguine, Ecc/efiam dixit: immo Gregem, prse quo fanguis ipfe, Illi non charus ; quin pro quo fanguinem non ex vena aliqua, vel parce, vel malig- ne, fed ex corde intimo,& copiofe,& totum profudit. Ha?c, nifi mandragoras bibiftis, fufcitabit vos , ha?c attentos reddet oratio : haec^nrfi mortua eft attentie veftra,expergefaciet il- lam : Omnis enim rei tam charse attentio ., infra dignitatem
a Muncris Secundum monitorem audiftis 5 porro jam tertium audi- te: necillum minus, quin (fiquidmei judicij efty magis etiamaudicndnm.
Aquo huicpraepofiti eftis tam pretiofo Gregi,is S p 1 r 1- tvs Sanctvs eft: Spirit vsw pofrit. In Illum peccatis, qui vos fofuit Spiritvm SANC7VM,fiad quod vos pofuit^non attendrtiu -Munerisenim vobisauthor Spiritvs Illc 3veftrum omnium Defignator, Confecra- tor, CMetropoUtanus eft. Non enim, fi veri nominis&non titulo tantum tenus Epifcopi eftis3 Epifcopos vos hominum quifquam- Pater ipfe OEconomos fecit famtlia fu* (Luc.
bVW' XlL) Christvs ipfe Pafiores dedit Ecchfia (Ephefi IV.) pj.+u. Spiritvs S an ctvs ipfe Epifcopos vos pofuit. C h r i s-
nb.iQ 9. t v s ojlium eft s Idem opum, idem veritas : qui ergd vtffe
tatem
in Synodo Trovinciali^&c. 37
taiem aperit (inquit Avgvstinvs) oftiarius ejl $ Is autem eftSpiRiTVS Sanctvs. Quod fi quis fit, qui per hoc oflium non intravit, cuive hic Oftiarius non aperuit, fed almnde afcendit, perfcalam ambitionis, per impluyiumlar-/*ue.i. gitioniSj per pfeudothy rum cognationis5 non rniror, §gregi miniis attendat. Non enim illum Spiritvs Sanc- t v s hic/cd alius (quem dicere nolo) Spiritus Epifcopum po- fuit. Quarefi cujufq.iam in Palatio5 facrilegae Ecclcfiarum nundinationes ; fi cujufquam in vifitatione5 major nummo- rum ratio quam morum ; fi cujufquam in Curia5 venales Ganonum d iiTipa tiones ( non enim difpenfationes : ) verbo ab- folvam , fi cuiquam pras auri facra fame nihil eft facrum : inde mal i hasc, inde alia hijs plura ; qudd mercenarius fuerit, non paftor • quod LMammona Epifcogus, non Spiritvs
5 a n c t 1. Vos verb(?atres) quia a S p 1 r it v accepiftis5 ut voshoc loco ponerer, abeodem accepiftis (fperoj ut ha?c ipfa cogitatio3 quod //Zevoshocloco pojuit, quotidie vobis5quaficos,acuat magis magifque attentionem vcftram. Noftis enim reddendam Illirationem5qui vos pofuitjecono- wu veftra», qua?5 quantaque vobisin iUi attentio fuerit ; quam alte vobis fedcrit vox ifta [attendite ; ] ab Eoque vel immarcefcibilem gloria? coronam, pra?mium attemionis vtftrce; vcl cruchtum & intolerabilem fentienti5 & intermi- nabilem fuftinenri5fiippIicium^w/^/?/V veftra?, expedten- dum. Omninoquivos adhocMunus pofuit5 ponetvobis5 vclcum San&is partem5 Ciattenti; velcum hypocritispar- t^m^Ciremifi, indie illo, Et quid fupereft 1 fen vobis mor- tem & vitam, en coelum & gehennam5 cn ceternum vel flere vel gaudere in manibus attentionis veftrae : ^ttendite igitur5
6 follicitos vos habeat cogitatio5fi non officij5 faltcm"peri- culihujusveftri.
Attendtte, inquam : idque cum perpetuo facite % Domi ' quifquein fpecula, foris in vifitatione veftra- {Conpjloria criimve&raatteniicms fedesfami Vifit&tiontsveflr<*,attentio- nis ttinera ; ) tum vero in Synodo hic hodie5 vel maxime. Sy~ »Wi7r*wenim,vel vnohoc attentionis nomine5 in Ecctefiail- Juftrefempernomen5 &cumcelebristumfalubris authori- tas ; in quibus 5 dum Spodum quifque fuam (dequainitio
dixi,)
38 Qoncio ad Clerum
dixi3) quara circumfcrt inpe&ore, cur& arque confitij^ in communem Sjnodnm confert, magnum femper remedium extitit, dd#Miwfr. EccUfit, Siquando cnim wurmurm ea exortuni^hicfedatumejltCip.Vl. Si quando iww/?/ barefis, hic proftigata ejl, Cap. XV. Si quando quid ullk in re cuiquam indulgendum fuit , h\c difpenfatum "eft , Cap. XXI. Bene- ditftus D £ v s qjidedit talem poteftatcm hominibus:Bea- ti verohomines, quibus poteftate hac datalegitimeutifas.
Ad vos vsnio (Awplifiimi viri: ) frequentiaha?c, &hic vefter non modo celebris3 fed etiam facer Conventus ecquid molitur? ecquid agit i Ita conveniftis, acfialiquid con- greflu5confultatione, confiderationedignum s itanedifcef- iuri., ac finihil prorfus cura> confilio, corredione egeat J
lks.io.zi* Quafi C«r4/(?madveniftis hucadla?fam Eccleftam, anquafi Sacerdos ille & Levita ( Luc. X.) venturi tantum& vifuri, abi-
Vtr.#* turi dein & relicturi in ftatu quo ? Scio quidem non liccre Sy- nodum hanc noftram claudere?ut Pavlvs hic fuam, ?io* concupiviaurum aut argentum cujufquam veftrum : Scio certe, quisenimhocnoftrum nefciat, PoetAVOCcm adcivts fuos, Propbtt* vocem ad cleros noftros, efle potuifle, — qu&rcnda ptcmiaprimhm, Virtui poft nummos. Siccine verd, Eccltfia pojl mmmos ? Abfit ut fic, fed utinam uel fic : utinam vel poH nummos EccUftA ratio. Primacuranondatur 5 Secunda uti- nam,vel tertia: veltertia < Utinamvel poftrema, acnon omninonulIa£tf/fA*ratio. Totiesenim hicjam in Synodo conventum eft,totics inde, nulla Ecclcfia, planenullaratio- nehabita, difceffumeft. Quianenihii luxatum, nihilrup- tum, nullae ruina*, nidla ruta ccefa Ecclcfia f Quiane omnia Kfrfivpi,*, omnia vobis ex fcntentia, omnia omnibus numeris abfoluta t
pfilm.i4u:> j^on Cq veni3 ( Patres,) ut oko peccatorU impinguartmvo- bis capita: Quare propitijs auribus veftris dicerc mihi li- ceat ; Nemotamduri fronteeft, utdicat; nemo tam levi cercbro , ut credat dicenti. Sunt verb funt aliqua, orationc noftra, attentiont veftra digna, 8cadqu<g, fi qui Mileti tumfuit, vobifcumhic jameflet Pavlvs, juberet vos attendere. Neque vero perfodiendus mihi paries erit,ut
oftendam,
in Synodo Troyincialiy&c. 39
T3 — ~
oftendam> qua? fint 5 nihil opus certe, proftant enim jamdu- dum fponte fua5 & ipfafefc dant in confpedtunv
Olimficordiri mosfuit, Attenditeab Jbtreticis, aSchifma. ticis • ego vero inde initium non fumam 5 nam & in hijs, & in hijs fenfus aliquis Numinis : Inde mihi inluim^Attenditc ab Athcis, ab Epbefmis illis Bcflijs, Attendttc ab hijs quibufcum vos P a v l v s hic, vna fecum, ad a»^ W*> vocat.
Quinon fttt illi) partem aliquam pervertere Religionisy fed totam evertere,- &qua?ha&enusillibatamanent Reti- g/w/j Myfteria, de Trinitate, de Christo, de Deo, aufu temerario, ore incefto, atqueipfum huncae- rem noftrum peftilenti halitu afflante, idque palam nec ob- fcurisinlocis,per jucos fulmirve dignos nonverentur tra- ducere, & prahibeat adhuc deteriofa DeVs. Adeonc apud noselanguifle Difciplinse vigorem omnem, ut haec irnpuneliceat i Saltem ad bos quaefo attenditc • faltemho- run^eoeloacquctcrra?, De o hormmbufque execrandam petulantiam coercete. Vtutad ca?tera cohnivere certum eft,& Deo Ftndici refertiare, hoc arcete nefas : fentiant qua?fohij acicmatqueaculeos (fi modo eft aliqua veftra) authoritatis veftra? . Er en vobis campum, in quo confecra- re D e o polfitis primitias attentims vcftr*.
Cumabhijs difceflum eft, attcniue ad trairtsfugas illos, Rmani Lupi errtiffarios, profefibs5 ;& Regni & Religionis hoftes, tubas & faces & ftabella feditionum, per triginta jamannos; quiquevos fingulos adcaedem, veftras fingu- lorum Sedes,tmium jam fibi defignarunt. Per hosenim fit, utGtxgrMA illa non )zmfirpcrc , fed grafftri indies ma- i.ri»f2.i gis5necngrum Domini tamuberes manipulos,nec vi- neam Domini tam juftse magnitudinis uvas, abaliquoc jam annis ferre5 quia remiflior circa illos attentio veftra.
Neque vevocum tsEgyptijs hijs, nobis lismodb, ut olim M o s 1 5 etiam cum refra&arijs Ifrae uts quoque, qui dorai hicdiu turbas dederunt in Ecclcfia. Hcu quid facict lupu*y fi grex ip(e fe devoret * O alma Pax ! nihilne fpei reliquum eft5femel ut per te coalefcat Ecclefta ? Si quicquam vfquam eft,fivel fiintillav&lhnm fnmigan: ,nclite (quxfo) exiin-Efi+%** guerc* Qupdfi .quitam ake aqurs CMcribai imbiberunt, ut
G certuin
o Concio ad Clerum
cenwm fu tilis, -potius coelum terra* mifcere, quam ut ce- dantdefententia ; audco dicere, & falvacharitate audeo^ incidant-in/«fw qui noluntregia Paftore. Attendtte tamen abhijs. Nam etfi hx quidcm lites nuper nonnihil fopita» funt j tamen, fibene novi iriquieta quorundam hominum ingenia, (\\iikges darcBcclefuvolum, non abeaacapere, nec cum dormiunt illi, vobis dormiendum eft Nolim equi- dem irritari; (fumenim avidiorfortaffequampareft, pa- cis ;) fednolimtameneominusobfcrvan.
Sedquicquidhijs fiat, etiarane, lymphatos illos feretis, eo jam amentia? atque infolentia? provedos, ut & Sacramcn- U in fuperfluis ponere5& Symbolum Apoftoltcum profcribcre, & Domjmcam orationem exauthorare , &ad feceffus ac tumul- tus po£ulares omnia revocare non dubitent? eriamnefe^ retis illos < Certe fi hxc itaiicear, nec occurrat hijs maiis attentio veftra, pro Sione brevi futuri fumus Babel, in quo,cui- vis, quidvis impune &fcribere&fentire liceat. Primum j$m ftadium decur ru
Neque veroab iliis modo attcndite9Xed adilla attendite quae caufantur : Ncc cnim temere omnia funt, qua? caufitn* tur, necfurda vpbis aurc prartereunda. Querela vetus eft, necjam qucreh, kd ciamor : Sacris initiatosper vos5inque Ordinem hunc noftrum afcitos twvifiimos populi 5 nec mo- c}o ignaros penitusatque illiteratos, fed&infamiae notis afperfcs, ac omni flagitiorum genere contaminatos • Et fa- nh hincaliquotabannis, hocingenere largiter peccatum eft. At jam cura id fit & virtute veftra (Patres) ut amove- anturhinc demum multi quo digriifunt.Bonum fa&um: Fa&um & D e o approbante, & coelo favente , & homi- nibus acclamantibus, Fiat,jiau Quareutmagis magilque fiat5quoditafa<5ium placer, precibus apud vos fummisin- tercedit Ecclcfta.
Proxime poft hos, attentionem veftram requirit fcelerata illa Simonis & lud<e fraternitas ; Ivd^e, ^uid datis mihi f qu#rentis$ S : m o ni s vel pecuniam velpejorempecunia conditionem offerentis. Nec hoc folum in nobis minoritis, qui fic Rc£orias noftras fere pacifcimur \ fed & ;apud vos Ma\oritas, quosficCathedras veftras^nempcvelpecuniarum
fummis.
inSynodo¥r(ftinciali,&c. 4.1
fummis,vel Ecclcfiarum fpolijs foede cauponari vulgo di#i- tant. Quo morbo rnale jam-diu& habet &audit Ecclefia noftra: Et mnquid non efi rcfina wGilead^ quare igitut ler% Mlt non eft obdu&a cicatrix leprx hujus i
Poftquamautem a Domo D e i coepiftis, & illud curate, ut fiantincrepationes in Pofulis. Pofulns enim noftcr, quim (qusefo) in ipfaDomo3incuItu3inpr#fenti£ Det non re- ligiofus < Quam vero fupinus i non aperire caput, non in- curvaregenu3nonreverentia? fignumullum exhibere, dum fiunt preces • non alio prorfus aut geftu aut habitu in Tem- plohic rem divinam facere, atquein fcenavel orchcftra hiftrionem fpe&are. Idem MlePofwlus nofter quam porrb procax? ut nonmodo Artificcs, fed fkmulicreuU, jam, & opera» tabernaria?, immifcere fe quseftionibus Ecciefiafti- cis, & quafi in Synodo, fic in officinS aliqua, abundare iftud in Ecclefia, deeffe illud, nimispetulanter deccrnere. Quam denique totus collapfis moribus, quam eflfufus in luxum, vel aenopolia tot de novo indies multis in locis emergen- tia ; quam ad malas artcs ingeniofus, vel formula? forenfes, quibus nulla? jam membrana? fatis ampla? funr ; quam pra> cc ps ad vindidam, vel tam multa quotidicin rem Caufidi- corum pretiofa odia& magno conftantia, argumento effe poffunt. ^£gra? haec funt Civitatis indicia 5 tempuseftut frdntincrepationes tn fvpuiis.
Poftremo, horum omnium abufuum mcdicina abufus ipfa,eft : (redco enim adnosj Cenfur& Ecckfia: Vosqua?fo meridite, & medicinam apponite mcdicinae veftrce. Qu& enim ad fcelera prcfliganda data {\mt,fiageUum Chris t t, cUves P £ tr i, folam jam crumenampulfant : Adfeelera vero, & fiagelkm Christi funiculis exarmatum, & C/4- ves P et ri rubiginofe jamfunt, nifi vosftigcUo funiculos novos, novum clavibm fplcndorem, atientione veftra indu- catis, Vulgoid dicitur, taedium effe deferre ad Officiciales veftros maleficorum quenquam 5 ubi enim ftipem perfol- verintjdimitti impunitos 5 nec minus poft quam ante,quin muko magis poft infolenter bacchari : ftipem quidem fi .-nulli numerenr, fi nummus in prompxu noneft, tum vero
G 2 diftringi
Qoncio ad Clerum
diftringt in eosmucronem veftrum Epifcopalem, confeftim vno i&uabfcindi ab EcclefeA, Sathan* xvadi, publtcanum^eth- pJcumxM*tbw* denunciari. Qua?illi jam, quia ridiculisin rebus5idque in oprimum qucmque pallim & tcmere volitare yident, quafi brnta fulmina, & foli metuenda crumena?, con- temnere didicerunc : ac quotidie magis contemnent atque magis, nifi dpmr a De q. vel illis melior mens, vel veftris liijsmajpr attemio. Vunam vero (Patres) Regia primumf, veftraqueacOrdinumauthoricatefanciatur5pecuniarias ad lites mul&otius aut carcerem adhiberi ! hoc vero fuU men, ad graviora fcelera, quibus a Deo fabricatum eft, Cuc par eftj urefervari, necitapafrimproftitutirad contemp- tum tremendae iilius C|f/^rte, adfcandalum Ecclefia, adop- probrium atque dedecus Ordinis & authoritatis Veftra^ En vobis (Fatres) de acervo manipulum : inquibus com- mode vobis veniat in mentem3commodius vertatur in prax- m^Vcdmmifludattendtte.
QiuEvero vobismens,quod confilium cft (Patres) aut quid tandem i malis hifce noftris finem afferre poteftis, annonpoteftis? Non poteftis < Th ergo Domine,»*//?- rebere Sionis, quia tempus faciendi, quia tempus venit. Poteftis vero? nontamena vobis: fcio certe. Ex quo enirn Prin* cipes C h r i s t o nomen dederunt, illorum quoque autho- ritas ad hoc interveniat neceiTe eft. Pcr Illam igitur no- ftram optimam &vobis (utifertur) fatis attentam Princi* ^wpoteftis: NamquaapudEam gratia valetis, ficubUf- tentionem in Ecclefia vcftra requiri vnanimcs vna vocc figni- ficetis, permtffura certevobis eft id, vtfaciatis, quod vos Spiritvs Sanctvs vult facere, quodque vos eo lo* co pofuit, ut faceretis. Permiflura (inquam ) vobis, Ipfaque non minus libenter, quam Pavlvs ipfe, vobis di&ura, ^yittendite.
Vos modo tentati iftuc : vindicate Vos & hunc facrum Coetum abjjilla calumnia, cogi nos ut horolcgio porius quam gregi attcndamus : Obftruite osmaledicis , qui Synodos no- ftrasynegotiationcs meras appellitant, ut Fifco potius quam Christo coniulatur, utque initio dixi , attonfioni gregu
potius
m SynodoTroyinciaJi, &c.
potiiis quam attentioni. Salrem id doeere, dies has nouercas efle, non vos vitricos Ecciefi^xiQc vos Officio veftro/ed Vo- bis tempora defuiffe.
Vos ha?c (ut dixij tentate. Nos vero huic ex inferiore loco,ftudia veftra & conatus (acros, votis optimis omnibuf- queprofequemur,utquodc^f//^/ Pavlvs, idem, vos hfc,hodieintyW*veftra5 Ecdefiam Christi fanguine cmpum^V cdtiattentione,intemione , contentione non indig- namjudicetis. Reftituatis ei venuftatem priftinam, refti- tutam confervetis. Denique fempcr & in omnibus revoce. tis ad Iervsalem caput UtitU vetfr&. Quod Ille velit, jubeat fummus D e v s, cujus Sacris operamur omnes , in- tercedente Filio, fuperveniente Spiritv, quibus in Trinitate Perfonarum, Uni, Immortali, Invifibili, folifapienti De o fic ompislaus^honor, gloria, &gratia- rum a&io, nunc & in fecuL i^culorum.
G i
C O N C I O
LATINE HABITAr
CORAM REGIA MAIESTATE,
F\ Augufti , CM D C V 1.
in AulaGrcnvici:
Quo tempore wnerat in ngliam,%egem nofirum
invifurus^ Sereniflimus Potentilfimufque
Princep Christianvs qumusfiwU & NorvegiaeRcx.
Ab Epifcopo Ciccftrienfi
Blecmojynario Regio.
LONDlNI, Excudebat Felix Kyngtton pro R. B. & K^indraa Hebb. 1629.
iiky
Psal, CXLIIII. Ver. X-
fpfe etf qui dat falutem T^egibus : qui eru^ it Dav i dem Seryum Juum deg/adio ma* ligno.
x Udito verfu hoc quem recitavi, vix quif- !gp quam eft,qui non advertat5eum3 & inftituto huic noftro 3 & tempori convenire. Tem- pori ; de Regibus enim hic mentio , de falu- te Regibus data • de uno , pra? reliquis, Rege , D avide periclitante & fervato^ a g ladio, periclitante & fervato: Appofite veroomnia.
Ecce enim Reges, Reges, quibus Devs falutem dcdit • fa^ lutem dedit, & falutem dat 5 falutem dat, derque, ctiam atque ziizmjalutem multam5inannos multos. Ecce autem, Regem noftrumfervumejus- quem, die hoc ante fexennium jam, (hocipfo inquam die) eruit De v s 5 mirifice eruit a gladio maligno. Conveniunt certe : fimul dum contextus verba audimus, quafi commentarium ejus, habemus ante oculos.'
Quodveroad inftitutum noftrum : Frequentia ha?c> & hic nofter,non modoceIebris5fed ctiam faeer convcntus, quid molitur, quidagit i Quid aliud3 quam3ut D e o gra- tias agat3 dc falute Regi pr^ftitac' Quid vcro Verfus hic aliud fonar5quam3DEo gratias itidem,dc falute Davjdi p-tfiita ?
Praecedente enim Verfu5arripuit Citharam Psaltes, nervos aptavit 3 canticum pollici&us eft 3 canticiim novum. En vero novi hujus cantici Ar^iMentum in Verfu hoc • to- tum in Verfu hoc 5 ( proximus enim Verfus oratio eft, nec quicquam habet cantici in fe.)Argumentum vero hpc gra-
H tiarum
Qoncio Latine kabita,
tiarum a&io : & gratiarum, de beneficio non alio , (etfi e- rant multa alia) tamcn, de beneficio non alio , quam Regts incolumis. Qupd fcilicet, fervator Regum, id eft 3 D £ v s (haxnamque Dei Periphrafis eft, Qui dat falutem Regi- bta: ) quod Regum frvator hlc y ferv ajjet fervum fetum D a- v i d 5 ab infigni aliquo difcrimine : dtfcrimine autcm non alio, quam gladijmaligni, id eft, proditorij.
Atque ita quidem,Verfus hic : atque ita illum tum,ceci- nit populus Ifrael de Rcge fuo fofpite : lpfe ett quifalutem dat Regibu* : qui eruit D a v i r> e m fervum Juum de gladio md- ligno.
Ac nos quidem,idem ipfum hic hodie modulamur^idem per omnia, unica tantum voce leviter immutata : lffe ett qui falutem dat Regibus : lffe cB qui eruit Iacobvm fervuwfi- umdegladiomaligno* lpfe cH> qui hoe fecit5 lpfi c&, quem, de hoc fafto, Fefto,Conciorre, Cantico, huc^hodie • om- nes, celebraturi convenimus.
Ac, folenne hoc quidem apud D e v m, nec novum cer- te, Regibas falutem dare : Vetus ha?c illi bonitas eft r veteris tamen hujus, nec novac bonitatis, nova fubinde exempla e- didit^ etiam3feculonoftrocdidir, nec, adhuncufque di- em,ceffatedere. Hocenim, quod hic hodie celebramus • etfi novum fit, ( & eft fane novum,) noviflimum tamen non eft. Nam, ex quo nos Illo dignatus eft D e v s , unum eti- amatqueakeruminterceffit, qaonosfcilicet Devs bea- vit,denovo. Bis, terve, Devs lalutcm dedit? bis,terve, Illum D e v s eruit ; & ( ut alia mittam , praeclara quidcm illa) qui fexto abhinc anno , eruk eum de gladio maligno . nuperrime, hocanno,( anno hoc,) eruit & iiluma pulvere maligno- Iranos quotannis novafalute cumulat. Noftrum jamerit Davidem hic imitarL Et in fingula exempla nova,canticanova^ infingulasfalutesnovas, novasgratu- lationes meditari : Ita, nosquotannis nova falute cumula- bit : vetera recenfentes , recentibus cumulabit : nec un- quam,dceritnovacanticimateria, finovum canticum non deerit. Antiqua,modo5ne antiquentur • fuccrefcet nobis, quotannis,feges novagratiarum*
Atqueharc^defummaverfushujus, fummatim. Partiri
vera
quinto <*A ugufii^ 1 606.
verd Verfumhtfnc, in proclivi laboreft. Ipfefefe diducit ultro; &duas in partes findit. Alteram?T£<?/»; Hypotbe(inf alteram. Tbefin, de cura Regum in gencre : Ipfe eli qui fdu- temdat Regibus. Hypotbefin, decura Davidis inindividuo: Ipfeetiqui eruit Davidem fertnnn fuum cie gladto maligno. Velcertefquiainmuficisfumiis, & cumcantico nobisres eft; Rtgum cura communis, quafi cantus eft5 Cantus firmus: Davidis cura fingularis, quafi Difcantus, fcu Cantus figuratus. DeDAviDE vero, etfi illum multifariam, multifquemodis&temporibus liberavit DEVs-tamen in unico hocinfiftit,(quod,&huictempori,atquenobjs5 pc- culiarceft,) quod, agladiomaligno.
Dicam primum, de Regum falute gcneratim, deque ejus tum caufa, tum modo donanda?.
Poft, de D a v 1 d e Rege libcrato.
Poftremo, de Noftro.
gu& eg$ dum ftc fingula comple£tar> &c.
fyfe eH qui dat falutem ^Rggibus.
jE Thefi primum recepi. Jgui dat falutem : £lui dat Regibm. Salutem dares^ Servatorern fe pra?ftare,ufque adeo Divina? natura? convcnit • ut illud fibi ~ De v s quafi nativum proprium ac pcculiare vendicet. E- "ty^ 32 * f° fa. 45 . 1 1 . Ego, ego (um, & pr&ter me non eli Scrvator. Ita Ser- vatorcft : Servabit igitur.
Et quidem homines ejr iumenta fervabit Devs, tam infig- niscftmifericordiaEjus : ait Prophetanofter>Pial. 36. 7. - Itabrutaquoquenatura, falvificse in Deo virtutis parti- / cepseft: Ipfc cft,qui^////^w,etiarnbrutisanimalibus. ^*n*.^*Kfe
Etiam^vel brutisanimalibus, fedfictamen, utfcifcitari non dubitet Apoftolns &quaercre, x.Cor.?.?. %unc\uidde bobuscuraett Djeo/> annonfotiuspro^ternos k&c? Quafi cura
H 2 illo-
50 Qmcio Latine habita,
iftomm3pr;r noftra, curadicendanonfit. Neceft. Nos e- nimcuraillrtispHraa/umus: proin Iob illum, noftrono- minequafi peculiarititulocompellat, Teccavi, quUfaciam tibi,bCtfffos , bServatorbominum? Iob 7.20. Ipfeeftqui dat felutem hominibus.
Servator hcmtnum^A precipue Regum &v^fatm*l&i& (utnonmalececinitPoeca Ethnicus.) Pra? totoenimgene- re noftro3Illi, Deo cordi funt,atquecura: : Regi, pra? c#- teris, oic^x^; nomenconvenit-. CHagnificat enim falutts Rt- gisfui,ak Psaltes ftofter, Pfal. 18. ver. ulti, Protettffr etffalvatiommU#fiifui7zitidem In quibufcun-
que tandcm mirabilem fe praebeat, LMtrabtlis eft in Regibu* terra, aitidem,Pfal. 76.uk. Mirabiliscerteinillis 3 inillis confervandis : Innullis magis; in nulliscequemirabilis. I- c ta tribus hijs quafi gradibus afcendimus ad Tbefin noftram. Ipfe eft qui dat faiutem Regibm.
Rdgibus inquam in genere: Nam de Regibus Dei fer- vis^uberiormihi fermo rcftat, cum ad fJypoikJindc Da- v 1 d e fervoejus, perventum fuerit.
Ipfe cft qui dat falutem Regtbus : Ipfeeft. Sciant ergo Re- geSjdii acceptam^referredebeantfalutemfuam. Ipfi fcili- P/S.147.1C. cct. ?ipn infortiutdine equi ; Id eft5 non in equitatu luo. Non pfatm.^.7. *n wi; Ideft, non in peditatu Luo. Tign innavibus Pfalm - j i Tbarfis : Id eft5 non in Claffe f 1 a ;' ftjlils iifis. Faffax eft e- qutts ad falutem : Fragile cft lignurn ad falutem. Denique IffiV1' VviaSalushomims. Dommi eftSaltts. lpfiuseft • Illucadip- PMs]>3- ^um5 fufpieite. Ipfe eft, qui vobis de ccelo dicit, Salus vtjira cgo fum. Sciant hocRegcs.
Sciant & -Populi, quo tandem oculos attollere, ad quem fufpiraredebeantjCivm Regenifalvum volunt : AdDoMi- tfiUo.9. nVAi fcilicetcujus eftfalus. Do mine fdvumfac Regem. &ia> .21.9. Hofanna T u> qui in exceljis.
Sciant rebelles in populis hinc, exofos fe De o, qui3 quam Devs Regtbus falutem dat3 eripere moliuntur : Sci- ant fideles in populis, amicos fe De o, &fibi Devm : qui Reges fetvatos volunt. Idem enim hoc vult Devs. Jpfe fft qutdat falutem Regibus. Propiusaccedo. guifalHtemJat, Salutem quam ? Quam-
libet
quinto <iA uguHi, 1606 . 51
libetcerte, velillam medicorum, fani vegetique corporis contra morbos.Nempe qua mortales funt. Nam, (quod nos Imago Danielis docere poteft) Qmne Imperium d^.ms. luteis fubfiftitpedibus. Et Reges thefauri quidem populifui . fedtamen thefanri invafis ficliltbus : Proin, illisopus falute' 2,Car'47' bafi Verum ergo, vel fi de illa intelligamus • Nam & illam Devs dat. Verumquidem : fed nonproprium hujus lo- ci. Eft enim falus hxc (ut fe habet Verfus nofter) a gladh, nonmorbo$ amalignis moribus, potius quama maligrlis btfmofibus, abexternavi, non ab internii «/w*,*** IIIuc igi- tur me do. Saktem dat : Salutem hanc dat Regibus : Regibus pra? cceteris*
De caufa jam qucero, & intro magis, & D e i voluntatem prppius.inquiro. Et quiditapii^caeteris^ Quiane pra?ca> teris Reges falu/e^ fxlutis tiattre ,opns habentc' Certe quia: ha- bent : utpote quibus, pr# cceteris, malignum fe pra?beat CMait&nusille. (fic enim n$ fyfr malum da?monem, fa?pius i-tt-AfMi appcUat D» Ioannes, prima fta Epiftola. ) Ipfe cft, qui pefmiciem dat Regibus. Nempe Angelus Abyffi,' de quoidem Ioannes Apoc. 9. iiiCui nfcmen Hebrake Abaddon : Grcece Apollyen eft5 id eft, nimirum Perditor. Per- ditor: nomen ex diametro oppofitum Dei nomini. No- mcn eiuSyS erv.it or ett. Ernomenfilijejus», Iesv s^Servator iudem (vel Angelo interprete. ) Salutem dant illi. Ateft JW*»*; A.b ad d o n, cftperditor, cui3 idin votisunum, falstem hanc, falutem omnem omnium eripere, toilere, profligare. Ac videte mihi, quam huc totusincumbat.
Di&um hoc nobis panlb antc. Sti vat D e v s veljumen* ta : nedum bomtnts : ac muiro adhuc magis Principes 1 Pror- fus illi exadverfo confurgit Abaddon hic3ac totusfer- turinperditionem. Acpotiusquidcm,- quamutneperdar, fatagit velbruta pcrdere: Idquod in mifellis porc$ per- Mat&i** fpieuum,quos.omnes(veniadata) pr^cipites cgir,&fuffo- cavit in man. Ita3 ipfe eft qui lalutem aufert3 vel brutis ani- malibus.
Atverohominem quemlibet magis3 perditum cupit5 11- num quemlibet hominem5quam vel totos grcges & armen*
H 5 ta*
51
Qoncio Latine babita,
job.i.M. ta,(vel Iobo teftc.) Ita, ipfeeftqui falutem aufert ho« minibus.
Veium enim Regibtis, pmer fupraque mortales aete- ros, infense infcnfus eft: Et5fi quis eft interReges, pie- tatepraecipuus, ut David: Illiprsecipue. Regibuscer-
Ef?/;.i.n tc fempcr malcficium meditatur: vcl A s s v ervm, Re- gemEthnicum (tantum, quhRegem) fublatum voluitper Eunuchos fuos. Atqui Davidem! Quoties vero, ille impulfus, immo everfus, utcaderet* &jam ruinse proxi- mus, nifi Dominus fufcepiffeteum ! utipfedefe,Pfal. 118. 1 3 . Omnino fit qui det falutem illis : Eft qui tollat.
Quare verotam impenl£ Regibus perniciem afFerre, fa- lutcm auferre machinatur Abaddon ifte < Quid illi tantum committere? Certe, quia non eft Regibus quif- quam, qui fit illi, qui fit Regno illius, hoftis capitalior : Illorum enim authoritate& virtutefit; ne5 cuique3quod
Dtitui 2.8. libet, liceat : (utar verbis Scriptura?) ne quifjue qaod reclum videtur in ocults fuis id facere poflit impunc: id quod, t& potuit, & fecit quifque cum Rex nuliusin Ifrael. Facere vera>quemque pofteimpune, quodfibi rc<ftum videtur, id vero impenfe cupit Abaddon; Animo lllius benefit • Regno Ulius bene fit 5 iftuc fi fic detur.
Redum enim tum videbitur, in oculis M 1 c h je, con- flareatq^erigerefibi Idolum intra privatos parietes3/W/r. 17. Et quod MicHit, quidni& alijf Ita^quot familiae, tot Idolorum portenta nova. Miferam vero Ecclefiam, ubific datur.
Reftum tum videbitur Danitis5 rapere, clcpere3 nec modo5privatas Mich^e aedes perrumpere- fedtotas adeo urbes, ut Laijh, expilare,diripere5omnes ad unum intci neci- onidare. Indic. 18. Rcdum tuminoculis virorum Gibea, mulierumraptuSj&ftupra nenominandaquidem:W/V. 19. Funcftam vero Regni faciem, vbi fic datur. Hxc^ atque hijs fimilia ut fiant, id vero valde velit, & magno mercetur Abaddon. Hxc ver6,hijsfimilianefiant5 Regcsfcili- cet in mora funt. Quare, illos tollere, illis falutem tollere, quocunque modo fatagir, in eoque totus cft.
Primuin,
quinto ugutti^o^.
Primum,& antc omnia,«^#*> vellct.Id fi non detur^Tum , Reges, alterumpoftalterumquampnraumdemedio tolli: qudficflu&uent regna inftar arundtnis , inaqua: (id quod 1.43.14.1 i ufu vcnit Rege fa?pemutato)necunquam ftabilitatem cer- tam confequantur : quo femper tenella fint Rege alio atque alio femper, nec unquam contra rtiores homin&que nefari- os convalefcant.
Vidimus jam Qiijre : Quo modo etiam Reges perditum cat A b a d d o n, id q Joque fcire operx precium eft. Fas vero, ex eodem Cap. nono Apocalypfcos. Ibi cnim, emif» farioshabet, Loculias ex fumo purei afcendentes, (quo- rum Rex fcilicet eft) & illos quoque perinde, ut Rex eorum Abaddon, Regum hoftes jurariifimos. Hos fubmittit huic ncgotio. Qui vero Locuft* hij * Genus animalium, quibus vultus humanus, capillimuliebres : verum leonini dentes, &cauda? fcorpionum aculcatse. Nonalijfane, (fi Patres audicndi funt loci Intcrpretes) quam ijdcm ipfi, quos bis hoc Pfalmo, David noftcr filios alienos nominar. rw/3.ir. Quos D. Ioaknes Locuftas poft vidit • hos diu ante, D a v 1 d fitiosalienos dixerat, Neque enim David-i ig- nota gcns ifta: Ncque vcronobis ignota : Parit & cetas noftrafilios aiienos. C^ilienos certe. Genus hominum, qui fcfe indigitant de focietatc Iesv: Iesvs autem (uti jam diximus) Serv a tor. Quare & hij, fi c rc nomcn ha- bent, fi filij alieni non funt, falutem darc debcbant : Atqui, nonne alienum hoc,& quafi monftri fimilc,hos qui de I e s v Servatore fibi nomcn fecerunt, peflime audire, quafi Emifiarios Abaddon, proditores Rcgum, perditorcs Regnorum , ubicunque pcdcm fixcrunt •? Nonnc hij filij vcre alteni, qui fub aheno I e s v Nomine, aliemftmum a Iesv natura ncgotium, ncmpe perditiones , proditio- ncs, feditiones ubique moliuntur? Ac ut fcias effe de eadem profapia, Davidis & noftros hos • notx per cmnia re- fpondent: Filijalieni, (ait D a v i d, Pfalm. 18.46.) men- titi fmtmihi: nempe Illud idem,quod hoc Pfalmo bis dicit, Os torum loquitur mendacium : dextera eorum , dextera falfa. Noftrienim hij, nonne peromniafimilcs > Tantiim, quod David mentiri dixit , id illi dquivocc refpondere : Di-
verli
54- -Qntcfo Latine habita,
verfa voce, re non diverfa. Nam dextera quidem seque faifa. Sivcenim, ad civilem'fidem, dexteram dcnt^ fivead fidem jurarnenri religione firmandam, ea, ftcrcfancJa tan- gant : urrobique dextera eis falfi , & fdlens : utrobique vtraque, & os , & dextera, amente aliena5mens aliena a Deo; D e o quidem vero: Nam a D e o aquivoce^D e o fciliccr fiecuti hjmsy forrenonaliena. Ethorumjam, (fiv£ fewf^dicerclibear, fwefilios altenos i ) ope arqtie opera, ad malignos hofce gladivs acucndos , ad mifcenda toxica, ad pulverem fuccendendum utitur : Quibus Rex eorum Abaddon, fcdulo in mandatis dat, (emiffarijs fuis,) quod Mlfg.12.3x. olim, Rex Syrice ducibus fuis : ?{on pugnabitis contra ma- )orem qnempiam, neque comra minorem, niji tantiim contra Re- gem\ Illum fcrro, flamma, fica, veneno, pulverc, Illum
quocunque modotollite, Nempe-
■ -Rege vicolumi, mens omnibw una,
AmiJJd,rupere fidem : (ut eleganrer poeca : ) Concludo jam. Sit qui det falutem * Eftquitollat. Sit qui prsetendat clypeum benignum: Eft qui intentat gladtum malignum. Sint filij genuini, qui fer- vatos: Sunt fitij atieni , qui fublatos volunt. Sit Iesvs qui Jervet: Eft A b a d d o n qui perdat. Sit C h r i s t v s, qui faveat : Eft Anti-christvs, (nec enim tantum, quia Christo D o m 1 n o, fed etiam quia Christo Domini infeftus eft, nomen hoc habet Anti-c hri- s t 1 :) Eft Anti-christvs, opxmaligntu fit, quique maligno cis, &gladio, & vero etiam pulvere, mortem ac- celeret.
Sciftis verb jaiti, & Quare, & Quomodo Regibm perni- ciem afferat Abaddo n. Iam Quare etiam & Quomodo Devs illis/i/tf^afferar,paucisaccipite. Quare5primum, Quare D e v s Regibus Jalutem dat f Nimirum, quia vices Ejusin tcrrisgerunt: quialocumtenent, quia perfonam fu- 6 ftincnt: quia Miniftri funt Ejus, miniftri primarij. In quo commcmorataeftquxdamneceflitas De o, fervandi 1/Ios, qiuancmpe DelegatiEjusfunt. Certe, qui apudexteros, LegatifantRegum • qui hicdomi inprovincia, Proreges StPraefides: Regia* fcmpcrprudentia?parshabitaeft, eos
tutari,
quinto Augujli, \6o6. 5?
tutari, eos modis omnibus a contcmptu vindicare. Honor enimLegati, honor mittentiseft5 & Proregis dedecusre- dundatinRegem. Vel David nofter^ciim indigne ha- biticflent5quos fuo loco Regi Ammon gratulatum mi- %-sm'l*+* ferar5la?fum feinillisputavit : injuriamquafifuiipfiuspro- I2#31' priam3fevere vindicavit. Itidemfercs habet cum fummo Rcge, cui lcilicet noftri hij5 vicariam hfc operam prsebent : Honor Illifuus, nifi falvis Regibus, (Prorcgibus nempe fuis-) Honor II 1 1 fuus5 integer atquc illibatus conftarc nonpoteft. VclHonoris fui caufa5 falutem illis procura- bit« Per Eum tnim regnant : Ab Eo ordinati funt. Per lllum5 Pm/,8,lf* funtqtiod funt : Redcunt hucomnia3attincre ad Eum,quo- mtl* 2' dammodointerefleIllius5ut quorum Authoreft5 eorum& Fautor fit; & quorum Fautor, ne violentur, eorum quo- que Ultor, fiviolentur. RatiohxcvnzeQ:, cur falutem det Illis.
Porro & huicaddo alteram. Populos falvos vult Devs, nos omnes falvos vult : (Salutis enim bonum, quo commu- nius , eo divinius eft. ) Tune ut Cucurbitam tuam falvam velis, (aitloNJE Devs) Ego vero non fervem IQmven m.^\o,\u civitatem magnam, in qua funt 120000. qui quidem dif crimen nefciunt inter dexteram & finislram f Regibus jam fa- lutemdat, quodet populis opportune illis, qud5 per illos, univerfis. Nam5 indeadeo eft5 qubd Magiftratus non mo- do D e o s dixit : Egodixi, DijeHis : fed & Servatores. Sic 6t enimlibro Iudicum5 quoties de fummo Magiftratu mentio fit : D e v s5 m<\uitjufcitavit iUts fervatorem Othoniel, 204.3.9, jf. Gedeon, Iephthe, reliquos. Servatorcs ergo funt multorum millium.-Servatores tot millium5fervare confen- taneum5decornm5deniq; Deo dignum.Salutem fcilicetillis dare5 inquorum falute falus noftra5 noftra omnium falus fita eft. Locus eft infignis apud D. Pavlvm. Fiant(inquit) i.riw.j.1,1,3 Orationesfroomnihus bominilfu*. DifFufum vcro hoc5 nimis longum decurrere per omnes. Vultis ergo compendium facere ? Fiant pro Regibm : Nam fi pro Illis, pro omnibus. Illis fi benc5 bene erit omnibus. Qup in loco5 fic pote a£ furgit Apoftolus : Gradus notate : Pro Regibus (inquit) quo
I illi
Qoncio Latine babita,
illifalvi: quo illis falvis, falvapax: in falva pace,notitia D e i : cx notitia D e i , vita honcfta & pia : ex vita pia & honcfta,falusMundi. Videtis ne? Quafi,faluti omnium, la- pis angularis fubftruitur Salus Regumy & Orationcs pro illa, Verui-nquidcgo forishincarceffoh^c^ ctim domi no- bisnafcanturhicin Pfalmo noftro, &quidem multo foeli- cius t Pro Regum falute Gratia? agenda?, Verfuhocj Pre- ces facicnda?, Verfu proximo. Quare tandem < Nimirum Verfu 1 2. <jrp fic fiiijsnoftris, qubfiliabus : Verfu 1 3 . Qup promptuy ijs y quogregibus: Verfu 14. Quo4?wff/#benefit: Nec vlla, aut raina, zutexitus, aut clamorin plateis. Nihil horum fiet, omnia/Ai falva erunt nobis, Rege falvo. Nurrie- rate vero, O&ofunt, (quas Patres cx verbis Pfalmi, Beatus populus9quific: o&o foelicitates feculi, o&o terrenas bea- titudincs dixeruntj oranes ex Regum falute pendentes. Nec modo o<3o has, fed &, ( qux fupercft vltima, ac inftar omnium eft, Beatus populm cui De v s D o.mi n v s.) Ipfa quoque, (ut D e v s nofler fit Dominvs5 idcft, ut Reli- gio falva fit nobis) magna quidem ex parte pendet a Prin- cipe» Qui enim certe, in libris Regum, ftx Reges Ivda fuccdfive legerit : Qui, in hiftoria Ecclcfiaftica quinque Impcratoresfucceffive: Qjii, domihic apud nos quatuor Principcs fuccelfive viderit Religionem alrcrnantes • & quomodoRcgeSjficpopulosmutantes inReligione: fen- tiet oper^ precium e(ic,ut Salomoni (alus dctur9m fub-
<.k^.ij,3o. lato il!o3l eroboam peccarefaciatl srael em. Qup ergo Gcntibus falutem det, Regihus fdutem daj : Et honoris iui caufa 5 Et vero ctiam humani gencris caufa, Regibus f dutem dat. Quare falutem der, notum jam. Qu? modo det5 id fupcreft. Properodiccre.
Verbum primum mittendo9 ut fervetillos: Sinid parum eft • manum quoque excrendo, ut affcrat falutem illis.
Verbo primum fahtu. Nam, ne quifquam, quam Devs falutem dedit, intervertat Illis; cavit edidio triplici, quo, (quafi vallo tnplici) munivit falutem Regiam.
jpp.ieM?. 1. *2{olite tangercXJndosmtos: Qup cavit,contramanus vio- lentiam.
2. Frinripi
quinto $A ugufti, 1 606.
2. Princifi populi tui non maltdiccs. Quo cavit5contra Iinguce ^od.zz.zt. virulentiam.
3. ln cogitat 'w.e tua Rcgi nc dctrahas. Quo contra mentis *«fc/ici* quoque ipfius, vagam pctulantiatru
Et ab hijs tribus, fi fatis falvi,falva res cflet : abunde fa- tis confultum foret, faluti Regum. Ita, triplici hoc filutari •zw^profpicit, ne fa/us eorum in difcrimen veniat.
Sinhaecfatisnonfunt (necfatisfepcfun: : ) feddisje&o hoc triplici vaIloj%'4/ftv?/,&confilij coqucre,& verba mu- tire audeanr, & vero manum etiam clevare contra Un&os Domini: tum vero, ut eftin verfu 70, mittet manum (x- am de ccvlo, manum fuam de coelo mirtet, & de medio difcri- mine eripict eos, Hoc vero fcilicet, opponendo fe, tum contra confilia ipforum3 tum contra ipfos.
Contraconfiliaipforum, partimquidem cadetegendo, cum vix dum cofta funt : partim vero diffipando, ctiam tum, cum co&a2 condita, etiam tum, cum parata funt om- nia.
Ac detegendis quidem illorum confilijs parajfc fe dicit alibi luccrmm \Jntto fuo. Lucernam, id cft fcilicet, fidele ppf.i32.it. confilium; & quiab eo funt; (ijnempe Regum lucerna* funt, ) quorumeft,occuIta iftorummolimina perlcrutari: Sed ubi luccrna Regis deficit, ibi julgur D e i incipit. Sic enim Verfu 5. ubi in luccrna lucis fatis non eft,a fe(mifTo a fe decoelo fulgure) rem totam patefa&am iri. Lucermm Regis dico, cilm Mardochivs rem defert contra Eunuchos proditores: CumELis a rcmindicatde infi- 2.<^t<5.9. dijs Regi Ifraelis ftru&is per Arameum. Fulgur vero D £ 1 cum,ut ait Salomon, avcsccvliportant voccmillorumy (id EccUfroif. tft) cum miris modis, nec humana ope ulla, res innotefcit : cum ipfi lingua fua impinguntinfeipfoSy ut eft Pfal. 64. 8. id eft, cijmfufurrisfuiSjfuis fcriptiunculis produnt fefe. Ptobfiu- p£/.109>29. pcfcant omncs quividerinty quiavidentmanum Dei cjfc-j, & quid Tuy Domin e, fecifii hoc. Et eft certe mirahilis in Rc- gibus terra , in nullo uno magis, quam in mittendo hoc fulgurc fuo y quo occulta fa?pe cpnjuratorum confilia revc- lantur.
1 2 Veriim
58 Concio Latine habita,
Vcriim enim5 efto: Da3nihilcuiquam fubolerc, altum vndique filentium effe, & celata omnia, dum parata omnia 5 &jamremadtriariosredijfTe: etiam tunv diflipabit eata* men5&, uteftinverfu 50. Tangetmontests~ios,ejrin fumum abibunt omnes. Creverat jam montis inftar, Absalom3
*tampx4. tetum potitus. Tanget AbsaloMj percutiet illi ccre- brumfpirituvertiginiSjUtjquod unum erefuamaximefu- turum erat confilium, id rejiciat : Ita momento diflipavit
* . omnia. Creverat itidem in montem Adonias. Taneet Adonia m, peromet llli cor terrore Pamco5 ut jam, cum poene confe&a res e(fet5 progrcdi, movcre fe rron auderet : itaabeuntinfumosomnia. Ftuntomnes, ( etiam cum manu
TfaUi.z. jam rem tenentj inliar parietis inclinati aut maceri& divulfie* vel fponte fua corruunt, vcl levi impulfu profternuntur, tan- guntur, abeunt in fumos,cuanefcunt.
Atque ita,contra conjurationes ipforum exerit fe Devs,. oftenditque fe Regibtu falutem alfercre : fed & idem ipfum o- ftendit, conrra Coniuratos ipfos : Nervttm fcilicet fuum colli-
Vfal.%ij 1« mando contra facies ipforum,ut eft Pfal.21 . & quod hic(verf.5 .)
Sagittis fuis confgendo //y^;ut3quorum homines pcftimos exi- tus intuentur,eorum pelfima fa&a perhorrefcant. Re&e rem totam complexus eft Moses, tum cum omnium primus Core contraveniret ci. In hoc (inquit) fcietis , Magi- ftratus a De o ciTe, illorum falutem Deo curseefle: Si
^*p! confueta baminum morte tntereant hij9 ejr vifitaverit eos plaga, qua ejr cateri vifitari folent : rcvocate rem in dubium, an fci- licet3 Ipfe fit : Sinnovam rem fecerit D 1 v s, cofque ad unum, omnes,protraxeritad poenam, ad triftesexitus3om- nes : Si fubfequatur cos, a tcrgo vltiodiuina, nec finat eos, in pace * morte, vel matura, vel ficca, deduci ad fcpul- chrum 5in hocfcictisplane, quodDoMiNvs ipfe efl,qui fai/item dat Regibus. Quia mar.tis Domini egreffA efl contra eos* Etquidem itafereshabct : Namqui vallumillud tri- plcx (de quo, modo mihi mentio) difijcere aufi , quid illis fa&um eft * Sheba quid fa&um, qui manum levareaufus, &
2 sam.zc 1,22. tubi clangere contra Davidem^ Caput eitts mijjum ejl
ts«m.i6.7. per mttrum. Quid verO Shemei, quiaufus aperireos, &
malcdicei^^
quinto (trfuguUi, \6o6. , 59
maledicereCHRisTO Domini? Canieitucum fangur
nedemtft funt adinferos. Quid porro Eunuchis illis, qui tan-
tiyn veriabantanimo^quomanusinRegemmittcrent? Ap- sdxzi^
penft funtin pattbulo. Etquidadhuc dicam < Dcficeret me
tempus enarrantcmde Baana,& Rechab : de Ab- f£*w*I7#
r « a i * 0 T i Reg.2.16.
salom & Achito phelj de Adonia cx I o a b: 2.^.1».
dcZiMRi & Iosabad : de rcliquis, qui omnes Re-
gumfuorum perniciem moliti funt, quiomnes inhonefta
morte pcrierunt5 & abierunt ad locum fuum s quorum om-
nium, ha?c una quafi vox eft ; T^oshoexemplo, quam Devs
Regibut falutem dat, nemo illU mortalium auferre audeat. Cor-
nu falutis fuae De vm , dixit David : re&e dixit. De Pretjs
eornu enim5 (de imiejus & cava parte) fufo oleo, unxit $jJt
eum D e vs. Eodemque Cornu, (acuminato fcilicet ejus
faftigio) ventilavit hoftes ejus D e v s5 & protrivit univer-
fos. Ita, parte altera, Regemfecit: altera, falutem dcdit. Vere
Cornufalutis Un&ofuo.
-Nevero vos longius habeamin Thefi^ vidiftis (opinor)
jam, & quare juftum fit apud Devm, Rcgibus falutem
dare : 1. Eft enim qui tollat, Malignus. 2. Reges, Dei
locofunt. 3. Honor ejus agiturin eorum falutcs. 4. In
corum falute falus vcrtitur multarum gentium. Vidiftis
ctiam , & quo modo hanc rem agat t di<5lo , fadtoque :
1. Fulgurefuorcvelat: 2. Ta&u3in fumos folvit confiiia
ipforum: 3. Sagittis tranffigit Confultores ipfos. Atque
ita, Re^ibusfatutem operatur in medio terrae.
DEcurfa jam Thefi, demitto me ad Hypothefin. life esi cjui eruit D a v 1 d e m fervum fuum, &c. Inde autem prin* cipium fumo. Servator omnium hcm-nttm D e \ s , mnximb autem fidelium : D. P a v l 1 eft, i.Tim. 4. 10. Addo ego, Servator Regum omnium 3 maxime a ttcm fideltum. Utrobique enim ratio par. Siccoiligo. Sifuper Regesexcubet Divi- naprovidentia, Reges indefinite, Reges ingenere: Quid fuper Reges & fideles ipfos, & fidelium Re&ores i Si in Regibusterrx mirabiiis, quidinRegibus, Ecclcfia* &ijilijs & mtrit-jsi Si, in A s s v e r o Ethnico.quid in D avi d e
Vz Religiofo
6 o Qoncio Latine habita,
Religiofo & pio Principe f Nam (quod fcite de eo dixic Mccli$47*** filius Sirac H : ) Sicut adeps feparatus csi a carne viffiimje^ ita Daviq^ Regibus T trra : ut quod Reges funt inrer homi- nes 5 id Dayi d inter Reges. Quid ergo fadurus Illi D e v sC quid ijs fa&urus qui fimilcs lll^fideles, ^Davi in omni domo ejm f Enimvero, qua? alijs in Regibus fingula$ ea in D a v i d e, hic, conjun&areperias. Rex (fcilicet) & ScrvusDBi: Quare,8cquiaRex,falutemdal?it, & quiator- vus, cruct agUdtomaltgno. QupdRex, commune habetcum reliquis Gentium Regibus, quibuscur ita profpiciat De- v s, caufa nulla, nifi tantum quia Reges. Qupd Scrvus, peculiare hoc Illi, pra? reliquis.
Ac fervos quidem fuos fervabit Devs, cujufvis vel in- fimx conditionis, omnes: Reges verofervos,fuper om-
*mA . i s< n es, Et quia, ut Regcs, fcr ipfum regunt, & quia , ut Servi, per ipfum reguntur. Domine, falvum fac Regcm: Petitio eft, Pfal, 20.9. Salvumfac Servumtuum, De vs.PetitioJPfal, $6. 2.petitiouna,&nonuna; una,in D avid E-nonuna, inomnibus- Nonenim omnesfervi. Immo vero, omnes Servi cjus, omnes Reges tcrra». Et quidem fic eft, omnes funt, Omnesenim, etfi ignari, etfi inviti, omnes tamen,fa- ciunt voluntatem Ejus. Omnes funt, fed ( quod noftri pro- pofitieft)nonomnesfeagnofcunt, nonomnes fcgeruntut fervos. Servu* Ejus Nabvchodonozor. Sic enim
ur.n.6. per Ieremiam Devs: Ecce , dcdi Nabvchodo- nozor fcrvo mco omnia Rcgna hac i At hoc ille tamen non agnovit : Non agnovit, vel fe fervum, vel illum D o m 1-
Dtf».3i5« k v m. Sic enim ad tres pueros, Videamus, quis vwDevs cripietdc manumea. Nequevero Pharao hoc agnovit.
Exod.yt. ^^/Domikvs^ Dominvm non novi,ejr Ifralel non dimittam. Nonita David nofter, noncerte. Illc vero agnofcit fe fervum : Audite ipfum de feipfo. Pfal. 116.16. Ecce Domine, quia ego fervus tuus^ cgo fervus tuus, ejr filius ancilU tu#. Nec verbo hoc, & lingua tantum, fed & opere, &veritate: Non (utilli,) faciens, necfciens, necvolens, fed quarcns, ejrfaciens omncmvoluntatcmejus. Tam follici-
pfiL 132.1,3. tus de re D o m 1 n 1, ut non afcenderct in lettum, nonfomnum
oculis
quinto <iA ugtMi>\6o6* 6 1
$culti caferet,fri$fquam locum inveniffet> quo arcam Domini reduceret^ In eaquc rcducenda3 fic imerfervos D e i accin- &us Ephod lineo3 fic (inquam) fe gelfit3 uc uxori fua* ni- i.smM<k nnum fervus videretur. Sed ille3 nunqmm fiuis hurailis - coram Domino fuo, nunquam fatis follicitus de volun» tateEjus. VzxhServus David: humilisy ut fervus: fide- Its 7 ut /ervus: firvus fecundum cor ejus. Re&e ergo, & ad i.sam.n.i* rem,in Verfu dicitur, Davidem fervum fuum. Proin3fic de illo D e v s frvj fuo. Pfalm.89.2 1. CManus mea auxtli- abitur ei, & brachium meum confirmabit i/ium : nihil froficiet inimicus in eo : flius iniquitatis non affonet nocere ei. id eft5 (unoveibo) Eruameum.
Et quod verbo dixir, opere complevit. Proin, fa?pe il- lum De vs, & a multis (non dico, periculis • lata nimis voxillaadprafcnsinftitutum) tclisdico3 (quodmagis ap- pofitum) atcliseruit3 acutis3 diftridis, contortisin perni- ciem ejus. Eruit k framea Golu: Eruit a jaculo S a v- i.saw.17.18. lis: &(quodhuiclocoproprium) eruit & agladio.
A gladioamem^ nonquovis cujufvis, communi &pro- mifcuo ; quin, (uti Verfus habet) a gladio maitgno. Ecquis vcrbgUdius ma/ignus l maLgnus9 dico. malus forte, forte maleficus: atvero malignumgladium, nimis violentum eft dicere. Certe3 gladij quidem culpa nulla, nulla in ferro maligmias : totain illo eft , illiufque animo malevolentia fuffufo, cujus lateri appendet. Namque alio fenfu, nullus cdgUdius malignus.
Etquisillc tandaii w^%^igiu»r t Profe&a, non qui cx profcffo, & apcrta fronte maleficus , vel malevolus \ non3 quihoftisinftar3 hocipfumprae fe ferens : qui Jaten- tcr3 & in occulto malevolus, is maltgnus eft. Cui fub fronte blanda3 fuppurata mcns : fub fucato vuku3 cadaverofum cor : cu/us ( ut illum pingit fcite Salo m o-n) fibmiffa vox\ fed feptem nequitu in cordeejus, iilcdcmum malignus, illmfquc g/adius 7 (utpote mdigni) maiignus, ideft,Domi- ni fimiliseft.
Quos modo tetigi LocuBm , maligni funt : vultus illis muliebrUy at Scorpionts cauda a tergo : Quos modo nomina-
6i Qonrio Latine habita,
Vi^fdies alienos maltgni funt : quibus, os vanum : fedenim mucro glad ij non vanus (ut videmus) nequc vanum5 fed ve- rumadeoque W/£»tfwvulnu&, infcrens.
Etiamne vero 1 Nunquid Davidi tales5quillliclam male vellent 1 Rex adco bonus, Servus D e i tam fidelis fierine potuit, ut non effugerit malignos tamen { Fieri certe potuir, & fa&um cft. Habuit & David3 quibus David non fatisfecit : Habuit & David maligrws fuos 5 & illi, gLdios fuos 5 & abillis, & ab iWovum gladijs , plurimum illi xl^m™ 20 Per*c»u^ Nondumitoc, Doegvm habuit, &virosiC«- pfaLs 5.14. ' ^ I^m Rex% habuit Shemeivm, & Shebamj habu- it hominem fuum unanimem , Ducem fuum , ejr intimum (uum *.$am.is. Achitophel: habuir Absalom filium fuumfilium funm Absalom: habuit alios3& quidem multos- multis enimin P/^^^dehujusfurfuris(nonenimfarin^) homini- bus, conquerentem audias. Etiam vcl in hoc noftro, bis de quibddamqueritur,ortuquidemindigenis 5 affedtu autem alienigenis, fucatis fcilicet fubditis, quorum nec in ore9 nec in dextera,fides u\h: Tales habuit & David, tales velqui Davidi par (fi modd eft quifquam par) tales tamen habiturus eft.Ecabhijs3fcilicet,femelad Verfum odiavum: nec femel ibi tantiim ; fcd & iterum ad undecimum 5 id cft, iterum iterumque petit erui. Norat Qnim^hicgladius quam noxius, \xt gladius hofticus, pra» eo quidem benignusfit. Non enim gladius belli, gladius hic ^ non Goli^, aut PhilisUorum , qui aperteinvadunt 5 quos ( proinde) vi- dens declinare poterat: Gladius hic, gladius proditorius • Gladius Ioab, gladius hic ; qui amice gratulatus Ab- n e r o, anfte complexus Amasam3 utrumque percuflit ininguine, idquefic, tam fciWczt maligne> utfecundumvul- ms non appomret : fluxcrunt enim, unico illo, utrifque illis vifcera in terram. Gladiws Ioab5 gkdius tnalignus $ in illo noxa,
Iam3 (quo fciant omnes, quam bonus in Davidem D e v s) Eruit eum Devs a gladio hoc • Eum dico : funt enimquos, {iint intcr Reges, quos nonEruit ; funt inter/fe- ges, quos obruit, quos malignus hic gladius obruit; qui-
bus
quinto dugujli, 1606.
bus fcilicct clypeum fuum falutis , non pra?tendit De v s.
I s h b o s h e t h v m obruir a meridie , fufcr Jlrato Juo dor- **m+$.
rmentem. Elam obruit, in xdibus Atrienfis fui perpotan- ij^g.e.f.
tem $ Ioashvm obruit in tumultu populan trepidan- a-c^-*4.2^
tem. Gedaliam obruit, cum maligno pcrculforc fuo iere+i.%.
Ismaele, intrepide convivantcm. Hos omnes obruit
hic gladius. Nempe, illos Devs non erutt. At D a v i-
d e m eruit, cruit illum Devs (quifquisfuit ilk malignus)
a gladio ejus. Quodquc illum eruerit, De o Verfumhunc,
tanquam canticum fuum modulatuseft. Atque hxc
de Hypothefi, de Davide fcilicet.
Venioiamadnos.
<■,<■ i .•• ( om< ■ ■
ENimvero, ut Davidem olim, fervum fuum : fic I a- 3 c o.b v m nuper, fervum fuum Devs eruity utrumquc <nw>,utrumq$ de gladio, utrumque degladio maligno r vere, ut de utroque enunciari Verfus ifte,vere ut cantari pofiit:& hoc die, hoc anno:& hocdie,in annos fingulos.
Sextus enim jam annus agitur, cum die hoc, (hoc ipfo die) filij maligni infidiati funtei : filij alienimentiti Junt ei. pfdit+t. Aliexerant eum, domum, ad fe • exceperant hofpitio blan- deadmodum, pollicitiinfuper (nefcio quidarcani, ) vane & mcndaciter omnia; atquc ita tandem, nullius mali fibi confcium, ac proin nihil mali fufpicantem,perduxerant quo volebant, ad locum fcilicct in ipfis aedium penetralibus, ubi maltgnus i\\c gladius. Tbi illum, contra jus hofpitij, hofpi- tem, contra jus longe majus, fubditi Regem adorti funt : re- motis confcijs, occlufis oftijs, folum, lncrmem, -pnefidio omni fubfidioque nudatum adorti funt. Aderant cnim turn Jjiijaiieni qui gladium cducercnr, aberant filij genuini, qui clypenm,&(futaopus,) corpusopponerent : Aberanrom- ne*. Quid hic, nifi certa mors i Horret certe mcminilTe a- nimuss Qu am propeadadtus^W/WilICjUtfrigidum fenferit mucronisferrum, admotum tum,atque adeo impa&um fa- cro ilH cfc >ri. Quid (inquam) nifi certa mors, gladio tam piope adaftoc Jbi illum D £ v s, Devs^/ Jalutem dat Re-
K g&M*
, . . , . fc
64, , ConcioLatinebabita,
gibus, Regibus fervis fuis : Ibi Illum Devs, Regem ftriwm fuum, inmedjo difcrimine, inipfis mortis faucibus 5 b me- diodifcrimine, exipfismortis faucibus afleruir, eruitque- D £ v.s ipfe (inquam)f#fcw eruit. n
Incuflb primtira terrore, armato illi, qui ad hoc tantum fcelus accindius3 inftru&us, deftinatus fuerat, ut tentare quicquam, nec aufus, nec poffet. Dein, ipfi illi armato, re- pentementc ita mutata,ut hic qui deftinatus, illius qui de- ftinarat, (cum illehoc fcelus facere vellet) manu fuanefa- ceret, manum detineret» Dein Regi praefentem animum, & vires,roburque fufficiendo, ad feralem illam palaeftramj
P/4/.S9.21. ut non pravaleret ei, ut non proficeret ineequicquam inimicus* Demum, miris modis, per igaotas vias, imperitos loci, ig- naros vi#, re&a tamen ducendo, & difigendo viros illos, qui clamore Regis acciti, accelerabant undique, in ejus auxffium, (viros, ob hoc tam foelix &fidele miniftcrium, fempiterna memoria dignos:) denique afferendo eum, tum, a primo hoc ; tum ab illo alrero, alterius frmisgladio, ma-
Pfaf.tf.ii. gis adhuc maligne maltgno 5 &fic afCcvcndo^mgladius eorum
Pfaim.7.17. intrarttincor ipforum> & malignitas ipforum, ipfis in verti- cem converteretur : Rege fal vo, falute Regi data, coelitus dd~ ta, (ficftvnquamfaluscoelitus vllidata) ac fi, de coelo mi*
W7. fiflet manum D e v s, & opem eituliflet : una,eruens Illum- una, obruens malignos illos gladiatores, &fuo, fibijugu- lans, gladio maligno. Profe&d, non humana* opis hoc ; non ab homine. k^A D o m i n o faUum ett ittud, ejr ett mi* rabilewoculisnottrts ; inoculisomnium: &eft memorabile, in auribus noftris j in auribus omnium 5 deque eo, nullapo- fteritas,nulla feculorum feries conticefcet.
iSAm,7<if. Sed & hoc, parum vifum eft D e o 5 nifi exin farpe , & ver6 nuperrime : (nec enimdum, annuseft) e pari illum, imo, emajore, e longe majore, non quidem gladij, fed puU verU maligni difcrimine, liberaret : Facinore, tam tetro, tamfoedo, tamdiro, & diris omnibus devovendo ; ut, fu- peret poene fidem noftram, qui tamen ipfi vidimus : Pofte- ritas quidem certe, (credo,) vix fidem adhibebit, fuiffe, unquam,in fpecifchutnana, tales , ex infima ufque abyflb
locuttas%
quinto Augujliy \6o6.
UcuB<u, qui tam infanda cogitarent. Pro magnitudine pe- riculi, erit & gratiarum modus. Ac potuir quidem^mpe- rumiHud, memoriam excutere nobishujushodierni. Ab- fitvero. Sicenim,(utinitiodixi) nova cclebrenrur, ut ve- teraquoque rcnoventur. Erit & illi Canticum fuum in tem- porefuo. Iam nominaffe fat erit.
Non pecco jam diutius in patientiam veftram : Abfolvo paucis, quodfupereft.
ERgo, ut illi, tum5 pro Rege fuo Canticum hoc • itidem3 & nos> iam j pro noftro : nec eft enim tam falus faluti, fimilis; quamillorum3&nc>ftra. Neque vero etiam, u£ quam eft, vnde nobis exemplum fumere liceat , quidnobis jam hdo opusj quam, fi modum, methodumque imhemur Pfalmi hujus , (neque verb longe abeo) hujus in Pfalmo lo- ci,qui jam nobis pra* manibus cft. Duo facit David, (quod eleganter inprimisdicuntHcbrsei:) mifcet Tehilla, & Tepbtlla: (id cfty vota cum gratijs^ preces cum cantico. rnhBn SimuJ5ut Hymnum cecintty uno mox eodemque fpiritu,vo~ tafacir. Praxcdente cnim Vcrfu?parturivit canticum,chor- das fuas concinnavit, plc<ftrumadhibuit5cecinit fic, ut au- diviftis : lpfe tsi cyri dat jdutem Regtbnt: Ipfe tli qui eruit D A- vm£'M fcrvum fnmn de gladiomaligno* Ecce vero ftatim^ (Ver&fciJicerfubfcquente,) deponit dc manu barbiton, demittir fe ad genua y adpreccsfeconfert: & di&at inibi Oracionem5.fibi<5rnobh3inhaec verba: Serva me, &lib{ra tne,de manufUormt aliertorum ^quorum os locjuitur vanitatem% & dextera eorum dtxtera falfiPatis. Optime ifthuc in fe 5 at- que in populum fuum confuluit, dum hxc ita mifcet: Et nos> fa&um imiremur. Ac5 primum, ut ratio poftulat officij no- ftri; celebremushunc^^i/Wfw Regumy AffenoremScrvp fui, Rtgu.noHH: celebremus eum, Camico novo3 cantu, chordis5tibijs5tonis • quos, vel habet^ vel capere poteft fpiritus, vox5 rnens, manus noftra5 optimis atque aptiffimis, Quicquidenim habemusoptimum,aptum beneficio huic • De o aptum, propter hoc. Imo^omnianoftrajVeloptima, infra beneficium hoc5infra meritumUli5propterhoc. Sed
K 2 tentemus
66
Qpncio Latine habita,
tentemustamen,utpoflumus, modulari aliquid. In eoque omniaquaintrams funt , omnta offa wf/r^confiteantur Tibi, Domine, 7 uam effe Sdutem, T eillam dare, T c illam Rcgt» <\*€. b*4* dare, Te tlla. Rcgt noftro dedilTe:& in illo3nobis omnibus, i sim -.io Tribus jam in uno Regnis;uni in Tribus .Etjam,quid pojfumtu addere ut loquamur adtef Tu enim (cisfervostttos, Do m ime, utcurique animi fenia miniis digne exprimentes ; tamen, inrus in animo intimifq. fenfibus5#ternum Tibidevin<2os, fofalutc Regishic.
Verum enim, quia eruftfe Illum femel 5 fatis , non eff, nonbis, terve, non fepties, (quam longa enim Illi vita, tam longum difcrimen hoc, a malignts,) quia, non omnes fil^ altCni in terraaliena- aliqai hicmnoftra, <& apudnos: quia, filij Belial nondum omnes mortui;faItem3 Pater eorum Beli al mortuusnoneft: quin vivitetiam, eti* am machinatur malignas liias machinationes , nonminus jam, quam Davidis feculo^ non minus quam ullo a Davide foculo , ufque diem hunc : non minus i imd uApoc. u.ii^ vero, & magis5 quiamodicum tempus babet t Nos quoque ad exemplum Pfalminoftri, ne nimium diu immoremur in Cantico ;.quin fufpenfis paulifper, quin depofitis adtem- pus barbitis > etiam & nos fupplices iimus, & admifceamus prcces noftras • etiam& nos, exemploillius, votapublica nuncupemus.Non alia,quam hic5 quam alijs in Pfalmis ille ipfe nuncupa.t.HkiServai/ium.-etiam erucillumafilijsalicnu^ab orc, dexterar,gladroy iliorum maiigno. , Ex alijs vevdictiam D o- .118.15. ^ i^Eyfalvumfac adbHCiCtiam Domine, profperare adbuc. pfai.es.is. CManda, De v s5 virttttitua • conprma opus bocbonum, quod PfJm.17. 7. opcraw es in nobis. Mirifica mifertcordias tuas : magnifcafalu- ¥fii!*4*' tescrga Regemtuum: Pracipe ommmodam falutcm Iacobo.
* 44 5* Ipfc esyqui falutem dcdifti : Ipfe es , qui eruifti: Idcm ipfi pfV.t02.17. jfapp iffi jofas : femper erue, femper ferva Illum , femper ferva nobishaecbona.
De illis vero qui fuperfunty(fuperfunt enim male metuo) filifs aliem , quid ali«id precemur5 quim quod Cvshi, 2.3am. 18. ji.^pud Davidem quoque & eum erutum tum quoque a gladiojf/jr, & fai38calieni A b s a l 0 m : /w-
mki
quinto<iAuguHi, 1606.
tnici Domini meiRegis, & omnes qui confurgunt adverfus eum, in mdum, fiant ficut fratres illi,fratres in malo, fratres ma~ ligni. Sic peream wimict tuty ( inimici XJnfii tui ) Domine: . 3 x« jgui vero Te, qui illum dtligunt • fant ficut Sol cum oritur in virtutefua. Quo fic nos> fic femcn noftrum, qui fiib aufpicijs Regni Ulius o&o illas , (in Pfalmo hoc) terrenas beatitudi- nes,odofoeliciratesfeculi, confequuti fumus; etiam no- nam quoque illam, (inftar reliquarum omnium)cafte Reli- gionis^diu ijfdem,& multosannos fub Illo falvo,fofpite5fu- perftiteperfruamur :(idquod3 quadriennio jam fecimus.) Quptannis^vota noftra folventes,die hoc,de die hoc5de falu* #hocdie<&/i: Intercalantesfemper Verfum hunc ; initio, medio, fine : Iffieft, quifalutem dat Regibus : Ipfiett,qui eruit I a c o b v m fervum fuum, de gUdio ma/igno* IpfijhonorjlaiiSjgloriajgratiarumaftio^ in fecula faeculorum. Amen.
FWJS.
K3
C O N C I O
LATINE HABITA,
CORAM REGIA MAIESTATE,
XJIT. Aprilis, A.D. MDCXJll.
in AulaGrenvici:
Quotempore, cum LeBifima SuaConjuge, difcef
furus jam eratGcnerRcgis,SereniffimusPQten-
tiflimufque Princeps F RJ D ERICVS Comes Palatinvs ad Rhenvm.
LONDINI, Excudebat Felix Kyngfton pro R. B. & i^indr&A Hebb. 1629.
n
Is aije Cap. LXII. Ver. V.
■
Etgaudebit Sponjus Juper Sponftm, (^gau^ aebit fuper teDEV s tum.
Ic lcgo. Qupd fi aliter quis legat, (ali . ter enim verti fcio , Sicut gaudebit Sponfus9fic gaudebit DevsJ fruftrafe elfe fciat. Sicut enim ilIud&&Vin origine nufquam comparent •. .plane ibi non habentur: Additio funt hxc Intcrpretum. Verba fic habent, ut retuli • nec plura funt in fonte nec pauciora : Sfcque ea vertit vetus Interpres 3 fidus in eo fa- tis atque religiofus.
Scriptura? voxgaudium fonat: Nec voxaliadiu jamau~ dita eft in tcrra noftra. Menfis enim jam tertius agitur,cum laetitiae indulgcmus omncs3 atquc id Christo indul- gcnte,quanto fcilicct tempore mbtfcumSfonfuseH. Atqui va&mv jam reditum maturat ad fuos : Supereft ? ut quem vcnien- tem excepimuscum gaudio, mancntem complexi fumus, redeuntemetiam5cum gaudij, & fi qua funt faufti ominis votisdimittamus.
Etfi autem jam ante(cum lsetitia? litavimus)la?titiam hanc noftram Sponfusipfe , tum de fponfiamicis qui adfunt3ctiam qui idioma noftrum non callent, ex vultu tamenatquc ocu- liscujufque noftrum5extotics jamftru&isepulis, ex ludis & larvis,& fiqua funt ejus generisluculenta gaudij tcftimo- nia,intelliguntopinorficfatis : unum abeffemodo vifum eft (quodinabitum ufque affervari Rexmagnus voluit)ut
L publice
Qoncio Latine kabita,
publice teftatam & pro concione lsetitiarn hanc audiant: au« diant autem (quod nondum faftumj fermone, quem pariter nobifcum capiunt. Ea mihi jam cura incumbit, cui nihil magisinvotis, quam mgaudij hujusquoquomodoadjutor fim.
Sonet ergo per rae noviflimum gaudij, noviffima vox ifta inauribus ipforum. Intelligant ( ex linguaautemid, quam intelligunt) necdum deferviiTe lanitiam noftram, nectri- meftre dimetiendam. Sciant etiam oram jam folventes quamConnubiohuic, ulrimo quafi fpiritu laeta omniacu- piamus. Sciant autem ex hoc Verfu bene ominatis Propbeu verbis; Cujus nos hodie fn vota fuccedimuSjatque in eadem vcrba vovemus, Et gaudebtt, &c. vel, Efgaudcaty&c.
Gaudebtt cnim hic legendum, an ^*^/,haudfaciledi- dhu Ideoautem haud facile, quod HArsis , cum defit Optandt modtu, fit, ut quicquid optant, idfereper futurum tempus efferant. Sa?pe, ut minusliqueat, idne velit dice- re Propheta, XJtinam boc itaftt^ quod eft votum oprantis; An vero, Hocprocertoftc trit^ quodcft vaticinium divinaa- tis.
Verumenim litem hanc in prodivi nobis componere. Vota enim nemo facir, nifi aufpicatb: vellet vates efTe qui£ quisvovet. Parurn ergo hic intereft : Ita legi poteft, Et gaudeat Sponfu* , & erit votum. Poteft & ita ; EtGaudebit Sronftts • Et qaod fuit votum, fiet vaticinium. Ac efio qui- dem jam nobis rJotnm hoc bene ominantium; Gandezt : ver- tat in vdtichium Devs vere prophctantium 5 Gaudebit* Dequobona fpes eft. Nam qui prseit nobis votum hoc (Efaias^ Propbeta eft. Ex ore rProphct& cum fit, utrumque e- rit, fimul votum , fimul vxttcimum. Ita vero fit, Devm veneramur omnes: Etquemvocamusinvota Dev m3 I- dcm votabonos ducatinexitus.
Genium vidiftis Scriptura? hujus: jam & partes cognof- cite. Gaudebit, votumunum,vox una $ Sedenim bisrepe- tita ( Gaudebit Sponfus , Gaudebit De v s) geminum nobis dat gaudium,duosquafiuno de fonterivulos. Seu ( quod m^lo)nonhvuiosduos: Priorcnimrivulusmodd, pofte-
in difcejjii Talatini.
rior,fons. GaudebitSponfus^ Eftohic rivulus : GaudebitT>^ vs, fons efto. Arcfcct citd prior ille, nifi de hocquafi fontederivetur. Itaconvenit: Hilaritatisnoftraromnis ri- vulus,de fonte ducendus pietatis.
Iam in priore illo Sponfus fubje&um eft^ Sponfa, obie&um gaudij. Sponfi enim gaudium omne in Sponfam fertur, Gaudckit Sfonfusfuper Sponfam. Dei autem pofterior, w Te: Gaudebttfuper tc. Te < quam? Circumferte vero ad pre- cedcntia oculos ; etiam ad lcquentia. Nulla ibi ufquam, nifi de Si$ne mentio. Te3<S»0igitur,Te5 popule, Te Sponfa Dei. Dicam enim quod rcs eft: utrobique hicSponfus e&&tSp$nfa: Duo fponfalia; Myfterium idem , quodapud ^Af$U$lurn:Bico autem /»Deo hic & Sione,\xt ille in Chri- s t o ibi & Ecclcfta.
Videndum jam ne incurrant fponfalia noftra in pofterio. ra ha?c. Imo id volui dicere,ut concurrant. Ubi enim non concurrunt ; ubiSioncm non refpiciunt fponfalia^ quantum- libet hic in terris effufum,nullum plane de illis in coelo gau- dium. Ubi vero redundat ex illis laetitia in Sionem, cujus de gaudio gaudium in coelo femper, eae demum faufta» funt at- queaufpicatasnuptia*. De quibus non modo amici Sponfi dc terra hinc, fed & Palatinatus iile fuperior, & qua? de fur- fumeft Anglia quafiAngelorum, de quibus Devs Ipfe atque coelum ccetfque tota Curia I#titijs omnibus la?ti funt.
Ejufmodi&effe &forefperamus ha?c noftra,pr«ftante id D e o Opt. LMax°. qui velit jubcat, geminum hoc gau- dium rivuli & fontis in illa derivari : Et Sponft gaudium fuo & Sionis gaudio coronari : ut & Sponfus de Sporfa, & Sion at- que Devs deutroque: interfeilli, noscumiIlis,omnes deniquein Deo atquecum Deo gaudeamus.
Partes vidiftisperiochae hujusJEasego fic exequar:1 Di- cam de voto ipfo> votique naturd primo, Gaudebit. 2 Tum dc voto, quoad Sponfum.ku ad ipfum relato. Qupad Sfonfum, primo infe, fuique per fe folum ratione habita, Gaudebit Sfonfus. Quoad Sponfum iterumratione S$onfa>Gaudcbitejr Sponfus fuper Sponfam. Atque haec de rivulo.
Poft & fontem ipfura petemus Devm, A&uri de
L 2 Deo^
Qoncio Latine habita,
D e o 5 Ejufque & ad nuptias & adgaudium interventu ne- celfario. TumdtSpMfilibm camStone, deque Iliius inde gaudio. Poftreino de utroque hoc gaudiof Sporft atq; Dei) ^ freliciter confociando3& quafi defponfando inter fe. Sic fi- ent nobis Spoxfalia tcrna : 1 Sponf cum Sponfa ; :Dei curn Sioneh 3 Sponfi atque Sponfie,cum Deo SiStone: quodex tribus hijsrefultatgaudium5in unum quafi gaudium3aggre- gando.
QVd ego dum finguh compleclor, ut quem ad finem a Df.O desitnatw efi Ejusfermo , eum in nobis finem fortiatur hoc tempore,totaq^ b&c aclionoHra cumfruBu fit, tnvitemtu bucpre- cibtt* noHrts Spiritvm Sanctvm, invocato tn illum fi- nem per F i l i v m P a t r e. Ac ne in precibus nosiris im- memorcs fmm ipfiusy qu# ipfa noliri nunquam immemor e(lin fuvs,intercedammapudClementifitmum Patrem pro Ecclefia E~ ]hs Catholica bic tn terris militante • Catholica^w Roma- nz^fed OEcum^mca^nempe quam longe lateque patet terrarum Orbis, longe lateque dtffeminata. Cmjervetei Dev s^recttpe- ratam diujam ex denfifimis errorum tenebris veritatem fuam:Re~ Hituat ei D e v s 9 cumid Ei vifumfuerit ,amiffamjam peneper Cbrisiidni Orbis difiidia XJmtatemfuam. i quspars tn ea votis n&Uris indiget vel waxime, eam pr&- ter fupraque c<ztera,s , Deo,^ fine gemitu commendemu** Fratres nofiros dico, quocunque crucis genere , quacunque de caufa prefjos &affliclos. Precemur ei* tentationum fuarumfcelicem ex- itum 5 ac interim dum exitm in incerto eji, paiientiam quanta fiat erit, ad crucesfuas kniter ut decet, confianterque perfercndas.
Pro Ecclefix partepaceftnentc : l^ominatim pro Eccicfijs, qit&quc in Britannia magna ejr Hibernia, qu^que in Palatina- xuutroquefunt. Ac quo nosvocat inprimis officij noftri ratio pro firenifiimo Potemipmoque Frincipe, Iacobo Dei gratia, M» Britania?5Francia? (T Hibernia? Rege,Fidei defenfore,perque dU tianes fu#s Statuum cmnium atque Ordimm quique Ecclcfta/iici funt, quique Politici, Gubernatore fummo. Vitam eilongam, mul- tos annos precemur , utque diu fuperfics Regnum ChristI magis indies magtfquefrofagandum cuffl, frofagatum videat aU quegaudut*
Fre
in dfcejpiffalatini. 75
Pro prdslantifiima Regina Anna : Pro fpe furgcntis *2{ohu liffmiPrincipU C a r o l i: Pro Sponfo5Sponfaque^Sponfo3 iliuUripmo Principe S.R. Imperij Elcdore3 Fr i derico Palatino ad Khenum ^SponfaJec^tfima Domina E l i z a b e- tha unica Regis,unicanofira9
Pro Rcgni ProcGvibus^ftmmis viris>ijs prafettim qui Regi& Majcflatta fancliorc confilio funt.
Pro noftro hoc Ordine,proquc Clcro ejr Populo univerfo.
Hoc auieprimis uhimtfq^ prccibm a Deo (ummopere contcnda- mtis,ut bomtsfcelixque adfit recenti Conjugio. Amc omnia,ut Sion indc gaudeat5£#jay fempcr fe gaudio mifcet D £ v s : quo ftcbe- nedicat eiscx Sion Devsj^ (qu& claufula ett Hymni nuptia- lis) Videant filiosfiliorum fuorum > & quam omnes fufpira- mus,paccm fupcr-Ifrael.
Pro hifce omnibut, fuppliccs offlramus Christo Intcr- ceffbri noflro fuam Ipfim Orationem, Patri (ito nofiris nomini- bus offerendam, quo llienobis hdc, tum alia prater b&c, qu&cunque cuique nolirumcxpcdire noverit , quam clcmentifime bemgnifu mequelargiatur. Pater noftcr^ &c.
vT ' gtudcbit. Qyp\tvox\\gaudium. Etquidem Dfvotovotiqj cum faufta omiiia cuiq lam optarc eupimus, natura' quid aliud optemus qU&m "faudcrc Majus enim meliufvc nihil cft quodpoffit optari, . Dixit Ambhosi vs: Omne malum abdix- it,omr»c bonumuno verbodixit, qui gaudium dixit. Scrte id autem & vere. Primihm enim proeul efTe o- portet omne malum, ut adfit zaudium. Nam fi morbus mo- leftus eft corporis, li agrttudo animi, fivdmetus, vel ira-, vel res adverfe , exclufiva gaudij : funt omniahaec. Unurn horumquodvis fiadfit 3 non licet ulurpare vocem hanc, Bt gaudcbit.
Etfi autem nimium bonieft, euinihilcft mali^ tamen, nec fi nihil eft mali, fatis id, uxgaudeat quis. Satis id quidem ad indolentiam: adgaudium, non fatis. Etiam bom adefle opus cft. Neciftaminorumgentium3 qusefatis (forte) ad gaudi- olum^ ztnoixad gaudtum, nifi tanta fint, utexiftatinde aniv
L 1 mi
j6 Qoncio Latine habita,
mielatio qu#dam placida atque conftans, quam gaudium dicimus. En igitur malorum omnium exors fit oportet & impos, bonorum autem compos, au gaudium vovemus : Semiplenumenimnon vovemus. Abfquehisautem^W/- um plenum non eft.
Sedenim fi plenum fit , votum plenum eft, atque adeo voti plenitudo : votum fummum 5 atque adeo votorum fumma. Id autem vcl hoc argumento,quod fiimmae Perfo- nf ,qu6d Regi, nihil habet Populus Dei in Pfalmo quod ma- gis exoptet. Regiquod vovet populus,menfura eft votiiSufer
9 i ,sm. 9. »o. (^tm enim xfmt defideria tetius Israel,»^ fufer Te (di- cit Savli Samvel, Regi jam defignato.) Nemoomnium cuimelius,cuimelioracupere, optare, ominaridebemus>
b2. sam.u.i7. quam b Lucern* Israel,c Spiritui oris noftri9C hristo
«r*rai.4.i°« Domini.
Meditato autem conceptum ei votum hoc5 qttafivel Rege , dignum in Pfalmo Regio XXI. Do mine invirtutetuaU-
*a ltU tabitur Eex. L&tabitur • idem eft dicere Mtgaudebit. Tan- tumeft in£4#^/0momenti, tantum invotohoca Prophera nuncupato. Atque idem quod Regi5 cum bona ipfius venia (fcio) ScGeneri RegioyGeneroque jamin Regium Genus infito aufpicato vovemus.Nec dignius quicquam occurrit quod vovere polfimus. Averruncet Devs mala, mala omnia abeis: Accumulet Devs bona, bonaomniaplena manu, wfi $ auW^quo & votum noftrum & gaudium iftorum plenum fit. Atque haec de voto votique natura.
vevotoqtmd Sponfoautem petopportunum hoc,ac(propedixerim^ Suit peculiare votum. Eft apud Prophetam fepe5 fepe legas * icrj. j4- ' voces has, * voxgaudij & Utitix. Et quae tandem vel quibus propria vox iila^ fubjungit eis ftatim abfque vel voculauna *J,IX* interpofita f femper autcm id) vox fponfidr fponft. Quibus ijla gaudij & UtitU genuina vox,& proprius quafi charadter eft. Genuina vox dixi,&fua. Suam fibi vocemfi ingera- mus, ecquidmagis appofite? Necalionominequam quia conjugiumctt.
l Enimvero vel conjugio quidem appofita vox ifta.
Ad quodvis cujufvis^^^wbeneprecari, Utari aequum
eft
( in dijcejju Talatini. yy
eft omnes. Matcr eft enim conjugium omnium noftrum ; Pctra, unde excifij Caverna, vnde effofli atque edufti inlucemhanc. Qupd TumuSjVivimus, l^taripcfTumus5de- bemus ci. Quare redundare debet in omnes exhocfonte Utitia.
Iamficonjugio^M*™, quanto hoc roagis&g* nuptias 2 facientc? Rcgi enim nuptias facienti non dubitavit D o m i- nvs diccvc^Regnum ccelorum fimiU : Tanta ibiUtitia • Quam vel ad vias ipfas & (tpesM eft, ad omncs commeare vult. E- tiam ad eos, qui alioqui minime omnium ad gaudium com- pofiti fa&ique videri polTent. Nec illos tamen excipi. Se- verus homo Baptifta, & deferti incola, ramen ad vocem fpon- Ji, folutus eft in gaudium. Audite ipfum ln Camelinis fuis pellibus exultantcm, En (inquit) gaxdium meum impletum u,l%%9, jam cft.
At & nuptias interdum itevfacit (ut Savl) necfa&is * gaudct. At nodcYgaudct. Omncs non pcrtentari modo hinc, fed & perfundi gaudio Screniftimum Regcm vidimus. Cum illo gaudente quis nongaudeattQui jure merito id poceft de nobis, quod de fuis olim Corinthijs Apoftolus,C^^ in vo- uCw % bis omnibus quodgaudium meum gaudiumeft ommum vcflrum. Itapareft, atque itaeft. Sive crgo conjugium ipfumfpe- desj fiye fa&um a Rege^Civc Rcgemfacicntem ^ genialevo- tum, germana vox ad (ponfos.
Atque ita q:iidem poftulat locus ipie Conjugij : nempe 1 in \ocogaudij3 in Pa> adifoy inftituti. In locogaudijy addo & Gm-*-h. tcraporc: Lsetante tum De o atquc gaudcnte (npcr omnia opera manuum fuarum : Lxtante tum hominc, cum adhuc in honorc cffcx^ z&honum folum, ncc dum malum vel fcirctvcl fentiret.
Ita Gentium ritm atque mos : qui5 di&ante hoc illis Na- 2 tura? luce procul abjici juflerunt cyftin felleam a ficrirTcio nupda!i,procul fkmolam falfam^ Nihil vclacidi vclamari Nuptijsintcrvcnire.
Ita S.Liter&. Scitum illud inprimisac memorabile Sa- 2 lomonis Canticum in eum finem fcriptum5ut eiTet Epitha- lamium Sionis^ Ibi nihil lcgas nifi laetum, Vinum cum cant.^%. Laflc,Favum cum UHelle, Vngucmum cum Aromatc7 tjMuftum
Male-
7»
Mdo£r%tiatdrum& qua? pra:tereaibi multa.Singuli enim Ver-
fas fingulce Umid funt. 4 PolTremo (quod initiomonui) CMajor Salomone
Lw.11.3i. /^?tf^,quantotempore^ &foras effe
M*t.9.ii. vujt tyjj{tfjam omnema fiUjsthalami: Suaquc voce fanxit, ZNjtptiarum tempus, tetnpm e(je gaudij ^ Sponfus enimtum apud nos. Apriflimamadt^^^wvocem c(fc Etgaudebit.
Et habet ille quidem de quibus gaudeat fecum & apud fe, nonpauca, nequaerat foris ; refledatadfe modo3 necaiio refpiciat.i Nec illud dico Ecclefiaftis5£^4r^ luvenu: quod nempe in flore ipfo ttatts, valenti adhuc vegetoque corporea fine quo tamen vixgaudere datur.IUud potius, quod natura?, morum, indolisVingeniique dotibus vel retatem fupra, ut pareft#^«f*rfitios^ brnatus. zGaude-
&/quod Genus Illi ex Cafarum ipforum ako fanguine3 C a- ro li cJW^rinprimis5vadquemftirpemrevocat3cujufque ex Progenie ftemma durit : Aliorumque poft, tum y quiin familia SuevU / tum qui in Bavarit, tum qui in fua Ipfius II- luftres extiterunt. sC^^foVquodPrincepsImperij: Inter Principes autem, Septemvir Bk&or^ Inter Eleflores Septemvi- ros,\oco primario fit. 4Necid modo, fed vacante Imperio Vicarius Impertj. Sed & plcno etiam3vbi fc res feret, & n qua in C^ s are m mota lis, ad eam litem ludex fedeat>quafi C-£saris ipfius Arbiter honorarius. * Gaudebtt quod adam- bas Rheni ripas ditionem habeat amplam, atque uberem • viris, armis, opibus prajpotentem. ^Quodque in feudo fuOyjure Cut loquuntnr; feitdal', obftri&os fibihabeat, qua in Veteri Palattnatu, qua per vicinas undique Provincias Duces inclytos Comitefque pcrmultos. 7 Quodque apud me in fummis eft & laudum (kgaudiorum(ncmip£ quod viam mu- niatad D ei ^W/«wfecundomihi locodicendum) quod Patre,Avo,Atavoq!tefttusf\u\ finceram religionemamplexi3 quafi Sionem fuam ab ijs abufuum & crrorum corrupte- lis,quibus oppletadiu jacuerat &inquinata, D e i aufpici- is ferio feduloque rcpurgarunt. Qup fadtum, ut fuper illis gavifus fit D e v s • ut & jam gaudeat fuper Jmen ipforvm* Gzudci vcro Sponfus fupcr hifce cmnibus^longiunque ^»- deau Ica vovemus finguli, ita univerfi,
At
indifcejjh ^Palatini.
At hijs,ctfij^/»i jam : tamen etiam cum nondum ffon- ******* Jhs gavifus eft. Extra fponfam funt ci omnia h&c. At fic ha- sPonfaf- bet Vcrfus noAcVyGaudebkfponfusfuperfjfonfam.Atque id de- mum noftri inftituti eft .• Non folum ut gaudeat fponfus, fed qu& (ponfus. Qua verb ffonfus, fponfam refpicit. Refpiciat Illam3 & novum \\Y\gaudium (nondubitoj pe&us pertenta- bit. Necunum : Multa enim (qua data porta) quafiagmi- ne fadto in confpe&um fe dabunt.
-G4tf^ttoprim6,quod voticompos, &defiderij fui. Btr 1 ftderium enim venicns, lignum viu : Lignum autem viu,m gJ£££1* ' medioipfoy & quafi Centrum Paradifi. Voti inquam compos, quod alijmulti, magni, cum haberent invotis, atqueadeo cxflmbirent, non tulerunt tamen. Non tulit ^Antigenes : Nec opus plura. Tu verohabes quodtoto mente petifti. -m,-\ Atque ex completo hoc dcfidevio gaudium primum.
Ex dcfiderio completobonicujufvis. At nec defiderium £ ullumita (utdicamj defiderabile, ut eft Sqonfie : inquacom» mode& foeliciterafcita3magnum momentum ad totius vi- ta? curriculum benebeateque tranfigendum. Sponfa igitur quae eadem defiderij materia eft,eadem Szgaudij. Paries ante pM 1 marmorcus,fednudus: HuicacceiTio fadia Utificazvitis, ut eftin Pfalmo nuftiali. Eteft hocquidem mutuum vtrinque gaudium. Vt enim faries, vitifulcrum afferr, & ftabilimento eft; ita vitis, parieti (hsecquidcm) pulcbrum fuum praftat, &grandiornamentoeft. Ornamentum autemres^Wjr, Et Ornamentumgrande grandis Gaudij.
At qualis fponfae d (Nam & id quoque inprimis ad rem 5 pertinet.) Certe Sponfie defideriorum: Certe rrjNr quodin lingua Sm&i,Sponfk nomen eft5id cftjomp/eta vndiq.J5 &cui apte quadret quod eft in Verfu praecedente, ur dicatdeea Sponfusy nsvsri Voluntas mea in Ma, quam velit pr# alijs qu# vf piamfunt omnibus.
Et mitto de/w»* dicere3mitto {kdedote; quanquam & 4 mihi dicere & llli gaudere fas de utroque : Mitto tamcn. Omnis enim gloria FilU Regis-abintusfe fctr*r\> p/*/.4j;I3.
intevioviihincordehtensftrmina. Ulaveio (^/Petrvs) i.Ptf.3.4. in confpe&u D e i quantivis precij, & pluris quam exterior ifta qua? homines ad fe rapit.
M IUud
8 o Concio Latine babita,
$ Illud igitur dico 3 atque lllud inprimis ei ketandum efTe
cenfeo,quod prseftans animi Foemina Ei obtigit,educata at- que exculta, omnium folers, qua? fcire sequum eft Regum Ftlias. Qupd iliibata & pudica5ut de qua mentiri vcl fama vereatur. Verbo abfolvam: dequafan&eid liceataffirmare5 Kutb.iM. quoddeR vt H A ille ,5 cit omnispopuliut quttota bkregione babitat, mulierem eam ejfe virtutis. Talis autem Sponfa quan- ti < Dic nobis Salomon: ggis inveniet mulierem virtu- tist *fW,« x**v w^tix.i w.-^Tif, prettumejtu fttper gemmas rarifii- m«s , chariftmasy de longilfimis finibus petitas. Et ha?c Tibi jam inventa eft.
- Super omnia quod Filia S i o n eft, quod pietatem im-
bibircumla<5tenutricis5qu6d Dei timcns. Failaxtnimgra-
Prm.ii.yu tia9vanaPulcbritudo}Multer Devm timensipfa /audabitur.Coro* na viro kio mulier talis. Quafi fuper Dei Dono tetabitur fu- per tali. Domus enim & Dtvitta a pdrentibus, a Domino **• tem proprii{&t notate iliud proprie)a. Domino propric Spon* fa talis. Quarc gaudebtt Sporfu* de Sponfa fua.
Sed annede Sponfk fola gaudium hoc < Non certe: ctt,Syrma habct, fecumque &poft fe tvahhgaudij multi- plicis. Trahit fecum3quem habet Patrem Regem Maximum : Matrem etiam Reginam Lecltfimam : Item Principem bono orbisChriftianinatum: Atqueomnes hos quafi Sponfodc- fponfat. Omnes hos5 atque omnes illos qui vel fanguinis hijs jure, vel affinitatis conjun<ftifunt. Gaudelit &fupcr hijs.
i.S/w, Libet autem hic & cum Davide quarrcre : Num parum vohis vldetur,Gcnerum effe RegisfGencrum autem in Filtation una ex multis5 fcd fic una^ut & unica.
At cujus Regis^Quid facias infelici huic fcculo5in quo vir- tuti teftimonium ferre,id jam fcilicet adulari dicitur. Dicam tamen, ncc pneconio debito virtutem tantam fraudabo3rin- ganturlicet & rumpantur. qui Illi, qui virtutibus llliusma- levolunt. i. Acid primo ponam, quod extra aleamom- ncm eftcontroverfia?, Regis,cuyjs dum G^rfit^infamiliam fe inferit inter totius Europa? familias Regias{ fidenter dico) antiquiflimam longe longeque nobi Wfimam.Nam id (credo) ncmo mihi negaverit, quodpofuit Devs Regem noftrum Primogenitum fuum^ac vel conominc excelfum prae Regt.
bus
in difeejju Talatinu
81
bus terra?. Ncc Reginam hic taceo, qua? RegisFilia vnius, alterius Conjux, tertij Soror, quarti quoque CMater, fcd ferb & fuo tempore futura. In hoc jam Apoltoli w« gav- iMtfu 20. dium, nec id folum, fed & gaudium & gloria fumma. 2. Se- cundo & illud, quod non minus liquidum ; Regis, a quo di£ cat virtutem, difcat & eruditionis laudem. Nullane vcr6 in Regeeruditionislaus^NuIlanein ca voccvis,Erudtminiqui ^MfU judtcdtis terram? voceadReges inprimis,vel potius ante primos fpe&ante. Nec erit hoc Illi in minimis laudum fu- arum,fedinomneaevummemorabile3 quod legitur per or- bem terrarum, & fit Ei celebre nomen intcr Heroas Ittcrarios. Caude vero ifto tam excellenti bono RexMagne, acfrue- re cum fortuna & gloria,tum natura & moribus Tuis. Cer- tant in Te cum CWaieftate ^mabilitas $ cum Operum laude, (ermonis decusjcum Ingenij praeftantia,/jw//Vjf maturitas,- cum Virtutum ornamentis Jcientiarum lumina.
Reliqua nontango, quaeinlllofulgentdecora omnium Virtutum;Unam illam,qua?^/^5f propriaeft,nequeo non tangere , tam eft huic loco& tempori opportuna. Emicat enim Illi in medio virtutum choro,qu# rar 6 per Orbem ter- rarum in Rege virtus eR9fidesconjugalis. Cujus non dubko, quin in mifericordia fua memor Devs parem ei viccm re- pendet,ut & Sobolis fuae connubia cafte integreque ferven- tur, fide mutua, mutuacaftitate.
Et erant forte prseter noftram hanc, Regum Filia? » fed (nefcio quomodo) non libetdicere, deince/lts, necpoffum dicere, caftis de nuptijs fufceptae h cert e non de thoro tmmacn- lato. Noftra vero hxc cafta3 caftis prognata parentibus • non ex inconcefits ( ut ait ilte) Hymen*is, aut innuptis nupt quibusconnubij jus faique non effet, quibus opus placato PMtf//fo,quibus& irato metus. Sedcaftis omnino quaeque Pontificis gratiam paritcr aciram infuper habeant, & quod vix reperias apud feculi noftri Reges, immaculato thoro. Nec dubito quin vel hanc ob caufam, gaudeat fuper illas JL^e- vs.
8 1 Qmck^Lkim hnbtta^
v SjfubquoPopuliis^fuperqueni DE vs, gauderefe, mul- tisquaolim, quanuper argumentis3toti terrarum Orbi te- ftatum reddidit : utpotc quem non ab uberibus modo & cu- nis, fed vclantCGunas & ubera Embryonem adhuc mirifice tutatus fit. Exin verd quanta Illi perieula intentata ! quantae * domi a fa&iofis Civibus moleftia?,quanta2 a vencficis in ma» ri ! a fratrum pari pcrfido in terra ! quantum & fubter terram pulveris defoflum eft nuper ! Sed tranfivit per aquam & ig- nem,&exomnibus hijs in mari, in terra, fub terra,expedi- vit II lum5qui/#/>er qui fuper lllius hlutcgaudet Devs..
Vr autem D b o charus Ille , falufque cjus 5 Ita Devs Illi vici(fim , veritafqueEjas^QuiFidei Defenformdivit^id- que jure merito , quo ncmpe defendiamat Veritas. Non e- nim Illa,g/<n/f*amat 5 mavult ftylodefendi. Quanquam nec
ftMM£,<fe fine cmii gladium portat ubi opus erit, ubi ad manus du<fta res &mucroncs. StyloCdixiJnonluris modo Regij, contv* illos de Roma Anti-cbrijlos Cbrifiorum Domini, quafi rem fuam agat folum : fed & contra mifellura illum Belgam$ Jidei verx vcrus Defenf&r, (\ui Christvm ipfum D ei filium, adeoque Devm ipftim in Throno fuo vadanus ho-
• mo impetere, & quafi capite minuerz aufus eft.
Quam vei 0 veritatis tam *r pacis ftudiofus. Nam & eam fi- biafcivitin Symbolum,infcripfirque fuisRegni Infignibus, Beati Pacific/. Quod^nifi interveniflet odiofum illud & paci plane fttale prodigium Pulverarij Sceleris . nifi poft illud, Pa- pae & Cardtnalis importuna? fcriptiones,^/*/ Ille vere PacU ficus jamdudumfuiflet. Verumenim qua? ad pacem ierio fe- cum meditantemac verfantem animo,ab hac tam fan&a & falubri cogitatione5 quam vereor ne infandum Sccius illud jam pene p:nitusaverterit. Acalij quidem alijs nominibus *\dw*< illosj Ego verovel de uno hoc,quod fic pacis fpem omnempneciderint^a bonisomnibus,diris omnibus ceter- num defovendos cenfeo. Gaudebit in Sponfa fupcr hoc Socero ac verius Patre^ quem fi per omniain his imitetur3credc mihi gaudebit fa&o.
Pergo vero etiam. Necdum cnim Syrma hoc contra- Jicndum nobis s vlterius fe porrigit gaudinm fiiper SponfL
Trahit
in difcejju ^Palatinu
Trahit enim cum Rege tanto Patre, Regna ejtis; atque cum Regnisomnes nos qui omnes Ejus fumus. Atqueitaqua- fi Conjugium hoc eft omnium noftrum. Non enim famili- am modd familia? (namque hoc ad privatorum quoquc per- tinet )fedqusePrincipumnubentiumlauseft 5 Gentem Gen~ ti defponfat : ut ha?c non tam ferfonarum, quam provincia- tum^ non tam Friderici & Elizabeth^, quam Britannta & Gcrmani* connubia fint. Gentem Genti dixi, immo Gentes Gentibus. Nam qua a Vzx.x^AngjLiamy Scotiam, Hiberniam- quz&Matre , Daniam & Norvegiam,qua.mtem affinitatis jura commeant^per Belgium perque alias • qua ve- ro Sx. Religionis )ux^ qui Religioni Qrthodox* favcnt omnino omnes. Quae non fatis ante connexae inter fe5 hac jam quafi gdamantinacatena conftri&aeac ferruminatae, quafi unum in corpus coalefcent,ac mutuas porravices pr*ebebumvut co- a£to in ordincm RomanoDiotrefhe^quiMonarcha jam potius cluere vult quam Hierarcha, rcddatur optata?4#& nitor jniftinusOrbi Chriftiano.
Gaudere quidem omnescertum eft cum Sponfo9{uper hac Sfonfdy fuper hijs Sfoufahbus. Nam qui alieno (unt a Rc« ligione animo, faceffant fehinc. Nolumus Utari Gath vel « ^dfcalon ^ Nec in gaudio noliro mifctbttur altenus. Atque Pw.14.pD* h#c mihideSponfi Gaudcbit fuferSponfa, Sponfrquc Syr- mate dicia funto.
VEriimcum hominihomo, velgcnsgenti\terra*antum i^Disrwfcr- tei rae fociatur. Majus autera hic opus movet Profheta, vemadgmdt- ut& Devs accedac nobis ad gaudium, qui vocarusad- utnmgU*m' erit, &infocictatem£40^ huiusnonillibencervenier, Ilh qux ]zm dixi gaudium modolunt-hocjam coronagaudij ; Et gaudet fuper te Devs tuus.
Ergonead Tiuptias interventus Dei aliqiiisc' Er^one ad gaudium Nuptiale^f Ad Nupti&s plane. Addo enim,a De o N^uptU, ut ipfa vox N^ubere, aliquid trahat de?{u- btbus : atqueutvocis vis,ficnatura rei ad nubes nosftatim fubvehau Non enim 'Haturalis ilie oonfnfus folum y qui in
M 3 wtf ti*
Qpncio Latine habita,
nuptiis, utinreiiquo animantium gcnere: Non Civilt pa- 5«wmodo3utinGentibusqu*e Devm nonnorunt: Dei quoque Fcedus in Sacris dicitur, Prov. 2. 17. Scias autem D e 1 Fcedus efle vel hinc, quod vides omnia Regum,omn\SL Wjtur* vi»cuk >Vmculum hoc tranfcendere,cum Sponfam tenellam , cum Elizabetham noftram vides in pro^ pinquo jam efle 5 ut derelinquat Rtgem Patrem , Reginam CMatrem , apud quos optime ei femper fuit3 nihil unquam defuit ab infantia3ut illis derelidis/equaturtrans mare ho- minem, quem anre heri & nudiuftetius nunquam vidit in vita. Hic jam aliquid de Nubibus certe. Hoc Feedus Dei. D e v m autem interefle Fcederi fuo par eft, ne fiat fine Deo Fetdus Dei.
Abfit vero, vt nuptU nobis nifi in D o m r n o : abfit, ut gaudium ,nifiin Domino etiam. Wjtbat (eft vbi dicit A- poftolus) tantum in D o m i n o : Et Gaudetein Domino dixit alibi,GaudetcJcmper. Et5fi veriim volumus femper gau- dere,nifi in D o m i n o non datur. Nihil habet haec caro, nihil hsec terra fempiternum. Atqui nos non fatis aulpicato vobis vovifle videmur,nifi fi ex voto Propheta? C. 5 1. 1 1. u t fi t fuper capita Sfonfi & Sponfie, Utitia Sempiterna.
Gavifut.eQ: Ionas fuper vmbra bcder& fua? gaudio mag- no. Afcendit vermiculus, & percuflit eam$una notte cxaruit. Quafibederailh gaudium omne terrcnum 9vmbrmk modo» & nifi vermem Dev s arceat evanidum ftatim. Quod w-
Jtartto* mm C a n -ffi innuptijs pofuerat Anbitriclinus deterius erat, & cito tamen exhauftum: quod eiCHRisTVs vinum fufc fecit, prajlantius multo fuit, & duravit ad finem. Vtique fi abfit Christ v s, fi abfque C h r i s t o fit nuptialcgau- dium, mox ibit in vappam crefcente tempore. Advocetur ergoDfivs. Isfe £?>4wadducat manu,erunttum Nuptu vere Paradifiaca. Advocetur & Christvs; Isfi vini ibi autor fajervabitur bonum vfijue buc. Qup diutius autem, eo dulcius meliufque.
Ex oipmionQbonimagni exiftit gaudium : idfide futuro pendetetiam(pendet vero defutgro etiam noftrum hoc,)
fym.i%.xi. Spe tzntvimgaudcntes fumustLaeta quidem fatis principia, fed
quid
in difcejju Talatini. 85
quid longadies vehet, non perinde conftat. Cogitariones hominum timida?- & incertse, providentiae noftne. Qup ergo opinio ha?c noftra jam in aliquid tranfeat opinione cer- tius5utqui^^W(f«/^fumus5fimus &re . certi reddendi quod incertum una ratio De o,opus eft ^<nminth ut Ille nobis gaudij Adjutor fitropus alteracopula, aqua prior fii£ penfa pendet, Et gaudcbit fper tc D e v s tuus* Ne ver&ne feorfim ifta fe habeant, fed in unum quafi gaudium concref. canr, fit cum gaudio thalami, gaudium quoque coeli, fic gaudeat sponfus ut & una D e v s 5 non autem feorfim Spon» fiu* & finc D e o.
Etqua? tandem ratio D e i conciliandi^ut Adjutor nobis *-^Sponfa. Cttgaudij? Nullaquidemprorfus, certenullapotior, quam ^s"wSi" finoscumtawrconciliemus. Advertitehucanimum. Pe- rinde enim ut nobis de noftris, ira D e o gaudium eft de fponfalibus fuis. Nam&fuallli Sponfalia funt3tefte Hofei: Et Filius ejus, nefcio quot locis quafi Sponfiis introducitur, fua ipfius voce ^Mat. 9. BaptiftA. Faranymphi^ lo. j. Pavli Mat.9.t,> praconio ad EpbcJ..a.. Tandem& Ioannis, Apo. ip. l0^-29* quo loco etiam Nuptiarum folennia celebrantur. Myfterium de quo initio monui ex Apoftolo51 Dei Stonemfid eft, G h r 1 s t 1 Ealefiam defponfantis..
Defpor*fanrisautemfide)apud/&/?d0*. Nonenimj^wi capirur ille, non vel opibm vel fplendore generis. Tcrrena haecaurboramcnra funr. Gaudebit, fi in familianv, fi.in Gen- rem inferarur Sptnfus, ubi Sion,ubioirvaverar ubi fufcepra publice Religio cufta, &cura cultufqueNuminis^qualcm Ipfc nobis verbo fuo cocnmendavir. Sic defponfiri.ralem in ftirpemj familiam^ genrem inferi/arlicuas fumraaquir qui- dem hominievemre poreft. Redit ergorestotaad Reli- gionem & ^w:dandaopera5.ut ne&atur hknodus.Is fifak vus^ Si gandes tu ( Siav) fuper De y m tuum^gaudebit fuper te
DEWStUUS.
Et en religio hic apud nos^ in Britannia noftraprifca, ca- fta, defecata5 &veroquam5;^ agnofcar. Quidagimus^ imufne inhunccampum ram late patentem3 ut docearaus5
nufquam
86 Qoncio Latine habita,
nufquam gentium, religionem exiftere, cum SionisvQrx^ id ef\,avx\ Evangeltcis ApoftolicifqucinfUtutis mage congruam quatnqua? hicapudnosc'EcceauteC^/S}m«;^//r4W XL. (ilno minus)Amculis comprehenfam. En vero ScCatechtf mum: brevemqtridcm illum, fed cujus in brevitate nihil de- fideres. En Ecclefia? noftrae Apologiam vere GemmeamJlnde qui volet , petat : Nam prolixus hic mihi labor nimis3per fingula difturrendi.
Circundatevero5,/M& luftrateeanu NobisCwwunus in Scripta relatus a Deo, DuoTeftamenta,TriaSymbola, Quatuor Priora Concilia, guinqucfecula,Patrumquc pereafe- ries, trecentos antc Conflaminum annos,ducentos a Conftan- tinoy regulam nobis Religionis figutit. Quibus vero vetus Ca- tholica non fatis3 fine^w4»^a(fumeuto novo • Quibus, in ijs quf dixi non eft fatis, nifi & ad f^ces vfque hauriunt abtt- Juum atquc errorum (ut ftbulas tzceam 8cfigmcnta, qua?Ec- clcfiam poftcoeperunt occuparej fruanturfane. ! Agc defpondeant fe D e o fide non fcripta : Sion (hoc
2 certum eft) noneftita defponfata. Adorent quod ncfciunt in /tf.4.*x. Reliquijs fuis5 adeoque & in Hoftijs : A monte Samaria, hoc,
3 non iSione. £>ua nejciuntlinguaorent, fecra celebrent3 ftnt 1.C0M4. mente,fmc fruclu (Sibenercm norat Apoftolus * ) Non fic
4 oravit, non hsec Cantica Shnis funt. Invocent in quem non credunt ■: San&os autem in quosnon credunt diligentius frequentius adeant, quam Christvm: In Sionc non fuit
5 fic. Proijciant fe atque incurvent coram piclk fculptave ftmili-
6 tudine:Sion ad hoc,veftes fuas fcinderet, Eucbariftiam media parte muttlmt : In c#naculo Sionis neutiquam fic fumpta,fed
7 integra. Adorem ibi fub fpeciebus dditefcens ?^umen, de piftri- no fa&um : horreret hoc Sion & plane refugeret*
Quidcum adorant pofitumacfedenrem fupcr altare, Pa- fwwfuum:' Cumhominem (utparciflimedicam) circunda- tum infirmitatibtM , faepe illiteratum,fepe /purcum3fa?piifim£ atqueadeo hodie Canoniftammerum^ cum hunc ponunt fibiincolumen Fidei 8c Rcligionisaitqui^^/crr^fci- mdt^ licet: Ferretne^/^hoc < Nihilhicquod5/'^«;/^/4/,ni- hilplane. Nihilquod fidem illam primam,veram3 SancJis
femel
indifcejfu Talatini.
87
fimeltraditam. Non ha?c caftse Fidei fponfalia. Fuci mcre- tricij multum fubeft. N on gauderet fuper ifta D e v s.
Envero & Ordinem etiam apud nos Ecclefiatficum ,qucm vel Apotfolus videre velit^vifo gaudcat.De Ordinc dico,non dehominibus$ (nihil atrinets)qui qualcs quales funt, D o* m 1 n o fuo ftant vel camnt. Sed de Ordtne ipfo, quem pra* Km* r*4r me fero, quem dicere audeo Apotfolicum plane. Nec Difci* plinam magis ad mentcm Scriptura?, magifve ex more mfti- tutoque Stonis, quam qua? viget hic apud nos^ fi obtinerer, nifi(non dico per Lcgcs)pcr Leguleios fubnervata adeo foret.
Non hic vidcas mcdia dc plebe Presbyteres • virosforte probos, fed artifices, fed inftitores, nec in Clcro pofitos, at- queita Apoftolis inauditos. Non Diaconos Sncris nunquam initiatos3mere Laicos^annuos^bimulofve, poft muncre ex- uendos. Non mutilum Epifcopis Ecclefiaflicum Ordinem, quos pofuit Spiritvs S anctvs regere EccLfiam D e 1. jfr20.i9. Sedenim quos omnis :ignovit Antiquiras & vcncrata cft, rf- te ordinatos in Clcro & dc Clero Diaconos, Presbyteros, & fupra utrumque Ordimm Epifcopos : Deo primum , poft & Rcgifut mos olim in St$ne)t ationem reddituros procura- tionis fuae. Ordinem9quo nihil vcl SandisLiteris,vel Sandis Canonibus, vel veteris Ecclcfire praxi, vel Chntfian* Rei- publicae Statui (ubi quidem penesunum rerum fummajma- gis confentaneum.
Dumquc itanos Christo, Ecclefiamquc noftram u- %.mumufqut ni Viro defpondcmus, & quafi caftam Virginem exhibe- & sPonf* mus Deo, fperamusgW^ fi/per Te (Britannia ) Devm^"1 tuum : Speramus & la*ta fronte afpicere noftra hcec de Sione connubia, & fignare fupercalumen vultusfui. Qui- bus jam valcdicentes benedicemus deSion, quo 8cSpon/us ztqacSponfa fuo fibigaudio , & vero divino hoc ctiam 5 illi cum Sione, Sion cum illis mutuo, immortaliter, omnes deni- quc in D e o gaudeamus.
Atque cx hijs aufpicijs, aufpicatifque adeo initijs, fpcra- mus jus quoque fore nobis & partcm in Sponfalibus magnis D e 1 & Sionis : vocatofque adco iri nos tandem ad nup-
N tias
8 3 Qoncio Latine habita&c.
tias Agni & SpONSiE fua^ Quibus quifquis intcrfu- turus, eoipfobeatusin.omnccevumfuturuscft. Nam coe- pir quidcm Mundus Hwptijs, nuptijs in Geneft, A da primi cum Eva; idemque dciinet in nupttas Mundus, nuptias in Apocalypfi, Adi Secundi cum/W, Agni cum Spoma> De i cum Sione. O illa tetitia, ogaudiumilludquantum erit & qualc ! Nonafcendit in cor homims,c\ui ibi Utitia pci fru- entur, quibus gaudijs exultabunt, quanta mvoluptate vi- vent in a?ternum. Is fic finis omnium noftrum : E6 perducat nos,& pervenire faciat Spon- J&*Magnus Christ vs Do- m i n v s nofter, &c.
QViESTIONIS,
NVNQVID PER IVS
DIVINVM, M AGISTR ATVI
LICEAT A REO IVSIVRANDVM exigere ? Et id, Quatenus ac quo-
ufcjne lictat ?
Theologica Determinatio:
HABITA IN PVBLICA SCHOLA Theolog.Cancabrigije, menfe Iu!io, i^inni 153 I-
Per L an celotvm Andrevvs S. Theologix Docloretn.
LONDINI, Excudebat Felix Kjngtton pro R. B. & Lyindrdd Hebb. 1619.
NVNQVIDPERIVS
DIVINVM, MAGISTRA-
TVI LICEAT A REO
Iufiurandum exigerc? Et id,
quatenus ac quoufque liceat ?
E Queftione in reos habenda fub Re* ligione juramenti, deque ejus per re- osvel fufceptione, vel declinationc lcgitima- nuperqusefitumeft : 2iun- quidprjusfafquedivinum, UMagittra- tui Ikeat a Rto jufiurandum exigere ? Et idy quaienta ac quoufque Uceat ? Eam e* go quceftionem, nequa mcmoria? ve- ftra?,nequamece confufiofiat^ fic pote, quafi quinqueia propagines,didu£tam volo. Neque vero in hoc tamfuc- cindo biduifpacio,methodus mihtmagisdiftindta?in metv temArenit. 1 An exigere juramenturaliceat i 1 An Magi- ftratui liceat? 3 An a partc rea id liceat i i An omni m caufa id Jiceat^ an vero non in Capitalibus , fed qua? mitio- re poena luuntur ? S Qupufque hoc liceat, & quatenus t Equibus prioresilla?tresquaeftiones3nthil quaeftionis ha* bent : fi fani fumus in Thcologia. Expediani crgo pau- cis.
Ac primum, exigi licere juffurandum jus feerum eft, quaiqrevplurimum intereflfe puta, (quod Christvs &ckincaufadivortijJ qualis- quseque res ab initio fuerir^ kl psimum iaquirere. Atatis ffexumulxamutantur t: Pria-
N $ cipiunn
T)ejure-jurando
cipium Indcx certiflimus. Qosero igitur, ubi, &quando, pritna juramenti menrio in lacris literis «f Rcperio3GV.*. 24. Abraha fcilicet adigentis ad jufiurandum fervum fu- um fub hijs vcrbis5 hacque caeremonia: K>ne nunc manum fubfemore mco5 ut jurejurando teobftringam5 accepturum te uxorem filio mco5 e cognatione mea* lca3 quod primum eft in ficrapa^inajuramentum, exprcflum eft.
Acutantiquifiima &pritna :. ita frcqucntiflima & pcne folahujufcementio. Hoc \]5[\im ( jurare, ) vix reperi^s u£ quam in Teftarnento vetcrf, nifi vel fub Hipbil : id eft5 con- jugatione pracceptiva, ratione defcrentis : vcl fub Nipbal: id eft5 conjugatiQnc '.pafliva , ranonp fufcipientis. Eodem- que jure & Grceci funr5apud quos W, Iuramenti nomen eft. quod ferefolum inTeftamento Novo Spiritus San&us ag- nofcit. Eft ineavocecoar&ans qua?dam neceflitas, &(ut loquuntur) exigentia, non minus quam in Ab eadem enimvoce, vox utraque5nempe ? coardlandi. Illo- rumque proverbio decanratum eft5 ^^^x»^5 Bellum& jufiurandum,'»»^*^-^^,' id eft5 fpontanea,mala efle: & ut bona lint, efle debere 5 id eft^prejjaejrexprejfa (ut fcite •Avgvstinvs de juramenris ) vel aufl$rita:e de{erentis> vclfaltemduritknoncredentii. \3t nifi aliquofaltem modo, atquealiqua (ftec levi) caufii, cxigatur - peccetur, tum jure- jurando,tumbeiligerando. Exigi crgo pofle, veldebere potius 5 ipfa natura?, ipfa vocis vis, evincit.
Sednunquid a Magiftratuc' ( fecunda jam h^cpropago *ft.) Ccrte5a Magiftratu.
Sic olim Theologi,Non modo quodque corpus5(ed ani- mamadco quamq; 5 Potcftatibus fubje&am efle^w.ij.i. Efle igitur Potcftati , fa&am poteftatem 5 ut corpus tradat cuftodiarincarcerando,nequ6 aufugiat : Efle itidem,uta- nimam quoque tradat cuftodia? fua? , jure-jurando • ne qub fcihcct fubtei fugiat. Quo nomine aptiflime Devs ip- fc dixit5Iufiurandum vdj to83 ideftjanimj vinculumfivccar- cercm.(^»w.3o.i3.)quoquafi conftringatur anima : con- ,ftri<ffe appofite & cxpedite refponderc tcneatur. Vcrum introadhucmagis. Si Do mt k o hoelicetinfervum, ut Ab &.ah JE) Gto.24,3. fipatriiiifilium^ut I ac o soin
>v Io s #
'Jbeologica Determinatio. 95
Iosephvm, 29. fi fratri in fratrem, ut cidem
Ia.cobo inEsAWMj Gen. 25.33. ncmpe adigeread jnramentum : Vtique meliore id /ure licc bit Magiftratui in fubditum, cujus imperium omni alioimperio cxcellentius eft. Addoetiam, fiderkecollocandoin matrimonium fi- lioa id liceat, ut A b r a h m fcrvum : fi de commodo fe- pulturae loco deligcndo, ut Iosephvm: fi de jure pri- mogenitura? tranfigendo, ut Esavvm; privatisincau- fis, addo etiam & mmutiffimis, fi cum publicis conferantur 4 utique meliore hoc jure licebit magiftrauri, in communi Republica? caufa, cujus interefle eft majus omnialiointer- efTe.
Idque cautum eft lege divinS, Exo. 22 . 8. difertis verbis. Wcaufk depoftti, ftfant fe coram CMagitfratibus, ait Devs, Qup in loco, D e i ipfius nomine, nominantur Magiftra- tus : Necquovisnomine, fedilloipfoquodab ni^idcft, ^/«rWmtranfumptum eft. Quafidicat3 Coratn Iurato- ribiisfe fiftant, aut jis3 qui (cumDEi viceju* dicant) in judicio ipfius, ipfius nomine, juramentum ipfius exigere poftunr. Nerripe Vicarij D e fcf Pfal. 82, 6. in judicio D e i. 2. Chr. 1$. 8. juramentum D "e r. Eccl.%. 2. Magiftratui ergolicetj Magiftratui (dicoj cum Ecclefiaftico, tum Ci- vili. Cortfmil!o5nempeEcclefiaftico> Jcge purgarefe/0- ramento jubetur mulier, in caufa fufpcdx fidei conjugalis, ^ium^.i^. Coramhoc, Civili fcilicetjege purgarcfeju- ramcntOj jubctur virin caufa Mpzckx fidci focialis^ Exo. 22. 8. Cujuspraximvidemus (cftautem praxts fanftorum, interpres prweftorum) Eccltfiaftici quidem in Efra^ qui ju^- ramentum exegit incaufamatrimonij, Efr. 10. 5. Civilis vcrbin Nehemia, quiad juramentum adegitin caufa fo.no- ris, Neh.$. 12. Nequc vcro Magiftratui foium pio &reli- giofo, hoc juris eft $ verum & Ethnico • idque in populum T> e i. Pra?ftitit Nebv cadnezzaro j^ramentum Zedechias de fidelitate- pra?ftanda5 2. Chr, 36*9* a- da&us pracftitir 5 rite tamen fi Ezechieli credimus.. Idque cum poft, aufu facrilego, violarc tentaret ; non tulk jmpune, Bzich.ij. 13. Addodeniquer Non hocta:itum iilislicereinpopulos fuos^ verum &inhofpitesac peregri-
nos>
Ttejure-jurando
nosquoque, intra ditionem fuam, five commcrcij, fivea- lia de caufa haerentes. Quo ipfo nomine, Iosephvs Mgjpti jam Prorcx,juramentum dcfert fratribus fuis,etfi le- gibus& natura Chanana?is, incaufa fufpedte proditionis. Gen. 43t3-Ex hoc ergo jam liquet • tum exigcrelicere,tum licereetiam Magiftratui.
Scd utrum-ne a reo?(Quod fum pollicitus tertium.)Nec fd in dubium vocari poteft. Exod. 22. 8. Depofitarius fars rea eft. "I^um .5. 19. Mulier viro zelotypo fufpe&a violati thori,/>4n rca quoquc. At utrique defertur jufiu- randum, nec declinare fas fuit. Paucis compledlir : five quis dolo rem proximi intervortit, five mala fide amici rem procuravit, five rem repertam, rcpetenti non reftituit, Lcv.6.^. five ( ut mihi quideiji videtur J ullo prcterca in crimine(indefiniteenimponitur, i.Reg. 8. 31. ^winjtjf*. id eft,quicquid pcccaverit)licuit a&ori ^Jwrtfi rh* p naV,id eft, juramcntumreo impingere, vel leyarefupei ' cojurawcntum (Hc- braica phrafi. ) Nec reo detre&are licuit, ab a<ftore quidcm ipfo,nedumaMagiftratudelatum. Equidcm inciderenon negem tempora, ut vel ipfi a&ori defcrri expediat, non (0- lumrco. Vtriquenamque praevaricari contingit; A&ori, calumniando^ Reo, tergiverfando. Sedfi jus5ecoelo pe- timus, id eft, efacris literis ; reo magis. Exempla quidem ab ea parte fere funt. Vix vnquam reperias in lege, delatum a&orijufiurandum • Reoreperias quam faepiflime. Ratio- nem reddit Moses: A&ori (quippe qui plerunque pars laefa fit) incalcfcit animus, totus in fermento eft, ira?,via- di<3a?, malevolentias oeftro pcrcitus, accclcraret orc (uo . quod in juramento vetat fapiens. Eccl. 5. 1. Quareinepta plane materia juramcnti. Reus, quem falfi criminis reum, lcx femper autumat, quoad conftet contrarium, multo ap- tior. Minus in co praejudicij, minus affe&ionum, prceter fortetimoris,quiipfecoseftquafijuramenti. Quare, areo exigi,& licet,&veroparcft.
Accedo ad quartam : £ua tandcm in caufa iflbuc par ftt • quae paulo fpiffior eft,& plusqu^ftionishabet. Accaufa- rum quidemnon aliundedivifionem pctam, quamc jure noftro: id eft, Theologorum. Ibi,legefacra, ali#,
id
^Theologica Detertuinatio. 95
ideft,Noxxfeupra?varicationescenfentur. Ex.21.9. ali#, rmB»»Dwoideft5caufecapitales. Dct4.21.21. Quarumatro- ceshar, vita quidem fanciuntur : vita, five mturalt morte moriatur : five Civtti, id eft, exilio ; leu (ut focra? litcra? lo- quuntur) eradicatione. Efr. 7. 26. Quibus congencrcs funtco^ wvo ideft,caufe fanguinari^: qualcs erant, Deu. 25. 12. Membri amputatio; &ibidcm verfu 2. plagarum infli&io. Illa* vero altcraenon pcrindegraves5 partimpe- cuniarum mulfta conftabant, r«j «w, partim vinculis jmot-* Efr. 7.16.
Ecquis inijs quae capitis fanguinifve poena!uuntur, iuri- juraodo locus f .Non fane fuadeo. Primum, fcriptura? prax- is contra venit. Video enim, cum de Achanis capite agerctur, Iosvam fic agentem: Narra mihi, filt mt 5 non \uramihi. Cum deloN ath anis, S a v l e m idcnti- tidem: Dic mihi I o n a t h a n • non df jcra mihi. Spon- tanea, non exprcffa confdfione; interrogatione fimplicij nonreligione juramenti. Quin (quod caputeft inhacquu dem caufa) video ptophetam ipfum I e r e m i a m ab ip(b rege interrogatum, Puqabsteverbum, ne ceiato me illud • fti- pulante, (nec id fane fine Ipiritu di&ante) T mtum ne capttale mihiftt refporfum meum. Ac fi in jis quidcm caufis immuni- tatcm De vsdediflctrcfpondendi. lere*$% 14. Acratio quidcm favit. Sic enim (quoad ejus fieri potcft) queftiones a Magiftratu habcnda? funt ; utmanifefta abfit ja&uraani- marum. Cumquc ex ore maxime mendacis,, illa vcl maxi- m« veritatis fententia prodierit, {Pellem propetle, & quidquid eft virOy daturus eftpro vtta fua. lob. 2. 4. ) vcrendum nc illud (guicquid)t\m\ confcientiam ipfam juramenti, tumtimo- rem Numinis5tum quicquid prsetcrca religioniscft (utho- mincs funt,utque mcntem habent)comprehcndat. Quarc, etfinihiidcfinio: tamen (nefcioqaomodo) inhijs quidem caufis, propter pcrjurij periculum prcefens, jurijurando par- cendumcenfeo; legefque quibus vtimur falrcm idcmhoc cenfuerunu Inaljjs vero ijs,quae m#ipre noxa cumfint,mitiore pcenapJc<Suntur5 noncenf^o. Nififorte5 Comicumquoque illud jam in Theologiaicceptumfic: rmtmnm reifcrvanda, non perdmd^ condttum ejfr. Cautujp
T)e jureojurando
eftenim lege generali, Lev. 5. 4. £l*ed qttis juraverit ftve benefefafturum,fivcmaFeidfHerit $ tcncri debitorem>ut ftciat : Idquecum de malo culp* intelligi nequeat (ut in fcholis lo- quimur) nc fit enim ficramentum pictatis, vinculum imquitatis : in malo poena\ teneat necefie eft. Quo in genere5nec renuere juramentura licuit, nec datam in eo fidcm poft refcindere.
Non renuere: Sciehs prudens excgita S chimeio juramentum Salomon, in damnum libertatis fua? • ne quofe fcilicet proriperet trans Cedronem: legitimeexegic. Cumquepoft Schimei (juratus ne tranfiret) tranfitffet tamen: capiteluit, & licitequidemluir, nontam tranfitu Ccdronis, quam juramenti fui, 1 Reg. 2.43. Quid quseritis t Quanquam prophanus Schimei, juramentum nullus dc trc&avit • etfi in difpendium libertatis fua? . Nequc vero M 1 c h e a s, qui juramenti religione obftri&us a rege 5 (neque aut femel id, auttum primum, fcdaliquotiesante fadHtatum) quodfolutus renuit, adjuratus non renuir5fed refpondit; etficerta illipoena ante oculos, etfiamandan- dandus ob id refponfum in domum carceris. 1 . Reg . 2 2. 1 . Quo exemplo, tum id conftat in moreinftitutoque pofitum fuilfe ifraelt in refponfa jurarc \ tum id, quanquam prophe-f tam Micheam, nonaufum tamen(infcitiaidfortejuris divini) quod nos hic hodie facimus ; autftipulari, nefrau- di fibifit juramentumfuum, libertati fua^ autfiid nonde* tur5tergiverfari.
Noh refcindere : Quod ipfum fummo fcilicct argumen- to eft, legitime preftari.Nam ni ita fit,Redte Avgvsti' kvs: lnjulta vmcula, rumpatjuHitia. Non erit (fpero) de* teriore juremagiftratus3 quam quivis de plebe. Atqui pri- vati cujufque eademum virtus non infima; Sijuratus in damaum fuum,non mutet tamen,quod vicino pepigit. Pfal. 1 5. 4. Et5 fi non,quod vicino • nec quod Magiftratui : Me- liore quidem jure, pari faltem. Quid qua?ritis i quanquam prophanus Esav, juramentum nullus rcvocavit ; etfi in difpendium haercditatis fiue. Verum enim, ut quo jure fint privati3hacinrefemelfciant ; nequercgifasiftud. Iuravit in damnum fuum Zedechias, idque prima facie ; (er- vitutcmfcilicctjtumfuam^ tum populifui, Euch. 17. 13.
muuvitj
97
mutavit; fed & deteftante fa<ftum Deo, & vindicante. Nequeveroreipublicae. Refpublica jfraelis, juramentiin- terventu, foedus cum Gibemtis fancivit. Contra venit illud, tum commodo fuo, tum politico D £ i precepto. Non cenfuit mutandum, re&e cenfuit. /o/p. i$. Idemquecum Savlvs poftea mutandum cenferet, etfi zeloid l(melts fa&um,periculo id primum regni fui,excidio poft poftcrita- tisexpiavit. 2. Sam* 21.2* Nonregi, nonreipublica? nec privato igitur. Concludo jam : Abfit modocapitis pericu- lum ; in rebus causifque, qujeve mul&a, quseve carccre ple- fiuntur- Etfubdito prseftare juramentum fasefle, &ma- giftratui poftulare.
Verum in eo ha?fitationis plurimum ; hoc ipfum quouf- queliceatj&quatenus. Quodegodumexpedio : a&iomi- hitota,five(utloquuntur) prtceffus judtcialis obcundus cft; ut, quatandem prodire tenus,ubi non datur ultra, cognofci polfit. Acilliusquidcm fquodad prsfens hoc inftitutum noftrumattinct) partestres: quas hijs nominibus in facris literisdefignatasvideo. Piima, Admifliolitis, 5*q «^dix- tMdUribb, cre Hebrdi: ideft,ingreffum caufiead judicium • QxEfau. 1.23. Divus P a v l v s h*Mt<*™. i.T im. 5. 19. Se- cunda, Status caufar, eiufque pofitio b ^muoideft, bafin bjuecb/mribb, litis Hebrd nomen fecere , ex Dcm. 19. 13. Graci ™ P.Pa vlvs fni fallorj itmtjb fok 6i 16. Tertia,Pro- bationum inquifitio «ampnideft,perveftigationemlitis///- cchtkerribb, d*i appellant, ex lob. 29. 1 6. Grtci vn***tytw 1 P.Pavlvs Heb.6.16. (Nam curaquarta, quam d m m id eft, fententiam omnes vocant, nihilmihi negotij.) Triaergo hxc infunt in omni judicio : Legitime quis vocari in jus dc- bet : Poft, ftatus caufae fieri : Probationes demum inqui- ri.
Acin prima quidem5haud ullus (quod fciam legenmve) juramenti ufus. De catamcn ut inquiram, facitquorun- dam error,minuendusmihi hodie(fifierimodopoHiO qui non fatis fibi accufiti, imo qui feipfos accufaturi fibi vidcn- tur5 nifiprodeat inmediumacconfpe&um accufatorquit piam : qiuque quod ab ijs juramentum requiritur,ad ftatus pofitionem,id eft,partem ftcundam^ illud ad primam hanc,
O * id
98 De jurejurando gtai ;
id eft, litisadmiflfionem requiri, falso id quidem & temerc arbitrantur - fed tamcn arbitrantur, x Propono itaque fic : Omni in lite, vcl iti in apertorem a effe ; ut conftet tum dc fadto, tum de perfona : Sive \*' b deprsehenfafit pars rea : id eft5 (utloquunturj infadiifla» graritia, ut illa, loan, 8. 4. five ita manu elata, vel aufu (ut di- ci folet) notorio, utcoram magiftratucoetuque univerlb tentatafuerit5quale Z amri facinus, l^u. 25.8. Inquibus ita propalam geftis,nihil accufitore,nihil tefte opus eft; vel 2 fane ejufmodi5 ut aut de fado conftet incognita perfona5ut a in cadavere reperto, cujus percuflbr ignorarur. Deut. 2 1. 1. b aut de perfona quidem, incognito fa<fto,ut in Achanis. Iof. 7.1%. Quaquidem in re fic controverfa, vocari quif» piam in jus poterit, modis quatuor3 ex divinas legis fenten- tia.
* Etenim vel indici/s prodi quis poterit, utin primailla juftitia divina (quam humana omnis imitatur) adhim eft contra Adamvm, fine delatore, folis indkijs: quod fe fcilicetproripuiftetinfugatii, atque inter denfa aibormn abdidiffet(confcij nimirumanimi indicium.) Gen. 3.8. In fecunda illa3contra Cainvm, ex indicijs itidcm, (nernp£ Abele nufquamcomparcnte, ) repertaeffufionefangui- nis,prcegrefia in Abelem five ira5live invidia Caini. Gen. 4. 63 10. Primus hic modus eft.
2 » Secundus : vel infimulante altero prodi quis poterit *
m illa ipfa in juftitia prima, folus Adam citatus ; fed is in qua?ftione (ut Rt) E v a m infimulavit i Eva itidcm ferpen- tcm. Gtn. 3.12. Atqueitailliquoquereipera&ifunt.
3 Tertius: vel porro infamia, (ut plcrunque improborum fa<3a fufpicio confequitur, fufpicionem fermo, fermonem infinuatio.) Atquc ita fcilicet,a<ftum contxaSodomitas. Gen. 18.20. Chrnor Sodomorum cum multus jit- defcendam ejr quiram, ( inquit D e v s.) Eodemque modo 3 quaeftiones habita?, tum in lege : Si perlata adte fama fuerit, aut fi fando forte inaudkris. Deut. 1 7. 4. Tum in Evangelio, ut contra inceftum. i.Cor. 5. 1.
4 Quartus: vel denique foggcftiont feu querela3 ut in Jobi caufa. Ca. r; 1** Vbi accufiuor fratrum noftrorum, (ut
eum
^Tbeologica *Determinatio. 9 9
cum Divus Iohannes nuocqpat) fan&Um illum virum> hypocrift 6s, falfi quidem criminis, fcd tamen uiminis, re- um, fecit. Eaque partim juridica ; quonomine fuerunta- pudHebraos, quiwvo^w baalt mtjhpat, jdeft, magiftri Jitis diccbantur. Eja. 50*8.- Ubi poena reiquserituij vel Ixfe parti (atisfiat3in caufa injuriae. Partim(ut Ioquuntur) Ewa- gtlicAy qua Ecclefiae denunciatur quifpiam. LMat.i%. ij* ubi medicina tantumrei quasritur, ut Ecclefia? fatisfiar,in caufa fcandali. In prima, res ipfa loquitur (ut dici foletj rcumqueinfimulat. Infecunda3 reusaltcr alterum. Inter- tia,populi voxdelator eft. Inquarta, unusquifpiam, pro- prij veiique nominis accufater.
Addo etiam hijs quintym adhuc, verum non (ut hxc) ordinarium expcdienda? litis remcdium • quin plan^ex- traordinarium* nec adhibendum, nifiin valle Achor id eft, contra perturbatorcs Ifraelis (hoc enira fonat vox AcHORij nempe atroci aliquoin fcelere, aut pericli* taote Ecclefice regnique ftatu. Inijsenim decurriturad ex- traordinaria,ad fortes fcilicct, a I o s v a, quod quibufvis incaufis3nondatumeft/^ j.i6. Inijs,fuafolumfufpici- orie fretus IosepH; vos exploratores ejlis (inquit) & adnudasterrafartesdetegendas vcnijifs.. 43.3. Cumque illincgarent • fincindicio,fama-delatorequoquam • quc- ftione habita, Simeonem detrudit in carcerem, reli. quos adigitad juramentum. Necilliadjus gcntium pro- vocanttamen, autcontra jusfafque fecura agi eonquerun- tur. Vbienimdercipublica? paceageturjtantiilla eft; ut nondubitem, D evm, fuucn Magiftratui zelotypiae fpiri- tum permiffurum dTe, defalute Ifraeiis fui ; non minus quam marito fuum permifit5de caftitate conjugis fuar. Num. 5.14. Nam& res.de qudagitqrinfummogradu perrculofa eft, ucdiflimulari nondebeat: & perfonas, quibufcum agi- tur» nifi confcios fuos^ teftes nullos adhibere folenr, per quos argui polfint. Et fcclus ipfum, quode agitur, cxco , genere fcclerum eft, quce imprefla poft fe veftigia^ aut no- tas non relinquunt^ per quas manu tencri queant. Quare in iftisnonminus fufpicione folarccufare, quam perEquule- um5 Cippum, Scapham, qt^ftionemhabcre fas : (cuirei
O 3 fiierunt
ioo *De jure^jurando k*£ i
kn.i*.tf. fucrunt illa in divina republicdOQuorum utrumvis, in alijs, fiveIitibus,»fivecriminibus,nemo permiferir, Re&e (Ci bene meminij Seneca reirationemrcddit:^^/^4^r4Ar^- tnm eunt9iniquum eftju&ttiam ad gradus tenm. Cui non valde diifimlliseft , (ejitequiinfcclcre Achanis abruptoadfbr- tes decurritj qua?ftio plane extraordinaria. Pcrturbari vult illos lfraelis Devs, qui perturbarc nituntur//r*i&/wDE:: ejufque rci vallis Achor, perpctuum monumentum.
Iam verdqucmcunquein jus vocarit magiftratus,prf eun- teexquatuor illis uno (aut,ii de Reipublica?EccIefifcvepa- ce agatur, quinto etiam) lcgitime vocatus cft. Nec cft, quodmctuat, nefc accufet aut prodat 5 accufatus jam & proditus legitime. Eft quod curet,quo modo fe accufatum lic proditumque, lcgitime defendat. Atque ha&enusdc jure accufatorio.
Affumo jam fecundum. Re, fic,fub judice, indubium vocata,vel fatetur reus admifTum fcelu$,quod fccit A chan^ actuminconfeffum, nultefuntludicis partcs, nifiutferat fententiam : Vel, (quod fercfit,) negat; quod eleganter inprimis expreifit Salomon, Pro. 18.7. IusJus eft, qui primusinliteefl, donec fuperveniente proxtmo, perveftiget eum ludex. Negante jam reo per depulfionem, a&ore pcr inren- tionem affirmante, oxiiuv PaultnaiUa^rtuy^ dequaad Htb. 6. 1 6. Cujuso-n^w feucontradi&ionis tcrminus,illud eft, quod in omni judicio qua»ritur, ut ibidem Apoftolus animad vertit. Terminus autcm nullus rcperietur, donec in aequilibrio rcs > ideft, nifi altcra caufa uberiorem habeat juctimTit, quam altera. Apoftoliea vox eft eodcm in loco. Eamergo, qua parte lateat inquitcrc, judiccs partes funt. Tenuiscnim labor, tcnuislaus, Iitesdirimerequ#in pro- clivifunt. Illas, quarum obfcurum juscft & perplexuro, excutere; id dcmumludicedignum. Caufamquamnoncog* povi, pervelttgavi eam, de fe ait lob. cap. 29.16. Idque ipfum dextre commodequc pneftare, honor eft magiftratus, ait S alomon Prov. 25 . 1 . Cui ipfi honori fummo fuit, fen- tentia,quam tulitin lite omnium difficillima, intercaupo- nas de incerta matrc pueri fupcrftitis 1. Reg. 3 . 27. Atenim priulquam adhibcri5 aut debeant, aut polfint fi^^t illae,
Theologica l)etermiri&io. 101
ideft j probationum ftatumina: ftatus aliquis fiat nccefle eft, & quafi cardo quifpiam fit, in quo caufa verratur, ac id, omnium primb conftare, quid &quouIqueaffirmet hic, ne- get ille • inquo pedcm ponere utcrque acfefe juremanu- confertum, vocare poifint. Dicit Ivdavs, omnino pru- dcnterdicit: K^Ante omniarepone mihi litem fapratajinfuam, •miooTwea* Quod ni facias, erit (utiapte quidemloquun^ tur exProverb. 21.) adlio tAmtftm id eft3 mera vanitas, intera&orem&reum3hincillinc3 ultrocitroque3 agitata, Qupd cum nec in fcholis hic ferripoflit: multo minusin judicio debet, cujus elfe debet, facer ac folennis proceffus omnis,ipfaque juftitia juftiti»yut eft, Dcut. 16.20.
Kiwspw jam hoc, five ftatus ( fcu quis appellare malit ) iinxArH autcft ex parte Reiquaerendus3autex A&ons. Non ex Aftoris : Non poteft fa?pe3 quia is fiepe nullus 5 u- bi autlndicijs quisin jus vocatur3 autfama. Etcum eft $ tranfvcrfus fere rapitur : five odio, five cupiditate aliqui obliquaimpulfuseft, ipfeutfineftatufit, utfruftraab ipfo ftatum quarras, Quare Reofa£tah;ecgratia3 feupotiushic honor habitus eft (qui & femper perfona tft certa, quem- que lexnon convi&um habet3 proinfonte) utipfe fibifua vel aftirmationc vel negatione ftatum figat : Imo vcro ut illiuslolorefponfototiuscontroverfiae ftatus fiataiecfta- tus modo controverfia», fed(nifi falficonvincatur fubtefte duplici3 omni exceptione majori) controverfia? finis quo* que. Sed enim nc ftatu5fic a fe defixo, fi folutus & liber ear, ftatui poft fuo non ftet ; fed tergivcrfetur, ac recedat ab in- ftituto: adhibetur ilh vinculum vw»dk amm* vinculum (ut Devs einomenfecit) religiofafcilicet juramentiaffirma- tio ; qua nempe, illiusanima quafi conftri&a vinculo3ve- ritatem, (noneamquidem abfolutej fed proutipfam fcivc- rit3crcdideritve3 fan<fte& finceretenetur cloqui, ncc con- tra mcntem ire(quod mentiri dicimus) fed quafi cum Deo agatitacum magiftratu agere3 Dei &locum tenente3& vices gercnte, & jus exigente.
Jfnelis hoc inftituto niti & populi D£i,fut nempe juretur inrefponfa) evincunt & illa Miche^ praxis( dequaante mihi mentio)& ver6multoaptius3 alteraillainquaeftione
de
AfKt 12.10.
jc2r 2)e jurc^jurantio ****** ;
cIcElia i.ltef. iS. 10. Ubi cun diferre refpondifTent, flftf apudnos, non co contentus rcx, adegit eos infuper ad juraoKntunvquod non inveniffent eum r quafi nulla lex cogeret, refponfoacquiefcere hominis injurati. Quareut rquum omninoeft, conftringi Reum,oeclabi denuo & fta- tum mutarcpoffit • ut fubindc aliusatquealius, atque ita (rcvcraj nullus fit confiftendi locus: itaconftringinonaut nudo refponfo, aut (ut atijs videtur) pecunia» mul<5i (animae hxc vincula non funt - qua» fola interpres eft veritatisj fed folo, vero, & unico anima? vinculo, id eft, jurejurando. At« que itadcmum cardine totius caufe fic(ut par eft)pofito- ad illas quasnominat Apoftolus^-w, progredifas. (nNequeverd (quod quofdam criminariaudio^Reum^ic aftri&um efie convenit, A&orem omni modo liberum. Ne- que vero hoc jure utimur. fed, ut jure-jurare a&orem , noa fanetutum,propter,quasbisjam nominavi,caufas(& De- v s ipfe Satanam, quem itaMJ ideft, calumniatorem etfe fcit,Wye*, ideft5accufatoremeflepermittit: ) itarcferre tamen in codicem tenetur delationem , fuamque infuper fyngrapha fidem obIigire,fubccrramul<3a pecunisejfub certanotainfamia:, fub prerioreddenda»ceifationis(ut lo- Kxil 2i.i^. quiTur jcxj ni qUam fuggeffir,3ccufationem & profequatur, &probet. Ira utrinque cautum eft; illinc jurifiurandi rc- ligione; hincmuldaduplici,infamianonfimplici • ne aut calumniari A&or,iut Rcus regivcrlari poffit.
Iam vero jure-jurarcReum primo, ac dein refpondere (quod nonnullos male habet ) idco jus eft • quia fi injuratus id faceret, nugatonc facerct(nempe folutus religione)fi qua in codice claufula paulb magh premeret j abnuerit refpon- fum, vcrfaretfehuc, illuc, ambages,diverticula, cautelas quaeieret: nihil aut cxplicite, aut appofite, refponderet. , Idquod religioeritfacere, poftquam juramento obftrinx- itfe5fan&ecumomnia, candidequefa&urus. Injurisefcili- cet, quam per jurij reus effe malit : & damno fe potius fub- fubjiciet, quam damnationi.
iLEonuulam c lege petimus & facrisliteris < Nulla mihi aptior ad inftitutum hoc vicletur Esk^£ qusftioneilla, Capitibus Efr* ?.& io. -inquiRei refpondent, fedprius i V jurati.
Theologica Determinatio.
jurath Cujus totius judicij ordohic. Acccdunt viripri. marij, atque rem rcfcrunt ad E s r a m 3 de inito per non- nullos(centutn puta& deccm) cum alienigenis conjugio, c. 9.1. Adigit Esras reos ipfos, etiam plerofque ne reos quidem, ad juramentum c 10. 5. Adigit autem* in cau(a3inquaconvinci tcftibuspoterant. Sed tamenprimo adigitjl^ollejufdcm^. 5. 16. Es r a scum reliquis, qui- bus delcgata ejus rei cura, fedent ad quaeftionem hjbcn- dam, quam tertio demum mcnfc poft cfte&am dederunr. Qux forma cum E s r je fuerit fcriba? prompti & periti iti Jege D e 1 fui 5 refpondere poterit votis, non iniqui homi- nis, adlegis pra&icam (ut loquunturj & inftituta cognof- cenda. Atque hic jurifiurandiufuspnor j juftus aclegiti- inus3 in bafi nempe litis ftabilienda.
Alter eft, cum argumentis agitur ad fidem aufpicata? jatn 3 liti faciendam. Argumenta ver65 five iila?, quibns a
Iudici fides fit • pattim not# funt atquc indicia(quije rei na- b turafcr.t)certaatque indubitata: partim teftifrfonia incor- ruptaatqueintcgra.
Indicia ; qualia proferuntur aparentibus in caufa tradu- &»virginis5 Deut. 22. 17. Teftimoniaj quorum fub fide itidem, omnrs a<3io confirmatur, Deut. 19. 15. Quprum ego innumcro (teftimoniorum dico) jufiunndum pioao., &ipftm itVj, five (utloquunturj litudeciCoriumyHeb. 6. 16. Iurifiurandi autem ex veteri canone, Hebrd partes duas, feu malit quis, genera duo, fecere,
Priorem wsm id eft, folennem conteftationem 5 qua sbcbuatb baeda. quisaliorumdefedtu teftium, five qui non poflint, five qui nolintjteftimonium fcrrej Devm ipfum ubique & in omni- bus praefcntem a ac jus teftis habentem , teftem advocat : Vivit Iehov a corainqHolcquor, conteftationis, formula, Jud. 8. lp* Pofteriorem vero ^«nn^, id eft,diram exe- sbehuxtbbaak. crationem,quaquis conteftationifutffidemfacit, oppigno- rataquafi faiute fua5 & abdicato, quicquid fibi in De o autfpei , aut tutelac eft5 fi falfi teftem fecerit. Sic faciat miii D o minvs, & flc addat : execrationis formula , 1. Sam. 14.44. N^que verominus intereffe putarunt The- ologi, neque minus teneri Reum,five alterutra utatur 3 five
P utraque.
loi T>e jure~jurando
uttique. Addo ctiam5five conteftetur Reum Magiftratus, aut exccrctur ad jurando j five ipfe fe 3 jurando. Perinde e- nim cffe5 fiat hoc, an illud levetur juramentum fupra Reum a Iudice $ an levet ipfe fupra fe. Idque conftare volunt tum exProv. 29.24. ratione tumex /0^.17.2. rationehy- pothefeos.Vcrumlisiftaaliamin litem incurrit; non pro- fequor : profequor quod inftitui5de argumentis.
Iam veroludicia Deo poteftas fa<3a5 tum inquirendi criminisargumcnta5tumcitanditeftimonia: tum deferen- di juramenta5idque ad caufae /3iC«/*v«< colligendas. Poteftas illafit,Z)^/.i 3.i4.Inquires(inquit Devs) idque in gene- •Dmjfa* re5 primo a «■*»■ Cujus duas fpecies fubjungit.Primam,^ mpn , tcbaipri* cfl. J Inveftigabis, indicia nempe & argumenta. Securr- esbuita dam c id eft5 interrogabis 3 tcftes nimirum, & qui re- rum geftarum confcij fuerant.
1 Argumenta. SicIosEPHo licuit manticas fratrutn perfcrutari^ut fublatum furto calicem*depra?hend °ret. Gcri. 44. 5. Sic Magiftratui noftro 3 asdium penctralia & recek fusintimos3adindiciafceleris cruenda.
2 Teftimonia. Sic cautum eft lege dWmz^Lev. 5. 1 . Sivo- cem quisaudierit 4djurationis{ Paraphfaftes autcm Chaldttut lc- gisinterpreslonge antiquiffimus 5 necubi erretur anobis* appofuit^nec dubium5quinde (enfu veteris Ecclefise1, eti- atn qua? arite Christv m) a ludicefatfdveldclau 5 cjripfe ejta rei tcftis ejfe pofitjUt qui viderit ipfe, fciverttqac (quo Joco fciverit Septuaginta vertunt «c*wv) fi quts itaconfcius ad tc- fttmonium evocattu ft^ m indicarit, feret imqttitattm juarn. Quxftionem ergo habere licet5 vel fub juramenro.
Ac primo quidem5qu£eftionem habere de reo apud alios quantunwis fratres5quantumvis religiofos. Sic O b a d 1 a s Eli JE) 1. Reg. 18. 10. *&(on cji provinciaaut regni faus , quo non mtferlt Dominvs ineus quxjitum ic\ cumquc re/pori. derenty <P(o# efi apud nos • etiam adjuramentum adegit provtnci- am Mam, quod nm wveniffent te. Ac mihi quidem verifimi- Je fit; cum toti regno commune hoc jufiurandum fuerit • ctiam in rcligiofos ilk>s incidiffe^quorum ncc gcnua Baa. l 1 curvata5nec ora ipfum ofculata funt : nec eos tamcn hac inre fetfiin Eli^e fuiprcjudiciura, etfi apud Magiftra-
tum
105
tum iniquiorem) teftimoniura dicere detredafTe. Neque vero de Reo tantum apud aiios habere qua?ftionem fas : fed & apud ipfum de fe. Exemplo magni Iudicis in litc omni- um primi^Gen 3. 9. £*js tndtcavit tibiy nudttm cjftte ? Et> n inqutd comed/Jtt de fruclu arboris interdicfa ? Stc Princtpes Bar\ ch? m interrogant deiibro Ieremi*: Indicanokis, quomodo fcripjeris verbabdc. ler.^6.ij. SicEsRAS Reos ipfosdefadtofuo. Efr. 10. 11. fic Pontifices a P a v l oin cuftodiam dato, m&Sfr pi&&&ym poftulabant : Atf. 2$. 20. Fatifcunt enim faepesccufatores (quodolim Etbnicus animadvertit :) nonomncs polTunt • nonnulli noiuntaccu- fare. Quid agiraus r Qnorundam fceiera, quia vere opcra tencbrarumfunt3necpoflunt prodi : Epbe. 5. 11. Quia'^4. »«j/jrw4^«iy?,necfe.voiiintprodeic5 Prov. 16. 5. Qui: du. rum eft Doegi nomen ; & hoc ipfum, prodtre ad infit, u- Ur.dum quempiam, frigidum arque odiofum jam : res iump- tus,periculi,infamiar,F™.2).8. $inimufne:latere.& fcate- refcelera, & mora vires acquircre, doncc eruimpant tandem ad perniciemReipublioe < An quia nemo^ut poteft, aut vult (perinde enimeft, nolit quis accufare, annon puffit) interrogarc datum eft i Datum eft certe. Atqui abfque fa- cramentointerpofitointerrogare, pronihiloeft. Quare& adjurandi jus fecit. Quamvocem Spiritus fandtus in vete- ri * Teftamento,per rgjfc exprimit 5 ficque M 1 c h m a m m.r*&*i.i#. rcx adjuravit : in Novoper fcfr* ficquePontifex Chri- 5 t v M^UWatt. 26.63. & utrique rcligio fuit> ad quaefita nonrefpondere. Ac dc Hcbr&a quidem voce qu#ftio nulla, quin& vinominis,&ufu5 juramentum dcferat. Addo nec de Graeca, fi rede vertant B e z a ca?terique interpretes Daemonis pcftulatum illud3 quod eftcfl*/*//. 5.7. <Jdd]uro Uy nemetorqueas : id eft, Confirma mihi jorejurando inter- pofito, fore, vtneme torqueas : utiiiis viderur. Sedego adjurandi vocem mitto. Sumo alteram,/*i andi fuper Reum ipfum, juramenti ffi altera modofit) id eft 5 vel invitum ad juramentum adigendi3 permiffam in lege^vel A&Qri.E*- ^.22.8. i.Reg.%. 31. Acproin,plusetiamquam permif- fam5Magiftratui. Certe enim periniquo loco res foret; fi cuivisde plebd A3ori5exigendi a Reo juramenti poteftas
P z foret;
1 06 *De jurejurando w^» i
. ■ . ■ i * " — : - ~~ -• - ■"■ ■ ■-
foret; non foret Magiftratui. Siincausa depofiti id lice- ret, in causa regni non liceret : fiadigiquis pofletadjura- mentum, non extendtjfc fe manum adrcm proximi fiu< adigi nonpofTet ad juramentum5nonextendiffcfe manumadpa- cemRcipublica? : fi potionllius ratio, quoad jus, quifw* bas dederit in Ecclefia D e i, quam illius qui alrquid intervor- tit de pecunia amici. Confer mihi ha?c tantum inter fe, pri- mo Magiftratum ipfum, & A&orem dc vulgo qnemlibet. Poft, caufam pecuniola? cujufdam, &caufam Reipublica?. Dein, dcpofitumiWud alicubi quandoque deprehendi pofle ; clandeftina iftacolloquia non poffe (nifific interrogare de- tur) abire enim in auras, impreflionem poft fe nullam relin- qucre. Aut valde me fallit animus 5 aut (five perfonas fpe- &cs,five res,& rerum fivemomenta, five exitus) major hic neccffitas,major#quitasincumbit juramcnti. Quare&in- terrogarieum in caufa fua, jus fafque divinum eft • &id ift- terventu facramenti fieri, fas quqque. Atque hic jurifiuran« diufus pofterior, juftusaclegitimus, nonmoddutquaefti- oni ftatus fiat exrcfponfo Rei(quod ante pofitumeft :) fed etiam ut Mrfte^ quoque caufa?,id eft, probationum ftatumi* na colligantur, quibus Iudici fides fiat, ad litcm ex akera parteterminandam.
Poflent hxc jam fatis effe huic inftitutoj nifi qubd refiet adhLC unus(crcdo)autaltcr,vix dignus vindicenodus: ni- fi quod (ut cft hoc feculum noftrum) quorundam hominum quivis fcrupulus, fcopuluseft. Caufantur adigihoc pa&o hominesad jufiurandum infinitura ; nifiante,qu#ftionem habere- poft, jiiramentum deferre liceat. Ejufce reiratio jam antc a me reddita. Nolo jam hic recoquere. Tantum id contendo, quod defertur ijs,dc more, juramentum, inff- nitatis nomine declinari non pofTe. Dum enim Ieremi,^ illi,(qui femper in Theologia habitifunt jurifiurandi limi- tes & quafi fines)adhibeantur, Jcr. 4. 2. In veritate, juftttia> judtcio, abunde fatis circumfcriptum eft ; nec aHos fcriptura 1 -fkm aut agnofcit, aut poftulat. r. Jnvcritate, vcr£ fcili- cet ne quid contrd quam fibi confcius eft, dejerare coga- tur. Quomodo Miche^ delatum eft. i.Reg. 22,16, 2{je cloquaris mihi nifi vcritatcm , innomine D o m i n 1 1 A ut
Tbeologica^Determinatio. 107
ficui magis Pavlina placcat attcftatio. Rom. p. i. Ve- rttatem duamyfcr Christvm, non mentiar% attettantemU hi fmul confcientia mea fer fpiritum Sar/flum, Sat a prima par- te finitumeft. 2. Injufiitiay juftefcilicetj nempeut, &de % poffibili juretur, de quo cavit fervus AbrahIj Gen% 24. n3Hr-»v^H, id eft, Fortaffenondahitur. Ethnici quoque ipfi : *De quibus fciam foteriyue.Et de honcfto de quo caverunt illi, JEfr* xo. 3. nvww, id cft, frout forma jurh exigit. Divus P A v l v s quoque A8. 23.3. Secundkmid quodin lege efi. Sat dtecunda parte finitum eft. 3. In judicio, id eft, mature 3 (fic enim diftinguunt interpretes) ut ne temer£. Dequo Salomok Bccl. j. 1 . Ne proferens quid coram D £ o, accelerare ore cogatur ; fedfpatioaddelibcrandum interpofi- ro, ita demum refpondere. Hij funt quos juramenti fines iacrscliterae agnofcunt, nccpraeterea quicquam poftulanr, Utdefinitumfit. Tresiftifi adhibeantur : 1. Nonloquarni* fiveritateminnomine Domini. 2. 2>e quibus fciam potero- qut, & froutame formalurisexigit. j. Sumpto tanttimad cogitandum fpatio: nullumab inftnitate periculum. Etfi defingulisquaeftiunculis nonconftet (quae fxpei re nafcun* tur) fat tutus crit intra hos fines ; non refponfurus quk> quamaut falsoaut tcmcre; nccnifi deijs, quce&ipfeme- mincritj&lcgeteneatur 5 Nempcvquodcitra juramentum facere tenetur, id fjcicr. Et qui tutior efte vult, mihi qui- deminfinitampotiuslicentiauicaptare velle, quaminfini- tum jufiurandum dcclinarc, viderifolet: aut (fcilicet) fibi malcconfcius ^ aut illudquod diccre nofo.
lam vero dum ne peccetur jurcjurando, haud quicquam crcdo intereft, antene promittas te diftururn juramento framijjeriti anpoftdejeres, tc dixitfe afjcrtorio. Eodcm re- dit; priufquam refpondeas, profitcaris re id fine fraude ft&urum, pnemiffo: an poftquam rcfpondifti,attefteris,te id fine fraude feciffe, fubmiffo juramento." Dixi quidem, & dicam; Feci, &faeiam 5 duo funt tcmpora : juramcn- tum ldem cft. Qnread rem quidem, haud quicquam inter- cffe puto : intcreffe tamen hoc, quod plurimum conducat hoc litibus v tum ut cxplicita? fint, tum ut expedita?, fi ornni- Mm (rtmo juretur. Vt expUcita?; ne ( fi Reo pravaricari li-
P 3 beat^
io8 T>e jure-jurdndo
£x*/.l8-i4*
bear, cum nondum facramento obftri&us fit) flu&uet lis to- ta,necbafin cardinemqueconfequitur. Vtexpedita?; nc ffi nolit reus ubi refpondit, in refponfa jurarej eafdem fa?p£ quxftiones iterare, atque ita adtum agerc, judex cogatur. Intereflfe denique quodinilla judicij formula, divinadegi £/a.ia5. inprimis confentanea, & noftrae huic qua? in dubium voca- tur quam maxime arfini : is ordo fit ^juramenti primum, de~ in, qutflioms : Idque ipforum poftulato de quibus habita eftquseftio. Cum enim de litibus expcdiendisaccuratifli- medivinalege caveatur - nequcprior in fcriprura mcntio judicij,ut fiat ; quam utcito fiat, nefi diu fit in Fieri, aceto- fuinfiat; re<3epoftulantiili,£/^. ic 13. ne fibi necelfe fit pro tribunaliadomnia qusdita refpondere: longum opus eiTe, nec unius diei. Quare poft pra?ftitum a fe ioco folcnnf folenne juramentum,venturos fepoft perotium5=:w.o aws, id cft,defignatis temporibus:ut iii fingulas fa<5ti circumftan» tias,virtute priiis pra?ftiti juramenti,inquiratur.Eadem nunc praxis apud nos ; idem mos obtinet : & quidem five confi- liumfpedles,xqui(Timus; five inftitutum y divino quam fT- millimus.Namfi juramentum pra?cederedebeant quceftio- nes (cumnifi pro conceftu jure-jurare quemquam nefas : ) certe vix unus dies, unicaufe fufficiat , cogaturque fquod Iethro fa&um damnavit) asJare iudicio fcpuius k manc ufqne ad vrjperam.
Ultimumidcft: quodquidam ( vitiomentis proculdu- biojdefcrri fibi poftulant • ne in emiflum a fe jufiurandum, inquiratur : Idque Pavlin^ fententice fiducia ; Cujufi queconiradiclioms tomhus jurantcntum. M itto , quod id ita interpretari liceat, ut *h+ illud fiatus potius fit,quam exitus controvcrfix. Vcrum, ne liceat y fed efto fane. fit termi- nus juramentum 5 at non qualccunque tamen,aut a quocun- que, quomodocunque pra?ftitum (vix hoc fani cerebri po- ftulatum : ) veruin ejufmodi f fpcro ) ut de ejus fide nulla fic contradidio^ fimodocontradi&ioperilludterminari de- beat. Quare fi litem fine contradidtione terminaredebet jj italiquidumeiTedebet , ut ci nemovel citra examen,vel pbft, autvelit,aut poflfit contradicere. Iufiurandum cnim quodviscujufvis, omniinquiiitioneliberarevellejquid a-
liud
Heb.5 16,
Ibeologica Determinatio. i
liud eftquam perjurijcaufam agere t quidaliud,quam qua- fi fignodaro, ira authoramcnto hoc 5 profligata? fidei homi- nes,adfcelus hoc follicitare ? Cum enim fiveid Adtor, fi- ve Reus, feu teftis prceftet \ cadem juramenti religio, idem valor fit : a&um eft, fi quis jurare in litem velit, ftatim cau- fam obtineat, poft autem, redtene juratum an (ecus , inqui- rere nefas: Quippe jufiurandum omnti controvcrfix termi- nus. Ifthuc quidem fi fic detur, perjuris benefit; Cum •De o tranfigant fi poflint ; certe a lege nihil metuant, nec aureluant,quodorcpeccarunt. Quanto id aequius? Imo vero fi bona? fidei eftjufiurandum 5 bis, tervc, inquiratur^ velfepties,filibet.femperquafi defornacc, liquidum ma- is, purumque exibit : ipfaque femper inquifitio, uberioris dei acquifitio futura eft. Sin non bonoe,vel dubia? fidei fir, vel fufpe&a? : inquiraturj&tumj quo injttfia vincularum- fat juHitia. Ratio quidem ha?c, ratio-nc fola < Nonne & lex eadem dicit ? Sive quis in fua caufa pro fc, feu in aliena contraalium, facramento contendat. Profe: fufpe<3a?pu- dicitia? mulier cum e/uraffet adulterium dira execratione fui ipfius : nunquid dimifla ftatim i (finis namqite omnis con- troverfix jufmrandumx) imo verore&ene jurata anfecus, qua*ftio nova. Cui rei, ebibendas habuit aquas amaras , ju- ramenti fui, vel veri indiccs , vel falfi vindices futuras, Num. 5. 24.
Contraalium. Cum enim ftatam rem fore caviffet lex ex oreduorumtriumveteftium, quijurati teftimonium dixif- fent in quempiam, Deut. 19.16. ne quis humana teftimonia quafi divina oracula haberet- proximo verfu edicit, fifti ta- men poffe denuo tcftem fufpeftum • & inquiri adeo,ari cafte integreque verfatusfueritinteftimonioferendo : fin falfi convitfius fuerit, codem prorfusfupplicio afficiendum fore, quo fucrat is, qucm reum peregcrat. Sed ego pec- cemin tempus,etiam in templumquoque ( cujus nosjam- pridem vox avocavit)fi ultcrius infc&cr hafce ineptias,quas quivis cum voler,obtercre poterit argumentis,ira fua fpoiv te diffiuunt. Reddo igitur vos vobis,&concludo.
Sifutait Propheta)difponatur judkium hoc (quo utimur) Ef.i ad lineam; & iuftitia hxc ad perpendiculu verbi divini^nuf-
quara
iio Dejure^jurando
quamin ijspeccari: Exigcre pofle magiftratum, idquc a Reo^ prcfertim dum ne capitaliscaufa fit, aut fanguinaria) jufiurandum fuum : idque eoufque poffe, five ut lisbafin fuamobtineatj dumftatus qimitur: fiye ut probationum veritaselucefcatjdumquarftiohabctur. Neque verojura- mentiaut fincs, aut ordinem, aut examen peccare in Theo- logiam: ac proin detre&arc non pofTe. Qui detre&ant; primum infcitid divini juris id facere : periculofo dein ex- emplOjfificliceatanimi gratia3 ig/ judicia publica, fine )vl~* dicio inquirere ; fi caeteras regni r£s5 momentaque reipub* lica? ; denique jus ipfum ( fi pro nobis non faciat,) in jus vo- care. Qupd avertat a nobis Devs Opt.Max. ad quem converfiprecemur,utidet nobis modeft} fapere7& Jentire i» emnibus, cernere animis quam non religiofum fit, quaiu non Chriftianum, inclinare judicia gentis noftrae : quin ea potifts quseremp. n6(queomnes fuftentant, omni conatu noftro, omnibus ingenij net vis ac viribus fuftentare. Prox* im£ enim poft Devm, Dcique cultumj veriflimunj eft
, . . E l i h v verbum : Duo hxcJuftitiam ac ludiciumSuftman
lAi"7* omnia.
i^ftqui ita determinata miki Jit lisifta, atqut utinam ctiam terminata.
F17{JS.
DE
VSVRIS,
THEOL OGIC A
DETERMIMATIO, H A-
BITA .IN PVBLICA SCHQ- LA THEOLOGICA
Cantabrigia\
Per L A N C E L O T V M A N D R E V V E S
S. Thcologia» Dodiorem.
L O N D 1 N I, Excudebat Fttix KjngUon pro R. B. & K-sivdrxa Hebb. 1629.
V S V %jE Legitima func illicita.
Verela duplex: Tranfmarina primum una, Illius qui prxfatus eft in Ptrfecu- tiones Angluanas9 vbi Theologiam no ftram avaram efTe criminatur, & fa~ neratoriamyCoqnQ nominc infeftam Rei~
Altera domi nara nuper, Efle genus hominum Ecclef* errata oraniaackfl- lices ulque fedulo excolantium $ ad Politia vcro ulccra, ad foencbre malum, ad agros compafcuos in confepta mutandos, ad ejusgeneris alia gravia,& (fi per vos dicere liceat3 dicamj Camelina peccata ultrb conniventium.
Gemina (inquam) ha?c (foitaprimum, dein fratris) qae* rela dolorem mihi expreflir, dolor exoreffic qua?ftioncs t hafce quas accepiftis (Ornattfimi dociifitmiquc Viri.) Vtri- / que ut fiat fatis, & fciat iffc, ( utrunque fint de Theologis no- vti: c tcn ftris nonnulli, quibus totum hoc fcenerari non difplicct-) Scholam tamen noftram Chiragra hujuscaufam non Fuifle* neque anguftiora hominum vifcera, neque reftridtiorcs ma- nus reddidiflfc : fciat hic, fru&um ahqucm fuiffe quereU fua?> nefcio quamvera?, fedfiverce, vere exanimo dolenda? : tum ut fi qui hicfunt qui contra fentiunt3contradicant.
De gratis & fine faenore mutuando propofui ficutaudivi- ftis,& de Compafcuo jurc pauperibus confervando; nonid quidemopinor internpeftive3hijs prsefertim moribus, at- que hijs temporibus, quibus itavalde refrixitcharitas9 utei nihil opus fit, per illiufmodiT^ww^ta frigidam fuffunde- re.
03
D:<ftu-
~7I+ ^Ttetyms^^ _
: mS^^OKmdetefieaebri, principiofaciam, vtquem-
admodum jam modo fcnfum meum, ita fenfum etiam qu*-
ftionis me«e cognofcafcs. „ r, „„„„,„„ /„„„„
vfuras cum dico, hoc dico; PaUumex mutm hcrum. Tria hsec, ^UHutuum, iLucrum, iPatlum, uim omnem &wwappofuecircumfcribtmt. ■ J UUuuium, ne Locattoni locum non rehquiife: Lucrum, ne (. ummn dcdamne, M dctcntione, noncogitaife. PaSlum^ •
**> ' ^S^Sndico^d volo,^^Permi^s, qua- cnnque demum cujufcunque Nation is : ut legtttm* funt hicapud nos Decunfcs ufurarum ■ in GaHta, Beffes ■ mGerma-
S Addoillud etiamquocunque five Intereffe,
e^uiufu.) IveSi^ five emphnis fub pado W«M favc colljbt,
fitiecr^<»/wfucomedicatas.
//to/< cumdico,quamvultislateintelllgite. Ammus enim eft, fi fuccedat, id docere : Eas fcgtfM utnulque F*.
Lf» «A*» tum ?W/«> etiara recenttorum Confihorum cLmlfus, Ter?emmIuri,Hirfonarum monument.s Pbilofi- ^«wDecrefis, 84««V momentis, «^«<*f« deiuque . ipii contravenire. Ifthuc igitur agamus.
Eius auodlicet, apud Cbnfiianos, Regula diiplex j i ^altera ialtera.C^r^ • Inutramquecommitut»/»".
^gnQ^f.p^
q^pa^^-mV-erbo D = , confcnditur:
iaitur ^L^e(fiplacet)ordiamur-
Difcrta Lt verba,canova fatis,F«w prohibenna.
tf. -:^37. l{iminhocfcirponodum gcminumqua.-fivit.i^^ qu*- BtH^23a9- . l"1 - r Alter eft swo« vocisw: 2. Akercx-
SffS SS;^ Expediamutrunquepaucis-
^Uies^
! Prohibuur/aw» (lnquumt,; lecr* a ^o
Theologica Qetjcrminatio. i 15
verbo quod morfim defignat : ergo, nifi incivile ftenusih^ nifi dentatum, nifi mordax, Lege de eo cautum non eft. Et hu- ic refponfo Molin M v s fcilicet acclamat , pulchre, emphatice, ahfilutifimh
Puto, hijs hominibus5 in mcntem non venire G a l e n i * illud receptum jamdiu in Scholis5 e^J^ ^4™/ { qui (f Derivatio tantum tribuunt vocis notationi: Ne periculum quidem teftlsfaJlax-) cogitare, quantas turbas dare iiceret in Theologia, fi unum- quamque Ltgu voculam iwn *« mtit vh ta* s iri manus e*^.*o.jj, fumere daretur : dein negare negata ijs5 praeccptis, quae (sNonoccides, ad ftri&um vocis ^rquadrare non poftcnt. Quire refpon- nonmctcha- fiohtfcillorum, five vim loci refpicias. infirma.eft: five bcrisnonFur- exemplum, penculola.
Poterant haecfatiseffe: addotertiurcu Omnes Ufuras, $ etiam legitimas, plus minus mordere.Prafocantes illas quidem altius dentem iinprimcre, inftar lupi matutivi v fed & mo- ; ^ij-icaJ dtficatus hafce ^«v « (quod Crxco proverbiodicitur) *#/m; perfringere, clicere etiam nonnihil [anguinis , inftar cynomyid^ quorum utrique morfus in 5Vr/^/#?#an:ribuitur. Non a?que quidcm- omnis fmoris metucndos e(fe dtmes^ fed nullum jteiwu effe edcntulum.
Deinde Cquod quamim eft 5) vcnire refponfionem hanc *» contra ipfius Legts principium, £/rtrJ teipfitm. Mdia enim hxcregula • dum ne mordeat^fat : MaU ( inquam J & Phari- faica. Clrtfitanailh , Fiat, dumfrofa b Fiat dum cmducat : Nam mordeat necne non ref ert5 fi germanam jultitiam.qxxx- rimus • profit nccnc, illud referr..
Poftrem6,utcedamusdehijsomnibus • i!li3quod nonfoiumapudT/^to^, fedin ipfa quoque i>££adjia- tur f & quidem 3 ut Kimchi dccernit 5 v^w?;) 7\?;* (inquam ilhbenefii : illud remtotnm conficit.Ea vox6 fiveaquorefpkiasj fivead quid fumaturrperinde eft • im- pufturas nullasadmittit • /^fy^mardiftimeconftrin^it « rem (ut antedixijtotam conficit. CALViNofilluftri Viro, nec vnquam fine fummi honoris pra?fatione nominando) non afTentior, dum fanori non onminomaIevuItrnec vo? cemhancefFugit5captiolasncfcic quas Kicraindi artes, E- ze chle li.s faecuIo5 »& novum aomen idem omnino v;i-
11(5 T>e Vfaris,
Iens3cumabi)flet inodium vox T^efhecb, & populo excogi- tatum autumar.
Atqui eadem, in Lege,vox ; cum de deferto, nimis vio- lentum fit idem hoc jffirmare. In *s£gjHo enim dura eorum conditiocxcluditfufpicionemomnem, ufque adeo foenori exercendo incubuifle, ut propter veteris invidiam, no va il- lis nomina fingenda elfent. Eadem CA^rum conditio prorfus & Eremi.
Poftremo Imcrprctcs omnes adverfantur. Cbaldtus , ^d^oi i "8$ cnvit. Rabbtni n^3 molliiTi.no nomine; fic enim Ufuras ipfi fuas3 leviter immutata Vocali3cum ho- ncftiffime 'nominare volunt, nominare folent. ^irabs Jjjfc 5 quodfupra fortem accipitur. Terfa uU&UTh acceftonem. Septtiaginta duo, eofque fequuti Basilivs, Nyssenvs, N a z i a h z e n v s, wmk^ » quam vocem B alsamon N ysseni Scbol:aftes,homoGr£CU4,ficiri~ terpretatur , Cum dat quis quidpiaw, ut plus quam dtdcrit acci- piat. T e R t v l l i a n v s Lib. l V. contra Mdrctonem 5 re- dundantiam foenoris. Hieronymvs, amjUw^ ac H i e- ronymvm Vatablvs fequitur. P agnin v s5ac cum eo rcliqui, incrementum. Et fane vocis tum natura, tum ufus favet. Quam vocem nifi de Lege tranfverfo ftylo tollereliceatnunquam efficient,ut liceat fanerari, ne/egi- time quidem. Etenim, & dccunx ufurarum ^cft, & bes, & femis, & triens , humana quidem lege Lcgitim*, divina & if/egittma & tHicitd, quia cxpreffis in Lcge verbis inter- diOar.
Atcnim Exodi vicefmo fecundo,<k Levitici vicefmo quin- to, mentio fit piuperis : quare dum ne illis faneremur, in tu- torescft. Hicjamnodusalter eft, fedfacilefolvitur. Lo- cos duosmriantjtejtiimj nolunr3 Dctiteronomij vicefimo tcr- tio} ubi abfblute fertllt Lex abfqueulla paupcrts mcntione. Atqui finquiuntj is locus ex prioribus intelligendus. Prae- " poftcrcho^: pofteriores enim libri ideo fere fcripti, ut priorum i ucrprctcs eflent. Sedcfto. ■ v Loco^^^.Doftcriusponitur^^particulareprius
('paupcnj rr . . r A r. . Al. 1 ,
(^puJou-.eo) gencrale. Imo ^ (aiunt, w^eu pnons.Alius non darct:
veriim
7 heologka Veterminatio. 1 1 7
veium enim, nedifficilcs fimus, hcchabeant. Ideo enim fubjunxit pauperum mentionem, quodde iiJis cura rnajor, cum i) frequentes fint in mutue.
De/im//^verifimileminus fuit : quare ut prudens Zr- giflator >Prdceptumz<i hypethefcs temperavit.
Ac genuinum hunc hujus loci fenfum eiTe,idemque Mo- s 1 placuifle, quod P r a t o n i ; (ne qtiifquam e propir> quo aquam peteret, nifi fodiffet ipfe prius c<w ™> *.^'t,/<^,) ^ cretam id evincir,quod ubiZfxfcrtur de w»///0,Deut.XV.verf. VII. ufclue) Perfonam ibi ponit «V^-prvn^j OHodum verd e^non^nono ap^ut^2.1£ Ac verbis diverfis fenfum non diverfum quam Plato per.) complexus eft. Ideo ergo nominatur pauper, quia frequen- (c Qs**1. fatis tior in hocnegotio; ideo filetur dives,c\ma rarior: Non ^l^boraO5 ideo nominatur///^ ut/>w»//wfit5filetur hic} ut obnoxius.
Qua?ro etenim3 qua? tandem autqualis ha?c conlequen- thl Z^cintercedit, nea/u/^r^/iwjexigatur ; permittit crgo, ut a dtvite. Vulris agnofcere i Stmtles aliquot oppo- nam. Exodi XX II. Ver.l I. Lex intercedit, ne Vtdu* aut P^/i/duriiishabeantur. Conclufio fimilis : Permittit igi- tur, utdurius habere liceat, quibus Patcr eftaut maritus. Dcuteronomij X X VI 1. Vcr.XVllI. Lex interdicit, Ne quis Cdcum ck Semita abcrrarefmau Similis concluiio : Per- mittit icitur, ut ne quis oculato homini monftret^/4w. Deu- urenomij XXIV. Verfu XIV. Cavet Lex, ne qui conduftus foit3 (i pAupc* fir3 merccdeprivctur. Similis confequentia : Er- go fi paulom^gismw jccit, non valde repugnafut privetur*
Verumcnim Locusillc qucm fiipra nominavi demutuo ptftmt coshdbct.Deuteronowij X V. VcrjuVIh EdicitZfAr, ut mtituo det quifque apponit w rn» & Si pauper fuerit. Con- cludo fic utilU; Soli ergo pauperi mutuandum. Agnofcunt (Spcro) Conclufionem fuam. VetatZ^ne fauftri fenerc- w.us : Er^ofoli paupcri non fencrandnm.
QJod fi Solt pAupen mutnart licezX) (& Soli fane Iicet^ fi fic licet concludere $ paupert autem impofirum vel illis quideni arbitris, lir illicitum, cum jam (olt pauperi mutuarili» cear,omne igitur/##/^ cxwilltciium.
Accedamadhuc proprius. Rationemqucero, cur3 cum paupcrt nefas fir,fas m opulento dare fceneri?
Gum
u8 ^ *De Vfurts,
Cum fummam fecerint cogitationum f •arum, nonaliam fan£ repcrknt qnam hmc^^tadivhis aeervas ma]o?:kt cerce (q iod mihi monHrt fimile fir$) Calvik V s lic Ioquitur • illAiUQr, & f orcji abjquedamno ca-tre. Qua?fo vos nonne, hoc eft Ltromtn caulam agere ? Annon eadem pro fure. ra- tiofaciat,qua> pro fcentratore? Nonne ficilli fecum : Pat- fen parcendum iane; atenira pecuniofus is homo eft, carerc pot<:{ly\'AaLfquedctrimentp. Atquifit pauper,Cit dives, fur- tuw de i>: tlltf tumctt. Eianifte nus, obone- nempe rapina Species : & refte illudquffpiam TerreHrem > piraticam appel- lavit. Neutrura tamen propter^/-^;, five/w/W/r/illifinr, fivc grandiufculi ♦ fed propter illa Legis verba qua? tam fce- Exid.ixi7. mri ^u^m furt0 ^une^ .HsquctMpid qu&tllius fmt. At- qui/'&** funt, ■ quaecunque/2.,«* induftria partafunr utfraox diceraus. Comedendi enim cuique labores manuum fuarum. Nihil addo.
Iam videtis fSpero) neque Z^frccb, nequementionem /^<?w jmpedire,quo minus Lex m <*™ h&jfr) id eft, Ufuras omnes3 five aviles, fi ve inctviies, five ab j»w conditionis ho- mine exa&as, iive Jummd, pro illtcitis damnatas eflc.
Adhuc Legem urgeo. Tria fiquidem in Z<g*funt : 1 In- terdicium, zCenfura, $ Stnttio. Didium jun de interdicto : Ctnfura Legis proxima ; id eft, ubi, qua claife, inter qu« fcelera5crimen quodque collocandum$ quantum, quanti habendunvquam vel graue vcl levecrimen, quodque cefti- inandum fit. Ac in Scripturis quidem, (qiiae fcmper S a v- lem inter Propbetas admirari folent,) Vfurarum triftis & fevera taxatio eft. Ezechiel namque Divwi juris con- [ultifmus Vcr[u V III. Cari is XV III. raediam in colLvi- cm graviflimorum fcelerum, orane cx mutuo incrementum
(fmalorum COnjicit & (llt loquitlir B A S I L I V i) <*w>z<cK***~r TrSti^ {ido-
maxirrbannu- Ijffjfrtft adulterij ,impuritatis 'yV;Qlcr>tUfurti, & affisitad Caput ™ cjus mftiffimura nomcn ideft3 abominandi fcelcris^ ut3
quid de eofcntiendum^cuivis in proclivc fit.
J.;tf#/0p:>nbfuccedit huic5eaque gemina : 1 Alrerahu- jusvkcej *faiuraf, altcra. 1 Hujus ( Provcrb.XXV 1 1 1.
ver.
Theologica Determinatio. 1 1
ver. VI II.) Tranjlatio ad harcdes alios, injusl* poffefitonis ar gu- mentum. Ideo autem injutta pojfefoo , quia injuffi parta. 2. Futune : CMalediclio Dei, Pfalmo X V. ver. V. Divo Ambrosio Syllogifmum colligente: Siergo, qui non dcdit, benedtctus ; fine dubio malediclus , qui ad ufuram dedit. Sin3quia^)i^ibitantumefl: , minus placeat locus ille, revocabo huc Ezechielis idem Caput, verfum XIII. ubi omnia explicata fatis : Dedit m ufuram & incrementum accepit ; Hiccive viverctf Nonvivet: abominationem hancfc* cit>omninomortemorietur • Sanguisipfius fuperipfum.
Ac Uge quidem tranfada res eft. Ad Lcgis rationem vc- nio, quod fum fecundo loco pollicitus. Contraciuum autem iegitimorum ratto , ac Regnla generalis commode a Divo P av lo explicatur, poftenoris ad Corinth. Cap. VIII. Vcrf. XIII /,-ojwc w*m i«wf : tALqualitas fcilicet 3ab ipfis quo- que Ethnicisj/*/?/*/* fons appellata. Ea vero vel interna eft animi,ve\rerum ipfarum , extrinfecus religata.
xvw4i*»animi in eo ponit Christvs (Paternas Legis ac voluntatis fideliflimus Interpres) Si prout volumus utfa* ciant nohii homincs, ipfi illis etiam ftmilitcr faciamus.
Affumo jam : Nemo fibi vellet ufuras infligi5ne legitimas quidem ; quin minimasf otius quam majores? & nullas potius quam uhs. Cum fratre fic agat igitur : Vigeat Lcx ifta • »- fura pereat. Rcperi mendaces homines, mendaces fine fron- tc5quifefehocvaldevelle dixerunt. Egovero jubeofilere illos3autfaltemqua*rerequicrcdat. Fidemmihi nunquam fafturi3nejuratiquidem,Effequenquam tam infoelici ge- nio3qui pccunhvnfcexebrem malit <^\mgratuitam,gravtdam quam illtbatam, merfam ufuris quam levatam.
Ac in animo quidem fic. Rcbns autem in ipfis,<equilibrium multis modis violatur. Nam cum ita demum cmfcrvctur &- quahtas, (juvat uti Pavlinis vocibus 5) fi t&tfa* fempcr fit aliquod, ubi eft, In ufurnfcenus ipfum quidem
eft,^w veroplane nullum. Ecenim ex ijstribus3 qua? jimpridcm recepta funt3 contracluum c^iy^, 1 Labore, *S imptu, 3 Feiirulofarseratori nuWum incumbit. lbion labon quippe ftanti.fcdecLres alias agenti, ferianti5vigilanti,dor-
R niicnu,
120
mienti, currunt menfcs, (quos fcite Basiliys ri«« *<nfac appellat 3) currunt ex #quo cum menfibus ufura. 2. Sump- tus nullusj ne teruncij quidem. ?.Periculum omnuio nullum: quinfiperitfois, debitori {0X1 perit- creditori certaeft. Sa- tisci pcrftipulationes, fyngraphas, antapcchas3 apochas, vades3 prardes, pra?dia3 hy pothecas3pignora, confultum eft. Vbinam ergo,aut quodnam eft mfasnore v^m^ cum omnino nullum in tota lurifyrudentialucrum fit3 cui trium horum ali- quod individue conjundium nonfit.Nominabunt(fcio)^- trimentum: Detriwentum?c\uod< illud ex damnone per moram dk/<?.?Refarciatur neceffe eft5idque ex illa Jpoftoli regula, m» *•* *^ok & A 6a^f> Non ut alijs relaxatio fit3 vobis au-
tem angufliai Oronino dum ne lucrum capterur, damnum vitetur. Imo verb dicent,ex lucrocejjante,nominc Inter-ufurij* Auditifne i hoc eft quod penfari volunt, Pofitbile lucrum quodnonacquiritur. Penfabitur vero pofiibile lucr.um quod non acquiritur,pofitbtli damno quod non incurritur. Quin po- tius (inquient) infcnbemusilli pmerca decunces legitimas. Videte, quam inique : pro^v^-nfimplice3 ^e^.^dupIeXj* id eft, pro nullo, unum poftularertum ex incerta negotiati- onecertum lucrum captare, &(quod vel Terentia- nvs Z^tfdamnaretJ tnjusiitia fpem pretiovendere. Id etfi obfcurius yim fit3 quiadies dcbitori dicitur • rcprsefentetur tamen fonus, injuria apparebir, cum utrobique tamen par e- ademque ratio fit. Certe id ratio decernits nec ratio modo3 fed Lex ipfa quoque, ut ei demum foli res qutBuofa fit3cujus {oMuspericulo eft. Quare hujus primiim injurise reus cfto neratoryqubd 7n?ioy&yjfti& o^i^r^ ideft3 compendium fnc di- ffendio, emolumerjtum quaerat Cmedetrimento.
Modushicalterefh Effemquafdam, qua* menfura fcili- cet & quantitate conftent : earum autem e numcro pecunU funt3 quarum nfus in pretium venire non debeat : venirc autcm non debeaty ebquod a propnetate feparari nequeat : Separari autem ncqueat5 ob eam caufam5 quia nulli, fine interitu fuo3 ufuicffc poffunt. Effcvero»/^ nonpofTuntjquianull^nifi ad confumendum, ufii funt 5 n?c ufus ab ijs unquam ullus per- cipiatur, nifi in ipfo uju, Subtfantia corrumpatur. Adver- tifiis (fcio) quid vclim. Iniquiflimemecum agerer, qui^
Theologica T)eterminatio.
ubi mihi panesaliquotmutuos dediflfet, preciumpbtt primo fanum ipforum repeteret , id eft, proprietatis $ deinde ufus quoquc precium, id eft, manducationis.
Dixi nummos in hoc rerum genere cenfendos : dixi e Z#t#- f /V# X XV. Verf XXXVII. Vbi h& & , Nummus & <v £0*, tanquam homogenea? res, eadem claufula conne&untur. Dixi ex ^iehemi^ V* ver. X I. ubi centefim* pecunU , frumemi, mutti, otei,pm natura cenfentur3 pari injuria malc parta, pari jure reftitui jubentur. Quanquam id cuique fenfus fugge- rat, quod ait lurifconfultus , pecuniam ufu ipfo3 & aflidua permutatione quodammodo extingui\ nonid prorfus qui- dem, (ed Domino tamen extingui. Hujusergofe- cundseinjuria?reusefto fanerator , quod eo de genere re- rum fruttum captet, unde nififruffus *>j«rae,percipi nullus poffit.
Modus hic tertius eft: Qupd cum feveriflima lege cautum fit5 de menfura jusja & <equali, Lcvitici XIX. vcr. XXXVI: Menfura autem pcrmutationum fit pecunia , uni huicrei abortu deftinata: tam fit &qualitati rerum iniquus fcenerator, ut & menfuram ipfam, unde aqualitas omnis eft3 tqualcm efliciar. Etenim qua? ( in rebus permutandis) pecunia eentum valet minas5 cujufque precium (utmenfura?) debuit effe (latarium^fceneratort gravior eft3ei ccmum pendit & decem^ debitorilevior, pendit enim tantum nonaginta : lapis& lapis, valor & valor. Qjarc id agunt ufora vcl legitim*, z**c ^tfoW* i*™t : Quare ut ante Legi, ita nuuc rationi Legis contraveni- unt: Qimreineis;W7/>/4null3.
Quid Cbaritas ? Ecqua illius fpes, vbi jusliua deficit * Adhibeamus tamen cxamen Cbaritatis.
Cbaritas Devm fpc&at, & homines \ fpe&emus in utro- que. Neutri fcenerator, rieutra faneratori favet charttas. Si germana eft, Ccelo primum defcendit, quando (ut redte Gregorivs) Kivis Charitatis,pietatis de fonte ducendus. De o utfazcon&ct charitas ecommcrcijs noftris, permagni intereffe arbitror, fi Providentiam Divinam plunmum fua .intercfTc, non pcrfuafum modo cuique eorumjfed etiam ex- ploratum fir. Expcdit ita fe rcm habere5 vt non modo indi-
R 2 g^ant3
122
T>e Vfuris,
geant, fed & fentiant indigere fe Divina Providentik : Ita
(m Cceieftis namque «;«>s9;v m*s ii-Tiucxji&i&w&pwh** m amabitur • i-
^tetelT ratus & contraria dans placabitur ; UUhe ad Etim gratia? 5 tempeftates preces, hinc^fidei uterque & charitatis fru&us redundabit. fruai-feras.) Hic jam fenu* (utinoftis) id agit5ne neceffe habeat c&lo debe- re rem fuam, neque aut quicquam de coelojperare, aut unquam inccelum fuftirare. Sudum cnim fit5 an/^/»^/?^,perindeiIIi eft $ faciat rem debitor} ne faciat, fufque deque habet ; veni- zxfl^gelluminundantu , non obveniet illi : In eonamque to- tuscftjUtpoificeximerefctotum Dei manibus5&penitus extra jadum prdvidentit, fe fuaque collocare, Quodquid aliud efts quam uirrim ^dificare fibi fafiigionubes fupenur rem5 ac tum (quod nonmale)dixit Pocta animumexol* vere nodo Keltgmis.
Olim hocquidem Ethnicus advertit animo5 ?{ullum, dt D eo, hominumgenus fentire pt]M> quam Dqniffarum. Goe- lo-igitur inimica faneratorumgcns - terram folum fapit : Quare defcendamus.
Charitas ad proximum converfa5£##«/#refpicit vel priva- tum illius5vcl publicum : Vfura neutrum. Charitatis in pri- vatos Canon eft 3 ( Priorisad Corinth* Cap. X.ver. XXIV.) zjj twVo; -rk ** Hp* Quceritne danifta yt* alt&ius i Certc qttdrit: Qua?rit enim ex alieno periado fiduciam^fumptu merce- dem, iabore otium, & ( quo nihil iniquius putavit Fabivs) Sub ea arbore fruclus legit, quam coafevit alws: & ( contra quam P a v lv s, prioris ad Corhnh. Gap. 1 II. ver. v / / /.) unt fu&ii n qua?rit5 fed *$«■' 0 non w 1 ff*« Ergo adda- muspartemalteram, «^«lawrNonne quae Sua funt5 <|iK3er8t ? Maximc. NecidtantimiQu^ritenimyiinyJ-virrf, & luoum fuurn in /wfr fraterno : Semper ccrtum in wcerto^ fa?pe magnum inexiguo, nonnunquam a/iquid innuSo. Ne- querem/>*4/w qua?rercr5 nifi in ea fuam inveniret ] neque oncris partem ullam ferret3.nifi cnusaliudimponeret.
Ab hocaditu januaquc patefa<5ta,aliudfc ftatim, &qui- dem/itfw'cspitaleargumcntum5£n confpedhim dar. Attum quippe virtutts, ut Schcla loquitur, (quod vttij folius pro- prium cft .corrumpit5dum Ltberdttatem Chmtatis panem priitiariaiv3 ; Ltberalitatem (inquam) cujus duo hij dQu: v.im
(^propriam
mercedem,)
(• fecundum
aiienun),)
(pXccundum
proprium la-
bc;euv
Ibeologica Deteminatio
peculiares, l&aregratis, *Daremutuo, infcribit , atqueita invcrtit in cauponam.
De mutui natura eft,ut fit gratuitum : Bisifta conjunxit Spikit vs S a n c. t v s ni-ior p m 1 P/i/iw* XX XV II 7 vet. XXVI, *& ^i/»^ twv *V Ad quatn affinitatcm
Pgratuiti, mutui , refpexit Christvs, quando (Lvci C*/.^ /. XXXV.) cutn fuo *>w^«» conncdiit
Quem lQcum3qui de jafluraSortis exponunt, 0 cadem opcraexpungerent tosiin-, fubftituerent «f^coquod, nifiredcat fors, *»>** jam fit5& non^VnW. Quanquam ne fic quidem in rem noftram cedcret incommode. Etenim fi Cbrisliani mutui eavisfit, ut ne^rj1 quidem ipfiipoflit; ne- dum & fors Scfawus expcdari- ac multo adhuc minus Chiro- grapho^ &fidejufionc per jus occupari. Verum lis lfta aliam in litem incurrit : Non profequor .
Ulud profequor; & argumentum mihi proximum fit : Perhibet eodem loco Christvs (Ver. XXXIV.) tcftimoni- um hoc vel ipfis pcccatoribus , K«f y*>«v^™*oi <fe»f^> *vi
«r«. q Ratio ftatim diftat \ Quis pudor cft, quod (2nam & pc*
r • r — /1 catorcs necca-
peccatores taciunt , Gbrtmanos non tacere, cum noltra tamcn toribiis.jfonr iIlorumjW///^jtfi?/^4fuperaredebeat At nosmiferi ea nw«w,iiti* jam conjitione fumus, ut ad illud Christi **txte#-, re- c,Piaxitnuali^ /ponderepolfimus^w^quandonon mutuemur jam, nifi ut adcoque ^ rccipiamus, atqucita citra infraque vdpeccatores ipfos confiftimus. Privatam itaque charita- tew canportantur ufur<c.
Publtcam quid Nam id fi rede dicatur -M^ £c<ttoucpfy*liT,c3 ivh /i $\t-\tc : re&ius hoc, m» <j? «^0» ««»( *f *d\/t«« 3 e*i\{/?.
Publicam (inquamj quid & Nihil minus. Statuit initio ille Theologiam faweriamkam, Reipublic& inimicam: rc&cfta- tuit. Etenim&irefle3infli:uuReipublic*jgnum, fi toIJatur, PfaLLXXU.ver.XIV.8c corruptt Rupub ic&fignum ponitur,nifi i tollatur, Pfilmo L V. vcr Xlh Et i\\xolei,frumenliy argenti centefma Ugitim& erant, Nchemi^V.ver. XI. &cx canent Legts,8c fummatarr n prudentiaper Nehemiam rcvo- yCat^e. Prim6,quia(^teoloco) /fo^rf malum^crebra^w.
R 3 t diarurn *
diarumcaufa Etenim vatlonc comitum duarum, quae illud non fere deferunt3cx parte Crcditoris oon Pfal. LX X II. ver. XIV. Vis ^ diim conftricli tenet nomina fua Lege fanebri. % Ex parte Debitoris Pfilmo LV. ver,Xl h dum fotverido non eft, & lunam fiUere non poteft \ ica ficri folet, & quidem ita fieri necelTe eft, ut fimultates oriantur, non modo foren- fes hx, vbi ex jure, manu confertum . fed etiam cattrenfes illa?, 0 ubi wacg* /£rr<? rw repeumt. I Prioris Ieremias teftis eft, (lerem. X V* ver.X.) murmttr* 'mdc^maledicliones, contentiones excitari. Pofterioris vel Molinivs ipfe , qui pri- rnam illam plelis i Patribus fecefiioneminRomanaKc^\xb\[ci unQ hoc nomine contigifle ( ut res eftj libere & irigcnue confitetur. 1 ■ I : : {\ \Jo*:;xouw*\£ w^&atyib Secundd, quia picunia feenori expofita, vel diviti locetur neceffe eft, vel tenuiori. Dtves fcr e fi occupa vit, vel monopo- la fit, vel protopola : qux duo, ctfi ad tempus diffimulari pof- funt, (& quidem pofTunt})* fuppuratiomm tamen fere faci- unt in flatu Kcipublic& 5 non fpemeridam illam iquidem in pa- cato, fednon fercndam inperturbato. Tenuior plerunque \ fi accepit,ruit mox in aliquam Wi*** l 1 infolitum acer- ccl^)0 w w confpicit, non pati tur animo male efle, unum hilarem di- em fumit,deinalterum ; pbft verfuram facere cogitur, po- ftremo decoquere. Dccoliionis is exitus^ qui priore Samuelis Cap.XXII. ver.II. utfiquis //£»/*7« fuftulerir, fiveis D a- y 1 d fit, five Absalon, eo confeftim , quibus res an- guftadomieft, &confertim confluanr. Quod.maJaminrer tam crebras decoftiones noftras, Politicis noftris pro levi ha- bendum non eft • neceft quifquam tamen/qui hoc quod nominavi3^/^mfamilkris»4«y9^/#^ faciat,qui prius ad limen fieneratorisy carinam non alliferit.
Tertio,non intereft Retpublic* yv^u^^ m ea i^»: nempe utcuiquamin ea hominiV/w/Ve per inertiamjucrum cx0//0nafcatur. Hocfiitadetur, Artes mechanica \>i'ot'mus, wercium traje&io, munia qu^rque tum ruftica tum ttrbana defercntur. Quishomotammcntisinopseft, ut vclit^/?- am jacere, dies inquietos, nodcs infomncs ducerc , periculum foriy cceh ^maris adire, fut) obfiura fpe; cum ei liccat domi
cum
T heologica Deteminatio. 125
cum fuis, dbfquefudore fmitis, cruciatu memis, cxtra coelorum & tempcftatum injurias, otio phigui, lucro non minus pin^ui, confencfccre i
Poftremo publicumfoenus, publka fHfoci Singutorum qui- dern fundis & fortunis /^wf* , kdfwgulorum tamenfundis & fortunis onerofd , dum 2. foeneratorum nomimbus vifce- /Millorum (utfir) avroduntur^mercium,annond, obfoniorum caritate. Auda&er dico, fupra milUes miliena centenaria quo- tannis ducuntur fcenore $ ;am miliks millen<e decumes abeunt in faemu: Nihilne beneficijpuMict, fi poflet Refyublica quotan- nis tanto onere levari? Conduplicari enim necelfe eft rerum taxationes, dum certat foenus cum lucro . nec id modo quod famikd impendatur, fedidetiamquod darusta exoIvatur3 majoris precij indi<ftione comparandum; cft. Retineto/ir- - /^nonpoffumminorisquam affi^ remitte, ducas veldo- ^l^l ./T/L. f5f Jicet : ftne igitur fceneraturfcenus fuum Refbublica. rajvc _3 v*Tr*Lr-
Et quorfum igitur fquseret quifpiamj «/^^Politica //«mj facit ? Illa vero ndnfacit, permittit tantfrm 5 & hoc^f^***' ^ * infum. Permitfas effe* fummo fcilicer arpumento efT. licitas V
Deinde, nec hac ipfa pnmifione patrocimtur iJJis. Aiiud eft enim patrocinart $ zMwdjmdum ponere. Extirpatas mallet ut fint,fi id cuptdius parei CLur : nunc quia non patitur, J^rSFiEf? circumfcriptas vult5ut modcrata finr. * j£ 4". iT<
1 Et ha?c ipfa moderatio quid a4iird cfi ? -qnam teftis (ut%JA& cnt mAL$tf**jtJ libellus rfpudtj intcr lud&os,durmm cordium : ) fu coduilli *y Tnc^L^/t- jmr* foenoris inter Cbriliianos, nullotum vifcerum ? Nulbrvm (in- <L*>f*J\ ^^tQOtttV quam) vifcerum, ac non tefidtpin^ kd plane fiigid^ chaata- U f-tao^i * 5
t# . quae fi vel levitcr concaluilTet, j:un Leges foenebres ftiffr a- gio3fi non ]Hris,fa8i certe,i>bique genti um antiquata? jacu- iffent. Interim nihil bum&n&Lgi cumforo Theologorum • nec quiapermtjj* iilic, aut r^oMficauiunt , ldco hiQ iicita^ quan- do prudenter id dicatu'- aBvcERo, H nltis in rebu* Mun- dum non babtre quod culpet yD e v m tame* habtre quod dam~ *tu j
Nam.
i%6 ^eVfuw,
Nam qua? illis ratio plurimieft, nobis eft nihili, Malo- rum compenfatio ? & qua? iilos ratio movere poteft, non de- bet poITe nos, Pauperum «€?«wmi4/«. Quo magis miror,eas ra- iiomi^Theologis noftris, a Calvino prafertim acer- rimiiudicij viro5 vfurpatas : 2^(inquit) multi putantes fe in anguslias redattos,ipfa de/peratione audaciores